Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Canlıların Davranışları Nasıl Şekillenir? Hem Çevre Hem Genetik Yapı Davranışı Birlikte Etkiler!

Canlıların Davranışları Nasıl Şekillenir? Hem Çevre Hem Genetik Yapı Davranışı Birlikte Etkiler! Scientific American
10 dakika
11,566
  • Etoloji

Genler ve çevre birlikte hayvan davranışlarını nasıl şekillendirir? Her ikisinin de önemli rolleri vardır. Genler, önceki popülasyonların davranış üzerine gösterdikleri seçilimin evrimsel tepkilerini yakalar. Çevresel esneklik, yaşam süreçleri boyunca hayvanlara değişikliklere ayak uydurma fırsatı verir.

Önceleri insanlar, kalıtım mekanizmalarını, DNA’yı, genetik bilginin morfolojiye, fizyolojiye ya da davranışa nasıl aktarıldığını bilmiyorlardı. Ancak yine de sezgisel olarak kalıtımın davranışı şekillendirdiğini anlamışlardı. Çiftleşmeyi kontrol ederek, insan yararına olacak şekilde sürü hayvanları evcilleştirmişlerdi. Evcilleştirilmiş hayvanların (sığırlar, atlar ve köpekler) yabani atalarından daha farklı davrandıkları görülmüştü. Seçici yetiştiricilik (yapay seçilim), altında yatan bilimsel gerçeklerin nedeni Darwinsel ve Mendelsel devrimlerin yaşandığı 19. yüzyıla kadar anlaşılamamış olsa da, insanlık tarihinde önemli bir fikirdir.

Bu Reklamı Kapat

Bugün hem genlerin hem de çevrenin davranışları etkilediği kabul edilmekte ve davranış üzerine çalışmalar yapan bilim insanları bu iki faktör arasındaki etkileşime odaklanmış durumdadırlar. Morfoloji ve fizyoloji üzerindeki etkileri sebebiyle genler, çevrenin hayvanın bireysel davranışlarını şekillendireceği zemini yaratmaktadır. Çevre morfolojik ve fizyolojik gelişmeyi etkilemekte; bunun karşılığında da hayvanın şekli ve içsel çalışma mekanizmalarının sonucu olarak davranış gelişmektedir. Genler ayrıca öğrenme, hafıza ve diğer bilişsel mekanizmalar için gerekli olan iskelet yapıyı oluşturur; ki bu dikkat çekici mekanizmalar hayvanın çevresi hakkında bilgi edinmesini ve depolamasını sağlayarak davranışın şekillendirilmesinde kullanılır.

İçgüdü ve Davranış

İçgüdüsel ya da diğer bir deyişle değiştirilemez şekilde (örneğin; genetik olarak belirlenen) davranış, önceleri Charles Darwin’in, sonrasında ise Niko Tinbergen gibi etolojistlerin (davranış bilimcilerin) ilgisini çekmiştir. İçgüdü bir davranışın düşünülmeden yapıldığını ve öğrenilerek değiştirilemeyeceğini işaret eder. İçgüdüsel davranışlara örnekler; belirli bir uyaran veya belirli bir durum karşısında gösterilen tepkiler gibi basit davranışsal modelleri içermektedir. Hamamböceği, ışık yakıldığında kendini korumak için karanlık kuytulara kaçar. Bir köpek sanki yerdeki bitki örtüsünü ezmek ister gibi yattığı yerin etrafında defalarca daireler çizerek uyumaya hazırlanır. Bir çıngıraklı yılan, hareket eden fare boyutundaki sıcak her objeye saldırır. Bu sayılan örneklerin hiçbirinde hayvanlar, bu davranışı öğrenme ile elde etmiş ya da tepkiyi şekillendirecek bir düşünce içinde değildir. Genetik (doğuştan gelen) bilginin davranışı en fazla etkilediği zamanlar; türlerin içinde bulunduğu çevre, jenerasyondan jenerasyona çok az farklılık gösterdiği zaman ya da iletişimde anlamı açık (kesin) olan mesajların gönderilip alınması gerektiği zamanlardır (Görsel 1).

Bu Reklamı Kapat

Görsel 1: Saldırmaya hazır bir çıngıraklı yılan. Şekilde verilene benzer türlerde, (avlanma konusunda) nerenin araştırılması gerektiği, hangi avın seçileceği ve saldırdıktan sonra avın nasıl kontrol edileceği bilgilerinin doğuştan geldiği düşünülmektedir.
Görsel 1: Saldırmaya hazır bir çıngıraklı yılan. Şekilde verilene benzer türlerde, (avlanma konusunda) nerenin araştırılması gerektiği, hangi avın seçileceği ve saldırdıktan sonra avın nasıl kontrol edileceği bilgilerinin doğuştan geldiği düşünülmektedir.
Nature Education, Jeff Mitton

Benzer şekilde, hayvanların iletişimde kullandığı sinyallerin çoğu doğuştan gelmekte ve türün bütün üyeleri tarafından aynı şekilde üretilmektedir. Sinyalin ve yorumlanmasının genetik olarak kodlanmasından kaynaklanan tutarlılık verilen mesajı kesin kılar (tartışmaya açık değildir). Yüz ifadeleri, tüylerin dikleşmesi ve kuyruk pozisyonları kombinasyonları köpeklere (diğer köpeklere karşı) evrensel bir mesaj seti kazandırır. Diğer hayvanlar sinyallerini oluştururken genetik ve öğrenilmiş bilgilerin kombinasyonunu kullanırlar. Birtakım kuşlar şarkılarının bazı bölümlerini diğer kuşların şarkılarını daha önceden hiç duymadan oluştururlar ancak gelişimleri esnasında kendi türlerinin şarkılarını doğru şekilde üretebilmek için diğer kuşların şarkılarını duymaya ihtiyaçları vardır. Bu son örnek doğuştan gelen bileşenlerin değiştirilebilir davranışlar için yapı taşı olarak kullanılabildiğini gösterir; ancak, hayvan davranışlarının doğuştan olabilmesi güçlü genetik temellerin varlığına işaret eder.

Mühürleme (imprinting) ve Gelişim

Mühürleme belirli ve gerekli bir bilginin, gelişimsel sürecin doğru evresinde öğrenilme kabiliyetidir. Mühürleme ile öğrenmeye açık olmak, kritik periyot adı verilen çok kısa bir zaman sürecine sınırlanmıştır. Mühürlemenin en meşhur örneği Konrad Lorenz ve onun kazlarıdır. Lorenz, kaz yavrularının hayatlarının erken dönemlerinde annelerini tanımayı öğrendiklerini (ve diğer kazlardan ayırt ederek seslenmeye başladıklarını) bulmuştur. Konrad doğru gelişimsel evrede kendisini anne kazların yerine koyarak, yavru kazları kendisine mühürleyebilmiş ve yavru kazların güvenini kazanarak nereye giderse gitsin kendisini takip etmelerini sağlamıştır. Yavru kazların bir lideri öğrenmeye açık olmaları, takip ettikleri lider kaz gibi gözükmese de, ilgi çekicidir. Mühürleme genlerin davranışı geniş ölçüde şekillendirebildiğini ispat etmektedir ancak evrim çevredeki varyasyonlar hakkında önemli bir bilgiyi öğrenmek için yeni pencereler yaratabilir (Görsel 2).

Görsel 2: Bir Kanada Kaz ailesi. Ebeveynler tarafından yavru kazların mühürlenmesi aileyi birarada tutmaya yardımcı olur.
Görsel 2: Bir Kanada Kaz ailesi. Ebeveynler tarafından yavru kazların mühürlenmesi aileyi birarada tutmaya yardımcı olur.
Nature Education, Michael Breed

Mühürlenme büyük ölçüde doğuştan gelen davranış kalıplarını korurken, bir çevrenin varyasyon gösteren değişkenlerini öğrenebilmek için fırsat sunar. Gıda temini habitattan habitata ve mevsimden mevsime farklılık gösterebildiği için, daha fazla esneklik gıda tercihlerinin gelişmesinde görülebilir. Böcekler tırtıl döneminde yedikleri yaprakların kimyasına mühürlenebilirler. Yetişkin böcek haline geldiklerinde, gençken yedikleri yaprakların kimyası ile örtüşen bitkilere yumurta bırakmayı tercih ederler. Bu da bir sonraki jenerasyon için uygun bir diyeti garantilemek anlamına gelir. Genç kuşlar ve memeliler, çoğunlukla gıda tercihlerini yetişkinler tarafından paylaşılan gıdalarla, yetişkinlerin besleme tercihlerini gözlemleyerek ve olası gıdaları deneyerek öğrenirler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Diğer bir öğrenme biçimi, hayvanın hayatının herhangi bir döneminde gelişebilecek aversiyonu (hoşlanmamayı) içeririr. Kuşlar ve memeliler hayat boyu hoşlanmama durumunu hastalığa sebep olan zehir içeren belli bir gıdaya karşı (örneğin, kral kelebeğine karşı) geliştirirler. Diğer yandan bazı tercihler ve hoşlanmama durumları doğuştan gelmekte, ya da en azından tuz gibi bazı belirli besin maddelerine karşı olan fizyolojik ihtiyaçtan ortaya çıkmaktadır.

Belirli Çevreler Hakkında Öğrenme

Çoğu hayvan anahtar bilgileri hayatta kalmak için öğrenir. Bu yetenekler çoğunlukla belirli durumlara özgüdür. Bir tür hayatta kalmayla ilgili gerçekleri öğrenme konusunda uzman olabilir fakat evrimsel geçmişinde türünün karşılaşmadığı geniş çeşitlilikteki durumlar karşısında öğrenme yeteneğini kullanamayabilir. Örneğin; Guam adası yerel kuşları, 1950 yıllarında adaya sunulan kahverengi ağaç yılanları tarafından avlanılmayı önleyecek bilgiyle donatılmamışlardı.

Diğer bir örnek ise, yiyecek depolayan (ya da saklayan) hayvanlardan gelmektedir. Depolamak, kısa süren mevsimlerde çokca bulunan meyve ve ağaçların kabuklu yemişleri gibi gıda kaynaklarının yönetilmesi ile ilgili bir adaptasyondur. Bazı hayvanlar merkezi konumlarda yiyeceklerini depolarlar. Bal arılarının balı depolamaları buna örnektir. Bal arılarının dikkat çeken özelliğinde de görülebileceği gibi, merkezi depolamalar hırsızlara karşı güçlü savunma gerektirir. Bundan farklı olarak depolanmış gıdalar, habitata dağılmış durumda da olabilir. Ağaç sincapları ve alakargalar dikkat çekici dağınık saklayıcılardır (Buna ayrıca dağınık yığma da denmektedir) (Steele ve ark. 2008). Yiyeceklerin dağınık şekilde saklanması, konum hakkında karmaşık bilgiyi öğrenmek açısından özellikle mücadeleci bir durum ortaya çıkarır. Yiyecek saklayan kuşlar ve memeliler genellikle saklama konumunu hatırlamak için etkileyici bir beceri gösterirler (Görsel 3).

Görsel 3: Bir doğu tilki sincabı. Dağınık saklayıcı olan bu sincaplar depoladıklarından, örneğin meşe palamudundan, kış boyunca yiyecek kaynağı olarak faydalanırlar.
Görsel 3: Bir doğu tilki sincabı. Dağınık saklayıcı olan bu sincaplar depoladıklarından, örneğin meşe palamudundan, kış boyunca yiyecek kaynağı olarak faydalanırlar.
Nature Education, Jeff Mitton

Başka bir örnekse yiyecek aramak için yuvalarını terk eden hayvanlardan gelmektedir. Bu hayvanlar yuvalarını tekrar bulabilmek için çevrelerini yeterince öğrenmek zorundadırlar. Bir yuvanın ya da oyuğun konumunun jenerasyonlar boyunca sabit kalma olasılığı düşüktür. Yuvaya dönebilme yeteneği çok fazla çevresel bilgiyi birleştirmeyi gerektirir. Çöl karıncası (Cataglyphis cursor) gibi bazı hayvanlar, yol bulma bilgisini yol tamamlama ile birleştirmiştir. Bu da alınan mesafeyi ve gidilen yönleri hatırlamayı, bunları toplamayı ve dönüş yolunu hesaplamayı içermektedir (Müller ve Wehner 1988). Böyle bir yön bulma özelliğini birleştirmek için, iyi gelişmiş öğrenme hesaplama becerileri gerekmektedir. Diğer hayvanlar, güneşin pozisyonu gibi işaretleri kullanarak yolları öğrenirler ve bu işaretlerin terslerini eve dönmek için kullanırlar. Dağınık depoların ve yuvaların tekrar bulunması konusundaki öğrenilmiş çevresel bilginin birleştirilmesi için evrim doğuştan gelen araçları sunmuştur.

Çevre, Genetik ve Bilişsel Gelişme

Bilme yetisi, hayvanların kendilerini çevrede olanlardan ayırmasına ve gelecekte karşılaşabilecekleri problemleri çözmeleri için geçmişleri üzerine düşünmelerine izin verir. Bilme yetisi yeni çağrışımlar yapabilme özelliğini içerir. Bilme yetisi bir zamanlar insanı tanımlamak ve insanları hayvanlardan ayırt etmek için kullanılırken, günümüzde bilim insanları bilişsel yeteneklerin sadece insanlarla sınırlı olmadığını fark etmişlerdir. Bilişsel yetenek sayesinde öğrenme, diğer öğrenme biçimlerine göre genetik sınırlandırmalar içermese de, bilişsel problem çözebilme yeteneği farklı hayvan türlerinde önemli derecede çeşitlilik göstermektedir. Yetenekteki çeşitlilik kalıtsaldır, yani özünde bilişsel yeteneğin altında genetik etmenler yatmaktadır. Bilme yetisi hayvanlara sosyal ve fiziksel çevrelerinde yüksek seviyede esneklik verse de, bilme yetisi de sonuç olarak genetik öğeler tarafından sınırlanmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Bilme yetisinin bir ilginç yönü, hayvanların kendilerini belirgin bir kimlik olarak ayırt etmelerini sağlamasıdır. Bir hayvan aynadaki kendi görüntüsüne bakıp görüntüdekinin başka bir hayvan değil de kendisi olduğunu fark ederse, bu durum bazı araştırmacılar tarafından bilme yetisinin kanıtı olarak yorumlanır. Yaygın bir deney bir hayvanın dış görünümünü değiştirerek (örneğin kıllarının bir bölümünü boyamak), hayvanın aynadaki görüntüsü karşısında verdiği tepkilerini gözlemlemektir. Hayvan eğer boyanmış bölgeye dokunursa “öz benlik” kavramı olduğunun kanıtı olarak kabul edilir. İnsansı maymunlar, bazı maymun türleri, filler ve yunuslar, ayna testine pozitif yanıt vermiştir. Bu durum geniş bir aralıktaki hayvanlarda bilme yetisinin davranışsal gelişim açısından önemli olduğunu desteklemektedir (Plotnik ve ark. 2006).

Sosyal bilme yetisi, yani bir hayvanın kendi hareketlerinin sosyal bir grup içerisinde gelecekteki ilişkilerini nasıl etkileyeceğini tahmin edebilme yeteneği, (insanlara kıyasla daha sınırlı olsa da) şempanzelerde mevcuttur ve diğer türleri de kapsayacak şekilde genişleyebilir. Bilme yetisi olmayan sosyal gruplarda davranışsal ilişkiler “anlıktır”, ve baskınlık ve aile üyeliği gibi faktörlerden etkilenir. Sosyal bilme yetisi, hayvanların daha çıkarcı ve manipülatif olmalarını sağlar. Şempanzeler ait oldukları sosyal grup üyelerine sebepsiz yere kaba davranmazlar gibi gözükseler de kaba davranabilirler: Bencil davranan grup üyelerinden intikam alırlar (Call 2001, Jensen ve ark. 2006).

İnsan Davranışlarında Genler ve Çevre: Sosyokültürel Etkiler ve Politika

Davranışın genler tarafından önceden belirlenmesi görüşü anlaşılabilir bir korkuya sebep olmaktadır. Eğer durum böyle olsaydı insanlar kötü ebeveynlikten, şiddet içeren davranışlardan ya da madde bağımlılığından kurtulamazlardı. İnsanların iyiyi kötüden ayırt edebilme ve hareketlerinin uygunluğu konusunda karar verebilme yeteneklerinin olmasının yanı sıra çoğu kültürün kendi kaderini tayin etme ve özgür irade konularında güçlü inanışları vardır. Biyologlar, filozoflar, dini liderler ve etikçiler tarafından yapılan, genlerin ve davranışın insan davranışı üzerindeki görece rolleri hakkındaki ateşli tartışmalar basit bir çözüm sunmamaktadır. Öjeniğin (Eugenics) kötülükleri, insanların genetiğin insan davranışındaki rolünün değerlendirmesine bile karşı çıkmalarına neden olmaktadır. Bazı biyologlar insan davranışında düşünce ve mantığın rollerini küçümsedikleri gerekçesiyle eleştirilmiş, bazıları da evrimin gücü ile genetik olarak uyarlanabilir davranışın şekillendirilmesi konusunu görmezden gelmeleri sebebiyle suçlanmışlardır. Bu tartışmanın çözüme ulaşması zor gözükmekte; hele ki davranışın genetik ve evrimsel temellerine dair daha fazla bilgi elde edildikçe tartışma daha da alevlenecektir.

Sonuç

Genlerin ve çevrenin birbirini tamamlayarak hareket etmesini sağlayarak evrim, hayvanların hayatta kalma mücadelesi karşısında davranışsal çözümler üretir. Doğuştan (içgüdüsel) tepkiler, hayvanların davranış üzerine jenerasyonlar boyu etki eden doğal seleksiyondan faydalanmasını sağlar. Öğrenme, lokal durumlara ve değişen çevrelere tepki vermesi için hayvanlara gerekli araçları verir. İnsan davranışının belirlenmesinde genlerin ve çevrenin karşılıklı görevlerinin anlaşılması uyuşmazlık yaratmaya devam edecektir. Davranış, en iyi, hem genetik kod sayesinde hayvanlar için davranışsal yönergeler sunan, hem de hayvanların çevrelerindeki belirli problemleri çözmesini sağlayacak esnek mekanizmalar yaratan evrimsel süreçlerin bir sonucu olarak anlaşılabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature Education | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/08/2022 20:43:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/472

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Evrim
Hominid
Çalışma
İklim
İnsanlar
Ahlak
Yaşam
Yüzey
İnternet
Genom
Çeşitlilik
Stephen Hawking
Doğa Yasası
Psikiyatri
Erkek
Sinirbilim
Kültür
Dünya Dışı Yaşam
Savunma
Büyük
Manyetik Alan
Basınç
Enfeksiyon
Kedigiller
Anksiyete
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.