Öznel Bakışın İnşası: İnsanın Hakikatle Kurduğu Mahrem Bağ

İnsan, dünyayı olduğu gibi gören bir ayna değil, onu kendi renklerine boyayan bir prizmadır. Felsefe tarihi boyunca "nesnellik" bir ideal olarak yüceltilmiş olsa da, insanın varoluşsal gerçekliği subjektif (öznel) bir dokuma üzerine kuruludur.

Öznel yaklaşım, insan doğasının asli ve kurucu unsurudur.

Algının Öznelliği: Kant’ın Mirası

İnsan doğasında öznelliğin rolünü anlamak için Immanuel Kant’ın "Görüsüz kavramlar boş, kavramsız görüler kördür" ilkesine bakmak gerekir. Bizler dış dünyayı saf bir veri akışı olarak değil, zihnimizin kategorileri (zaman ve uzay gibi) aracılığıyla süzerek deneyimleriz.

Bu durum, insanın evreni dışarıdan izleyen bir gözlemci değil, deneyimi bizzat inşa eden bir mimar olduğunu gösterir. Öznel yaklaşım, biyolojik bir zorunluluktur; çünkü bilincimiz, ham veriyi "anlamlı bir hikayeye" dönüştürmeden işlem yapamaz.

Varoluşçu Bir Zorunluluk Olarak Öznellik

Søren Kierkegaard’a göre "Hakikat, öznelliktir." Bu ifade, bilimsel gerçeklerin reddi değil, insani gerçekliğin ancak kişisel bir bağlanma ile hayat bulacağı anlamına gelir. Bir insanın ölüm karşısındaki tavrı veya aşkı yaşama biçimi, istatistiksel verilerle açıklanamaz.

Öznel yaklaşım, insan doğasında şu rolleri üstlenir:

Anlam Arayışı: Nesnel dünya "neden" sorusuna cevap vermez. Öznellik, sessiz evrene bir anlam yükleme çabasıdır.

Özgürlük ve Sorumluluk: Jean-Paul Sartre’ın belirttiği gibi, "insan neyse o değildir, ne olursa odur." Bu "oluş" süreci, tamamen bireysel bir bakış açısı ve seçim iradesi gerektirir.

Dil ve Hermeneutik (Yorum bilgisi)

İnsan doğası gereği yorumlayan bir varlıktır. Hans-Georg Gadamer’in vurguladığı üzere, biz dünyaya her zaman bir "ön-anlayış" ile yaklaşırız. Öznellik, bu noktada bir engel değil, bir köprüdür. Kendi tarihselliğimiz ve önyargılarımız olmasaydı, bir metni, bir sanat eserini veya bir başka insanı anlamamız imkansız olurdu.

"Anlamak, bir başkasının bakış açısına bütünüyle geçmek değil, kendi ufkunuzla karşıdakinin ufkunun kaynaşmasıdır." (Gadamer, Hakikat ve Yöntem)

Öznelliğin Dönüştürücü Gücü

Subjektif yaklaşım, insanı mekanik bir varlık olmaktan çıkaran, ona biriciklik vasfını kazandıran temel unsurdur. Eğer her birey dünyayı aynı nesnellikle algılasaydı, sanat, etik tartışmalar ve yaratıcı düşünce var olamazdı. İnsan doğasındaki bu öznel damar, gerçekliği parçalara ayırmak yerine, ona derinlik ve kişisel bir vicdan kazandırır.

Kısaca; öznellik bir yanılma biçimi değil, insanın dünyada evinde hissetme biçimidir.