Evrenin Dili

Evrenin Dili

Galileo, yıllar önce evrenin dilinin matematik olduğunu belirtmişti. Peki bunun sebebi her şeyin matematikle bir bağlantısının olması mı yoksa diğer tüm canlılarla tek ortak dilimizin gerçekten matematik olması mı? Sorunun cevabına, bencil doğa görüşümüzü bir kenara bırakıp gerçekten onların kim olduğunu anlamak için çalışmaya başladığımızda anlıyoruz.

İşte bunun gerçekleştiği ilk hikâye. Her şey 1900’lerin başlarında Bruunwinkl adında ağaçlarla çevrili bir gölde başladı. Arıların sembolik dilinin kriptoloğu Karl von Frisch, henüz çocukken diğer hayvanların dünyayı nasıl algıladıklarını anlamayı çok istiyordu. (Bu merakı sayesinde de hareketli filmi kullanan ilk o oldu.) İnsanlar binlerce yıl boyunca arıların kesik kesik ve hareketli manevralarını kayda aldı. Ama kimse hareketlerinin bir sebebi olabileceğini düşünmedi. İşte bu yıllarca süregelen düşünce, insanın egosunu tatmin eden düşünce, Frisch ile kırıldı.

Frisch, 1920’lerde arı hareketini incelemeye başladı, neden arıların sürekli olarak sekiz sayısı şeklinde dönüp durduklarını sorguladı. Ve bu açıklayamadığı gizem onu büyüledi. Deney kovanının dışına bir şekerli su koydu ve kaba gelen arının sırtını küçük bir boya ile işaretledi. Arı kovana girmeden önce şekerli suda ziyafet çekip güneşin altında dans ediyordu. Aynı arı daha sonra bu lezzetli şekerli su için geri döndü. Frisch birkaç saat sonra işaretli arıya arkadaşlarının da katıldığını gözlemledi. Diğer arıların işaretli arıyı uçarak takip etmediklerini de biliyordu. Peki, yollarını nasıl bulabilmişlerdi? Frisch, arıların koku algıları onları bala götürmesin diye şekerli su kullanmayı da akıl etmişti

Frisch bu sefer arının güneş ışığı altında yaptığı anlamsız gibi gözüken dansı incelemeye başladı. Hem arının hareketini dikkatlice defterine çiziyor, aynı zamanda da güneşin konumunu dikkatlice not alıyordu. Frisch’in Almanca’da “tanzsprache” olarak adlandırdığı bir dans diliyle konuşuyorlardı. Frisch bu dansın matematiksel olarak ifade edilebileceğini fark etti ve 1 titreşim = 1 km (1 titreşim = 1 kilometre) formülünü ortaya koydu. Arılar ayrıca güneşin yönüne açılar yapıp hangi yöne gidileceğini de anlatıyordu. Böylece birbirleriyle konuşuyorlardı.

Anlayacağınız, görünce korkup kaçabileceğiniz, hatta küçümseyebileceğiniz arılar, evrenin dilinin matematik olduğuna çok güzel bir örnektir.

1. Druyan, A. (2020). Cosmos: Possible Worlds. National Geographic.

– Arıların dans dili ve Karl von Frisch’in çalışmaları bu kitapta popüler bilim diliyle anlatılıyor.

2.Seeley, T. D. (1995). The Wisdom of the Hive: The Social Physiology of Honey Bee Colonies. Harvard University Press.

– Arıların dans dili ve iletişim yöntemleri konusunda bilimsel bir temel kaynaktır.