Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Bir Dinozorda İlk Kez Solunum Sistemi Hastalığı Tespit Edildi!

Bir Dinozorda İlk Kez Solunum Sistemi Hastalığı Tespit Edildi! Corbin Rainbolt
3 dakika
2,940
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

145 milyon yıl önce bir sauropod, muhtemelen epey sefil bir durumdaydı: Burnundan bol miktarda mukus salgısı akıyordu. Bu Jura devinin vücut sıcaklığı artmıştı; yani ateşi çıkmıştı! Büyük ihtimalle de uzun ve kaslı boynunu titreten öksürükler ile boğuşuyordu. Hastalığı o kadar ilerledi ki ölümüne bile neden olmuş olabilir! Öyle ki milyonlarca yıl sonra keşfedilen fosillerinde bile hastalığının izlerine rastlamak mümkündü!

Söz konusu sauropodun lakabı Dolly olarak kayıtlara geçti. Cary Woodruff, 2018 yılında Montana'daki Doğa Tarihi Müzesi’nde bu Diplodocus-benzeri otçulu incelerken boyun omurlarında bir tuhaflık sezdi! Omurları adeta bir brokoli gibi "şişmiş" pürüzlere sahipti. Yani hücrelerin çoğalması ve farklılaşması (proliferasyon) mevcuttu. Woodruff, şöyle diyor:

Tüm Reklamları Kapat

Birçok sauropod omuru (vertebra) inceledim, ancak hiç böyle bir şey ile karşılaşmamıştım.

Daha sonra çektiği fotoğrafları sosyal medyada paylaşan Woodruff'a çeşitli uzmanlardan yanıt geldi. Örnekleri, günümüzdeki kuş ve sürüngenlerdeki akciğer hastalığına benzeten uzmanlar oldu. Ardından Woodruff ile birlikte fosilleri çalışmak için bir grup oluşturdular ve çalışmalarını Nature’da yayımladılar.[1]

Montana’da çalışan paleopatolog Ewan Wolff‘a göre “Her türlü hastalık, evrimsel tarihin başlangıcından beri hayvanlar ile birlikte." Örneğin daha önceden, 120 milyon yıllık bir avian dinozor örneğinde fosilleşmiş akciğer yapısı tespit edilmişti.

Tüm Reklamları Kapat

Hastalığın Tanısı

Dinozordaki bir hastalığın tanısını koymak kolay değildir; hele ki hastanız 150 milyon yıl önce öldüyse… Çünkü akciğer hastalığına neden olabilecek etkenlerin sayısı çoktur: virüs, parazit, mantar, bakteri ve hatta kanser... Fakat araştırmacılar, olasılıkları azaltmak için fosilleri birtakım testlere tabi tuttular.

Direkt grafi, bilgisayarlı tomografi ve ince kesitli patolojik taramalar ile, öncelikle fosilin mikroyapılarına ışık tutuldu. Fakat akciğer hastalığını destekleyici en önemli ipucunu, bireyin kemiklerindeki değişiklikleri diğer hayvanlar ile karşılaştırmak verdi!

MOR 7029 örneğindeki patolojik alanlar (kırmızı).
MOR 7029 örneğindeki patolojik alanlar (kırmızı).
Nature

Kuşlar, yaşayan dinozorlardır ve "avian dinozorlar" olarak bilinirler. Timsahlar ise, dinozorların kuşlardan sonraki en yakın akrabalarıdır: Dinozorların torunu olan kuşlar bir kenara bırakılırsa ve sadece kuzenlere odaklanılırsa, günümüzde hâlen yaşayan türler arasında timsahlar, dinozorların en yakın kuzenleridir. Dolayısıyla kuşlar ve timsahlarda sık görülen hastalıkların benzerleri, non-avian dinozorlarla da ilişkili olduğunu varsaymak makul olacaktır. Ayrıca Dolly gibi sauropod türlerinde de günümüz kuşlar gibi kompleks hava keseleri barındıran sistemler evrimleşmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İncelemelerin sonunda Woodruff, Wolff ve ekibi, Dolly'nin bir çeşit pnömoni benzeri hastalık olan "hava kesesi inflamasyonu" (Lat: "airsacculitis") olduğu kanısına vardı! Yani spesifik bir etkenden ziyade, hava keselerinin biyotik (bakteriyel, fungal, viral) veya abiyotik (immünolojik) nedenlerden inflamasyona maruz kaldığı anlaşıldı. Örneğin günümüzde tavuklar, sağlıksız koşullarda yaşadıklarında E. coli bakterisi nedeniyle hava keseleri enfekte olabilmektedir.

Airsacculit kökenli osteomyelitin kaynağını ararken araştırmacılar, birtakım etkenleri gözden geçirmek zorundaydı. Akıllarında tüberküloz (Mycobacterium tuberculosis) benzeri bir etken vardı. Zira insanlarda Pott hastalığı olarak bilinen bir hastalık, omurganın tüberküloz osteomyeliti benzeri bir patolojiye neden olabilmektedir. Ayrıca insanlarda Brucella türleri, osteomyelit veya spondilit etkeni olabilmektedir.

Araştırmacılar kesin olarak etkeni belirleyemeseler de eledikleri nedenlerden bazıları şunlardı:

  • Klamidyoz ve Aspergilloz (Kemikte proliferatif etki yapmaz).[1]
  • Hava kesesi karsinomu ve pulmoner neoplazi (Çoğu litik, proliferatif değil).[1]

Zor Bir Hastalık

Günümüz kuşlarındaki gözlemlere dayanarak araştırmacılar, Dolly’nin öksürük, solunum sıkıntısı, letarji (halsizlik), ateş ve diyare (ishal) semptomlarından yakınıyor olabileceğini düşünüyor. Zira bu hastalığa yakalanan kuşlarda, günümüzde bu tür semptomlar görülüyor.

Ve ne yazık ki Dolly’nin sonunu getiren de hastalığı olabilir… Çünkü diplodocidler, sürüler halinde yaşayan sosyal dinozorlardır. Aralarından biri hasta olursa halsiz düşebilirler ve büyük cüsseleri nedeniyle geride kalarak sürüden ayrılmak zorunda kalabilirler. Böylece yırtıcılara kolaylıkla yem olabilirler. Woodruff, sözlerini şöyle bitiriyor:

Daha önce hiçbir fosil ile bu kadar empati kurmamıştım.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
42
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 17
  • Muhteşem! 13
  • Tebrikler! 9
  • Bilim Budur! 5
  • İnanılmaz 2
  • Üzücü! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: National Geographic | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/04/2024 12:27:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11475

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Yavru
Tardigrad
Olumsuz
Yeşil
Yüz
Tarih
Hızlı
Devir
Koronavirüs
Ekonomi
Gözlem
Vegan
Antik
Öğrenme Alanı
Yatay Gen Transferi
Genom
Jinekoloji
Süt
Tehlike
Fotosentez
Abiyogenez
Kuyruk
Sağlık Personeli
Odontoloji
Neandertal
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
R. Black, et al. Bir Dinozorda İlk Kez Solunum Sistemi Hastalığı Tespit Edildi!. (12 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 13 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11475
Black, R., Türkoğlu, P. (2022, February 12). Bir Dinozorda İlk Kez Solunum Sistemi Hastalığı Tespit Edildi!. Evrim Ağacı. Retrieved April 13, 2024. from https://evrimagaci.org/s/11475
R. Black, et al. “Bir Dinozorda İlk Kez Solunum Sistemi Hastalığı Tespit Edildi!.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 12 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/11475.
Black, Riley. Türkoğlu, Pedram. “Bir Dinozorda İlk Kez Solunum Sistemi Hastalığı Tespit Edildi!.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, February 12, 2022. https://evrimagaci.org/s/11475.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close