Çember ve Daire'nin Çevresini Hesaplarken Neden "2πr" Formülünü Kullanırız?

5dk
Çember ve Daire'nin Çevresini Hesaplarken Neden "2πr" Formülünü Kullanırız?
  • Blog Yazısı
sergio souza
Pexels

Öncelikle π sayısından bahsedelim. π sayısı çemberin çevresinin çapa oranıdır

Tanım 1: Çemberin çevresi C ve yarı çapı r olmak üzere (Tanım 1) π=C2rπ=\frac{C}{2r} dir. Eminim ki bazılarınızın aklına pi sayısının neden her çember için sabit kaldığı takılmıştır. Bu bölümde bu oranın neden sabit kaldığını açıklayıp hem de bu ispat üzerinden çemberin çevre ispatını yapacağız.

Öncelikle çemberin çevresi C olmak üzere tanımlayalım. Esasında çemberin çevresinin matematiksel bir tanımı yoktur.⁠[1] Biz bu tanımı işlemle yapacağız. Bir çember alalım ve bu çemberin içine n kenarlı bir çokgenin çizelim ve bu çokgenin bir kenarını ee ile gösterelim. Eğer biz n n’yi olabildiğince arttırırsak ee’nin uzunluğu sürekli kısalır ancak sayısı artar bu da çokgenin gittikçe çembere yaklaşmasını sağlar. Yani:

Tüm Reklamları Kapat

lim⁡n→∞e.n→C\lim\limits_{n\to\infty} e.n \to C (Tanım 2)

Şimdi, bir OO merkezli çember alalım. Bu çemberin içine nn kenarlı bir çokgen çizelim. Çokgenin bir kenarını inceleyelim, incelediğimiz kenarın bir ucuna AA bir diğer ucuna da BB diyelim ve bu uçları OO ile birleştirelim. Bu durumda ikizkenar bir üçgen elde ederiz.

Şekil 1
Şekil 1

Yeniden, O′O' merkezli bir çember alalım, bu çembere aynı işlemleri uygulayalım ve incelediğimiz kenarın uçlarına A′A' ve B′B' diyelim. m(O^)=m(O’^)=360nm(\widehat{O})=m(\widehat{O’})=\frac{360}{n} olduğundan ve bu açıların kenarları orantılı olduğundan. A′O′B′A'O'B' ve AOBAOB üçgenleri benzerdir diyebiliriz. Bundan dolayı,

er=e’r’\frac{e}{r}=\frac{e’}{r’} olur.

Tüm Reklamları Kapat

pp ilk çokgenin ve p′p' ikinci çokgenin çevresi olmak üzere, p=e.np=e.n ve p′=e′.np'=e'.n olduğundan,

pr=p’r’\frac{p}{r}=\frac{p’}{r’} diyebiliriz.

Tanım 2’ye göre p→Cp\to C ve p′→C′p'\to C'..

Cr=C′r′\frac{C}{r}=\frac{C'}{r'} diyebiliriz. Dolayısıyla da,

C2r=C2r′\frac{C}{2r}=\frac{C}{2r'} olur. Ki bu da her rr değeri için ππ sayısının sağlandığının ispatıdır.

C2r=π  ⟺  C=2.π.r\frac{C}{2r}=π \iff C=2.π.r diyebiliriz. [1]Bir ispatımız daha var! Bu ispatta integral eğri hesaplama formülünü kullanacağız. Tabii ki de bu yazıda bu formülü de ispatsız geçmeyeceğiz. İntegral eğri hesaplama formülü:

∫ab1+[f’(x)]dx\displaystyle\int_a^b\sqrt{1+[f’(x)]}dx

Şeklindedir.

Şekil 2
Şekil 2
Paul's Online Notes

Yukarıdaki eğrinin uzunluğunu hesaplamak için eğriyi x ekseni üzerinde eşit uzunluğa sabit doğru parçalarına ayıralım. Ve her bir noktayı pip_i ile gösterelim. Her bir parçayı da nn ile gösterelim, o halde şekil 2’ye göre n=9n=9 olur. Ve her bir parçanın uzunluğunu da∣pi−1pi∣ \lvert p_{i-1} p_i \rvert ile gösterelim. O halde eğrinin toplam uzunluğu yaklaşık olarak:

L≈∑i=1n∣pi−1pi∣L\approx \displaystyle\sum_{i=1}^n \lvert p_{i-1} p_i \rvert

Tüm Reklamları Kapat

olur. Düşündüğümüzde, nokta sayısını ne kadar arttırırsak eğriye o kadar çok yaklaşırız, o yüzden eğrinin uzunluğu:

L=lim⁡n→∞∑i=1n∣pi−1pi∣L = \lim\limits_{n\to\infty}\displaystyle\sum_{i=1}^n|p_{i-1}p_i|

olur. Parçaların uzunluğunu her eksende ayrı tanımlayalım.

Δy=yi−yi−1\Delta_y= y_i-y_{i-1}olsun ve bir f fonksiyonu için de Δy=yi−yi−1=f(xi)−f(xi−1)\Delta_y= y_i-y_{i-1}=f(x_i)-f(x{_{i-1})} olsun. Pisagor Teoremi'nin vasıtasıyla parçaların uzunluğunu:

∣pi−1pi∣=(xi−xi−1)2+(yi−yi−1)2|p_{i-1}p_i|=\sqrt{(x_i-x_{i-1})^2+(y_i-y_{i-1})^2}

olarak tanımlayabiliriz. Grafiğimizin sürekli olarak[xi−1,xi] [x_{i-1},x_i] arasında olduğunu biliyoruz. O halde ortalama değer teoremini kullanabiliriz. Dolayısıyla da bir xi∗x_i^* noktası da vardır. O halde,

f(xi)−f(xi−1)=f′(xi∗)(xi−xi−1)f(x_i)-f(x_{i-1})=f'(x_i^*)(x_i-x_{i-1})

Tüm Reklamları Kapat

Δy=f′(xi∗)Δx\Delta y=f'(x_i^*)\Delta x

olur. Dolayısıyla bir doğru parçasının uzunluğunu bu şekilde yazabiliriz:

∣pi−1pi∣=(xi−xi−1)2+(yi−yi−1)2|p_{i-1}p_i|=\sqrt{(x_i-x_{i-1})^2+(y_i-y_{i-1})^2}

=Δx2+[f′(xi∗)]2Δx2=\sqrt{\Delta_{x^2}+[f'(x_i^*)]^2\Delta_{x^2}}

=1+[f’(x∗i)]2Δx2=\sqrt{1+[f’(x*_i)]^2}\Delta_{x^2}

Yukarıdaki denklemle birleştirirsek eğer bütün grafiğin yani ölçmek istediğimiz eğrinin uzunluğunu bulabiliriz.

L=lim⁡n→∞∑i=1n∣pi−1pi∣L=\lim\limits_{n\to\infty} \displaystyle\sum_{i=1}^n |p_{i-1}p_i|

=lim⁡n→∞∑i=1n1+[f′(x∗i)]2Δx2=\lim\limits_{n\to\infty} \displaystyle\sum_{i=1}^n\sqrt{1+[f'(x*_i)]^2}\Delta_{x^2}

Sınırlı integralin tanımı kullanacak olursak eğer bu ifade bundan başka bir şey değildir:⁠[2]

∫ab1+[f′(x)]dx\displaystyle\int_a^b\sqrt{1+[f'(x)]}dx

Formülümüzün nereden geldiğini anladığımıza göre devam edelim.

Tüm Reklamları Kapat
Şekil 3
Şekil 3

Merkezi orijinde olan çemberlerin denklemi:

r2=x2+y2r^2=x^2+y^2 şeklindedir. Bu denklemi düzenlersek y=±r2−x2y=±\sqrt{r^2-x^2} şeklinde bir fonksiyon elde ederiz. Bu fonksiyonu pozitif alırsak çemberin üst yarısını, negatif alırsak çemberin alt yarısını almış oluruz. Biz pozitif alıp çemberin üst yarısıyla ilgilenelim. Binaenaleyh, 2 ile çarparak ilerleyeceğiz.

Toplam çevre uzunluğunu da şu şekilde ifade edelim.⁠[4]∫ab1+[f’(x)]dx\displaystyle\int_a^b\sqrt{1+[f’(x)]}dx

  ⟹  2∫−rr1+x2r2−x2dx=2∫−rr11−x2/r2dx\implies 2\displaystyle\int_{-r}^r \sqrt{1+\frac{x^2}{r^2-x^2}}dx=2\displaystyle\int_{-r}^r \sqrt{\frac{1}{1-x^2/r^2}}dx

olur.

Şimdi bir g(x)g(x) fonksiyonu aldığımızı düşünelim. Bu g(x)g(x) fonksiyonu, g(x)=arcsinxg(x)=arcsinx olsun.

(g−1og)(x)=x(g^{-1}og)(x)=x ifadesinin türevini alalım:

(g−1)′(g(x)).g′(x)=1(g^{-1})' (g(x)) . g'(x)=1

olur. Bu ifadeyi de düzenlersek:

cos(arcsinx).g′(x)=1  ⟺  g′(x)=1cos(arcsin(x))cos(arcsinx).g'(x)=1 \iff g'(x)= \frac{1}{cos(arcsin(x))} diyebiliriz. g(x)=arcsinxg(x)=arcsinx olduğunu söylemiştik. g(x)=arcsinx=yg(x)=arcsinx=y için üçgenimizi çizelim ve daha iyi görelim:

Şekil 4
Şekil 4

Tabana kalan uzunluğun 1−x2\sqrt{1-x^2} olduğunu gördük. Bu olayın Pisagor teoremi vasıtasıyla gerçekleştiğini unutmayın. Buradaki amaç 1cos(arcsin(x))\frac{1}{cos(arcsin(x))} ifadesindeki cos(arcsinx)cos(arcsinx)ifadesini anlamlı hale getirmektir, kafanız karışmasın. Cosin komşu dik bölü hipotenüs olduğundan üçgenimizde arcsinx'e ait olduğundan cos(arcsin(x))cos(arcsin(x)) ifademizin 1−x2\sqrt{1-x^2} olduğunu anlarız.

xr=u\frac{x}{r}=u olsun. Bunu yapma amacımız ise ifademizi g′(x)g'(x) fonksiyonuna benzetmektir. O halde ifademiz 2∫−rr11−u2du.r2\displaystyle\int_{-r}^r \sqrt{\frac{1}{1-u^2}} du.r olur. r r uzunluk belirtir ve her halükarda pozitiftir. O yüzden rr 'yi integralin dışına alalım. 2r∫−1111−u2du=2r∫−1111−u2du=2r∫−11g′(u)du=2r\displaystyle\int_{-1}^1\sqrt{\frac{1}{1-u^2}} du=2r\displaystyle\int_{-1}^1 \frac{1}{\sqrt{1-u^2}}du=2r\displaystyle\int_{-1}^1 g'(u) du=2r.arcsin(u)∣−112r.arcsin(u)\vert_{-1}^1 olur. Bu ifadeyi de düzenlersek:

2r(arcsin(1)−arcsin(−1))2r(arcsin(1)-arcsin(-1))olur. Radyan cinsinden yazarsak eğer:

=2r((π2)−(−π2))=2.π.r=2r((\frac{π}{2})-(-\frac{π}{2}))=2.π.r

İspatımız bitmiştir!

Kaynaklar ve İleri Okuma
  • abSeyfullah Hızarcı, et al. Düzlem Geometri. Yayınevi: Palme Yayınevi. sf: 326,327,328.
  • ^Paul's Online Notes. Paul's Online Notes. Alındığı Tarih: 11 Şubat 2023. Alındığı Yer: tutorial.math.lamar | Arşiv Bağlantısı
  • BUders Boğaziçiliden Özel Ders. (YouTube Videosu, 2017). Calculus-1: Ortalama Değer Teoremi (Mean Value Theorem)(www.buders.com). Not: https://youtu.be/5LkxLs8MiMs.
  • ^Tunç Kurt. (YouTube Videosu, 2022). Eğri Uzunluğu Nasıl Hesaplanır (İspatlayalım!). Not: https://youtu.be/9walqVC91Ko.
  • Tunç Kurt. (Youtube Videosu, 2022). Çemberin Çevresi Neden 2ℼr ? (İspatlayalım!).
Rastgele Yazıya Git
24
Alt Başlıklar
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    1
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    1
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 20:20:01 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/14023

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et