Florozis

Florürlemenin Hikayesi

Grand Rapids'teki okul çocukları, şehirlerinin su florürleme projesinin bir parçası olarak tükürük örnekleri veriyor

NIDCR diş hekimleri, florürlemenin etkilerini belgelemek için bu Grand Rapids'li okul çocuklarını yılda bir kez muayene etti

Bir gözlem olarak başladı ve kısa sürede bir fikre dönüştü. Elli yıl sonra, diş hekimliğini koruyucu hekimliğin ön saflarına taşıyan bilimsel bir devrime dönüştü. Bu, diş hekimliği biliminin, kayalarda ve toprakta bulunan bir mineral olan florürün diş çürümesini nasıl önlediğini nasıl keşfettiğinin ve nihayetinde dünyaya nasıl kanıtladığının hikâyesidir. Diş çürükleri halk sağlığı açısından endişe verici bir sorun olmaya devam etse de, florür sayesinde artık eskisi kadar kontrol edilemez bir sorun değil.

Gizemli Bir Bozukluk

Florür araştırmaları, 1901 yılında, Frederick McKay adında genç bir diş hekimliği fakültesi mezununun Doğu Yakası'nı terk edip Colorado Springs, Colorado'da bir diş kliniği açmasıyla başladı. McKay, Colorado Springs'e vardığında, dişlerinde grotesk kahverengi lekeler olan çok sayıda Colorado Springs yerlisiyle karşılaştığında şaşkına döndü. Bu kalıcı lekeler o kadar şiddetli olabiliyordu ki, bazen tüm dişler çikolata renginde lekeleniyordu. McKay bu tuhaf bozukluk hakkında bilgi aradı ancak bulamadı. O dönemin diş hekimliği literatüründe kahverengi lekeli dişlerden hiç bahsedilmedi. Yerel halk, sorunu çok fazla domuz eti yemek, kalitesiz süt tüketmek ve kalsiyum açısından zengin su içmek gibi bir dizi tuhaf faktöre bağladı. Böylece McKay, bu zorluğu kabullendi ve bozukluk üzerine araştırma başlattı. İlk epidemiyolojik araştırmaları, bölgedeki çoğu diş hekiminin ilgisizliği nedeniyle başarısız oldu. Ancak McKay azmetti ve sonunda Colorado Kahverengi Lekesi olarak bilinen sorunla yerel diş hekimlerinin ilgilenmesini sağladı.

Verimli Bir İşbirliği

McKay'in ilk büyük çıkışı, 1909'da ünlü diş araştırmacısı Dr. GV Black'in Colorado Springs'e gelip bu gizemli rahatsızlık üzerinde kendisiyle birlikte çalışmayı kabul etmesiyle gerçekleşti. Daha önce böyle bir rahatsızlığın diş hekimliği literatüründe yer almamasının imkansız olduğunu düşünen Black, Colorado Springs Diş Hekimleri Derneği'nin şehrin yerel doğumlu çocuklarının neredeyse yüzde 90'ında kahverengi lekelerin belirtileri olduğunu gösteren bir çalışma yürütmesinin hemen ardından Batı'ya çekildi. Black şehre vardığında, yerli halkın ağızlarında yaygın olan Colorado Kahverengi Lekesi'ne o da şaşırmıştı. Daha sonra şöyle yazacaktı:

"Çocukların oyunlarını izleyerek, dikkatlerini çekerek ve onlarla oyunları hakkında konuşarak, vb. sokaklarda yürüyerek hatırı sayılır bir zaman geçirdim. Bu deformasyonun genel etkisini incelemek amacıyla. Her çocuk grubunda belirgin olduğunu gördüm. Onu aramaya gerek yok, çünkü sürekli belirginliğiyle yabancının dikkatini sürekli çekiyor. Bu, çocuklukta görülen bir deformasyondan çok daha fazlası. Sadece öyle olsaydı, daha az önemli olurdu, ama hayat boyu sürecek bir deformasyon."

Black, 1915'teki ölümüne kadar altı yıl boyunca florozisi araştırdı. Bu süre zarfında o ve McKay iki önemli keşifte bulundu. İlk olarak, benekli minenin (Black'in bu duruma verdiği ad) çocukların dişlerindeki gelişimsel kusurlardan kaynaklandığını gösterdiler. Bu bulgu, kalıcı dişleri lekeler oluşmadan kireçlenen şehir sakinlerinin dişlerinin kahverengiye dönme riskiyle karşı karşıya olmadığı anlamına geliyordu; ancak ikincil dişlerinin çıkmasını bekleyen küçük çocuklar yüksek risk altındaydı. İkinci olarak, Colorado Kahverengi Lekesi'nden etkilenen dişlerin şaşırtıcı ve açıklanamaz bir şekilde çürümeye karşı dirençli olduğunu buldular. İki araştırmacı, Colorado Kahverengi Lekesi'nin nedenini belirlemekten hâlâ çok uzaktı, ancak McKay'in aklının bir köşesinde saklı bir teorisi vardı. Belki de bazı yerel sakinlerin öne sürdüğü gibi, su kaynağında dişleri beneklendiren bir bileşen vardı? Black şüpheciydi; ancak McKay bu teorinin olasılıkları karşısında meraklıydı.

Su-nedensellik teorisi 1923'te muazzam bir ivme kazandı. O yıl McKay, çocuklarının dişlerinde tuhaf kahverengi lekeler fark eden ebeveynlerle görüşmek için Rocky Dağları'nı aşarak Idaho, Oakley'e gitti. Ebeveynler, lekelerin Oakley'nin sekiz kilometre uzaklıktaki sıcak bir kaynağa ortak bir su borusu inşa etmesinden kısa bir süre sonra ortaya çıktığını söyledi. McKay suyu analiz etti, ancak şüpheli bir şey bulamadı. Yine de, kasaba liderlerine boru hattını tamamen terk etmelerini ve su kaynağı olarak yakındaki başka bir kaynağı kullanmalarını tavsiye etti.

McKay'in tavsiyesi işe yaradı. Birkaç yıl içinde, Oakley'nin küçük çocukları herhangi bir beneklenme olmadan sağlıklı ikincil dişler çıkarmaya başladı. McKay artık onayını almıştı, ancak Oakley, Colorado Springs ve diğer etkilenen bölgelerdeki suda neyin yanlış olabileceği konusunda hala hiçbir fikri yoktu. Cevap, McKay ve Amerika Birleşik Devletleri Halk Sağlığı Servisi'nden (PHS) Dr. Grover Kempf, Aluminum Company of America'ya ait bir şirket kasabası olan Bauxite, Arkansas'a tanıdık kahverengi lekelerle ilgili raporları araştırmak için gittiklerinde geldi. İkili çok ilginç bir şey keşfetti: Benekli mine bozukluğu Bauxite'in çocukları arasında yaygındı, ancak sadece beş mil uzaklıktaki başka bir kasabada yoktu. McKay tekrar Bauxite su kaynağını analiz etti. Analiz yine hiçbir ipucu vermedi. Ancak araştırmacıların çalışmaları boşuna yapılmamıştı.

McKay ve Kempf, bulguları hakkında bir rapor yayınladılar ve rapor, ALCOA'nın Pensilvanya'daki merkezindeki baş kimyageri HV Churchill'in masasına ulaştı. Son birkaç yılını alüminyum pişirme kaplarının zehirli olduğu iddialarını çürütmek için harcayan Churchill, bu raporun ALCOA'nın muhaliflerine yeni bir malzeme sağlayabileceğinden endişelendi. Bu nedenle, Boksit suyunda kendi testini yapmaya karar verdi; ancak bu sefer McKay'in kullandığından daha gelişmiş bir teknoloji olan fotospektrografik analiz kullanarak. Churchill, bir asistanından Boksit su örneğini tahlil etmesini istedi. Birkaç gün sonra, asistan şaşırtıcı bir haber verdi: kasabanın suyunda yüksek seviyede florür vardı. Churchill inanamadı. "Suda florür olduğunu kim duydu?" diye asistanına bağırdı. "Örneği kirletmişsiniz. Hemen başka bir örnek alın."

Kısa bir süre sonra laboratuvara yeni bir numune geldi. Churchill'in asistanı, Boksit suyu üzerinde başka bir analiz yaptı. Sonuç? Fotospektrografik analiz, kasabanın suyunda yüksek seviyelerde florür bulunduğunu gösterdi. Bu ikinci ve aynı bulgu, Churchill'i Ocak 1931'de daktilosunun başına oturmaya ve McKay'e bu yeni keşif hakkında beş sayfalık bir mektup yazmaya yöneltti. Mektupta, McKay'e "tuhaf diş sorunlarının yaşandığı diğer kasabalardan su örnekleri toplamasını" tavsiye etti. "Bu konuya ilginizi çektiğimize ve 'flor'un bu konuda nasıl bir rol oynayabileceğini keşfetme girişiminizde iş birliği yapabileceğimize inanıyoruz."

McKay örnekleri topladı. Ve aylar içinde, 30 yıllık arayışının cevabını ve sonucunu buldu: Sudaki yüksek florür seviyeleri gerçekten de diş minesinin renginin bozulmasına neden oluyordu.

Yeni Sorular Ortaya Çıkıyor

Böylece, Churchill'in laboratuvar asistanının ilginç bulguları sayesinde kahverengi lekeli dişlerin gizemi çözüldü. Ancak bir gizem genellikle diğerlerine de sirayet eder. Bu keşiften kısa bir süre sonra, PHS bilim insanları su kaynaklı florür hakkında bir dizi yeni ve kışkırtıcı soruyu araştırmaya başladılar. Bu PHS araştırmalarıyla, florür ve diş minesi üzerindeki etkileri üzerine araştırmalar ciddi şekilde başladı. Bu ilk florür çalışmalarının mimarı, Ulusal Sağlık Enstitüsü'ndeki (NIH) Diş Hijyeni Birimi başkanı Dr. H. Trendley Dean'di. Dean, florozisin epidemiyolojisini 1931'de araştırmaya başladı. Başlıca araştırma endişelerinden biri, florozis oluşmadan önce içme suyundaki florür seviyelerinin ne kadar yüksek olabileceğini belirlemekti. Bunu belirlemek için Dean, NIH'de kıdemli bir kimyager olan Dr. Elias Elvove'un yardımını istedi. Dean, Elvove'a içme suyundaki florür seviyelerini ölçmek için daha doğru bir yöntem geliştirme gibi zorlu bir görev verdi. Elvove laboratuvarında uzun ve sıkı bir çalışma yürüttü ve iki yıl içinde Dean'e başarıyla rapor verdi. Sudaki florür seviyelerini milyonda 0,1 parça (ppm) doğrulukla ölçmek için son teknoloji bir yöntem geliştirmişti. Bu yeni yöntemle birlikte Dean ve ekibi, içme suyundaki florür seviyelerini karşılaştırmak için ülke çapında seferler düzenledi. 1930'ların sonlarına doğru, ekibiyle birlikte kritik bir keşifte bulunmuştu: İçme suyunda 1,0 ppm'ye kadar florür seviyeleri çoğu insanda mine florozuna neden olmuyor, sadece küçük bir yüzdede hafif mine florozuna neden oluyordu.

Florürün Çürükleri Önlediğinin Kanıtı

Bu bulgu, Dean'in düşüncelerini yeni bir yöne sürükledi. McKay ve Black'in floroz üzerine çalışmalarını okurken, benekli diş minesinin çürümeye karşı alışılmadık derecede dirençli olduğunu hatırladı. Dean, içme suyuna fiziksel ve kozmetik açıdan güvenli seviyelerde florür eklemenin diş çürüğüyle mücadeleye yardımcı olup olmayacağını merak etti. Dean, meslektaşlarına bu hipotezin test edilmesi gerektiğini söyledi. 1944'te Dean'in dileği gerçekleşti. O yıl, Michigan, Grand Rapids Şehir Komisyonu - PHS, Michigan Sağlık Bakanlığı ve diğer halk sağlığı kuruluşlarından araştırmacılarla sayısız görüşmenin ardından - ertesi yıl kamu su kaynağına florür eklenmesi yönünde oy kullandı. 1945'te Grand Rapids, içme suyunu florürleyen dünyadaki ilk şehir oldu. Grand Rapids su florürleme çalışması başlangıçta ABD Cerrah Genel Müdürlüğü tarafından desteklendi, ancak Enstitü'nün 1948'deki kuruluşundan kısa bir süre sonra NIDR tarafından devralındı. 15 yıllık proje boyunca araştırmacılar, Grand Rapids'teki yaklaşık 30.000 okul çocuğu arasındaki diş çürüğü oranını izledi. Sadece 11 yıl sonra, o zamanlar NIDR'nin direktörü olan Dean, şaşırtıcı bir bulguyu duyurdu. Su kaynağına florür eklendikten sonra Grand Rapids'te doğan çocuklar arasında çürük oranı yüzde 60'tan fazla düştü. Çalışmaya katılan binlerce kişi göz önüne alındığında bu bulgu, diş bakımında devrim yaratmayı vaat eden ve diş çürümesini tarihte ilk kez çoğu insan için önlenebilir bir hastalık haline getiren dev bir bilimsel atılım anlamına geliyordu.

Kalıcı Bir Başarı

Grand Rapids florürleme çalışmasının tamamlanmasından neredeyse 30 yıl sonra, florür diş çürüğüne karşı mücadelede diş biliminin temel silahı olmaya devam ediyor. Günümüzde piyasadaki hemen hemen her diş macunu aktif bileşen olarak florür içeriyor; su florürleme projeleri şu anda 200 milyondan fazla Amerikalıya fayda sağlıyor ve 13 milyon okul çocuğu okul tabanlı florürlü ağız gargarası programlarına katılıyor. Rakamların da gösterdiği gibi, McKay, Dean ve diğerleri diş hekimliğinin önleme odaklı bir mesleğe dönüşmesine yardımcı oldular. Bunaltıcı zorluklar karşısında gösterdikleri azim, bilimsel açıdan olağanüstü bir başarıdır; yüzyılımızın diğer önemli koruyucu sağlık önlemleriyle aynı seviyede bir başarıdır.

Bu yazının tamamı burdandır : (https://www.nidcr.nih.gov/health-info/fluoride/the-story-of-fluoridation)