DEHB Beyinde Nasıl Çalışıyor? Nörobiyolojik Bir Bakış
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu sadece “dikkat sorunu” değil; beynin yapısı, nörotransmitter sistemleri ve genetik farklılıklarla ilişkili nörogelişimsel bir durum.
/content/61e56b17-26fc-487d-b392-6524bed7a9b6.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
DEHB Beyinde Gerçekten Ne Oluyor?
DEHB hakkında en çok duyduğumuz şey şu:
“Dikkatini versin, yapar.”
Keşke olay bu kadar basit olsaydı.
Son yıllarda yapılan beyin araştırmaları şunu gösteriyor: DEHB bir “istek meselesi” değil. Beynin bazı bölgeleri ve kimyasal dengeleri gerçekten farklı çalışıyor. Yani mesele tembellik ya da karakter değil; nörobiyoloji.
Peki biraz daha yakından bakalım.
Beynin Ön Tarafı ve “Fren Sistemi”
Beynimizin ön kısmında, alın bölgesinin hemen arkasında duran bir yer var: prefrontal korteks. Burası plan yapmamızı, dikkatimizi sürdürmemizi, ani dürtülerimizi bastırmamızı sağlıyor. Kısacası beynin “yönetici” kısmı.
DEHB’de bu bölgenin gelişimi bazen biraz gecikebiliyor ya da işleyişi farklı olabiliyor. Bu da şuna yol açıyor:
• Yapılması gereken işe başlamakta zorlanma
• Başlansa bile sürdürmekte zorlanma
• “Bir anlık” kararlarla hareket etme
• Erteleme döngüsü
Yani kişi istemediği için değil, beyin freni gerektiği gibi tutmadığı için zorlanıyor.
Dopamin Meselesi
DEHB konuşulurken en çok adı geçen şeylerden biri dopamin.
Dopamin, motivasyon ve ödül sistemiyle ilgili bir nörotransmitter. Bir işi yapmaya “değer” hissetmemizi sağlıyor. İlginç olan şu: DEHB’de dopamin sistemi biraz farklı çalışabiliyor.
Bu yüzden:
• İlginç bir şey saatlerce yapılabilirken
• Sıkıcı ama gerekli bir işe başlamak aşırı zor olabiliyor
Bu çelişki dışarıdan bakınca “isteyince yapıyor işte” gibi görünüyor. Ama aslında mesele ilgi değil; beynin ödül sisteminin nasıl çalıştığı.
Dikkat Dağınıklığı mı, Ağ Yönetimi mi?
Beynimiz tek parça çalışan bir organ değil. Farklı ağlar var. Mesela biri görev yaparken aktif oluyor, biri dinlenirken.
Bazı araştırmalar, DEHB’de bu ağlar arasındaki geçişlerin daha düzensiz olabileceğini gösteriyor. Özellikle “zihnin boşta dolaştığı” ağ (default mode network) görev sırasında tam olarak kapanmayabiliyor.
Sonuç?
Kafanın içi sürekli açık sekmelerle dolu bir tarayıcı gibi.
Genetik Tarafı
DEHB’nin genetik yönü de güçlü. Aile içinde sık görülmesi tesadüf değil. Ama bu tek bir “DEHB geni” olduğu anlamına gelmiyor. Daha çok, birçok küçük genetik etkinin birleşimi söz konusu.
Yani bu durum bir tercih değil. “Disiplin eksikliği” hiç değil.
Sonuç Olarak
DEHB, beynin dikkat, motivasyon ve dürtü kontrol sistemlerinin farklı çalışmasıyla ilgili bir durum. Bu fark, kişinin zekâsıyla ya da potansiyeliyle ilgili değil.
Birçok DEHB’li birey:
• Yaratıcı
• Hızlı düşünen
• Yoğun odaklanma kapasitesine sahip
Ama sistemleri farklı çalışıyor.
Bunu “sorunlu olmak” yerine “farklı çalışmak” olarak görmek, hem birey hem toplum için çok daha sağlıklı bir yaklaşım.
- S. M. Soman, et al. (2023). Functional And Structural Brain Network Development In Children With Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Human brain mapping. doi: 10.1002/hbm.26288. | Arşiv Bağlantısı
- D. D. ÜNAL, et al. (2012). Dikkat Eksikliği/hiperaktivite Bozukluğunun Nörobiyolojisi. Turkiye Klinikleri Psychiatry - Special Topics, sf: 20-28. | Arşiv Bağlantısı
- Tebrikler!1

- Muhteşem!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 23:08:12 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/22357
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0