Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Beynin Hangi Özellikleri İnsan Zekası ile İlişkili Olabilir? Arayış Sürüyor!

Beynin Hangi Özellikleri İnsan Zekası ile İlişkili Olabilir? Arayış Sürüyor! Behance
İnsan Beyni
7 dakika
4,848

Ana akım bilişsel psikoloji, uzun bir zaman önce, zekanın sağlam bir şekilde üniter bir psikometrik özellik ve neredeyse tamamen kalıtsal bir zihinsel özellik olduğunu ortaya koymuştur. Fakat Richard J. Haier, zeka üzerine sinirbilimsel çalışmaların öncülüğünü yaparak, ilk kez zekanın nöral niteliklerini ve eşleniklerini incelemek adına pozitron yayınlayıcı tomografi (PET) kullanınca araştırmacılar için tamamen yeni bir dünya açılmıştır. O halde beyinlerimizin yapı ve özellikleri, zekanın işleyişiyle nasıl bağlantılıdır? Öncelikle, ana akım bilişsel psikolojinin, psikometrik zekanın yapısı hakkında bilimsel titizlik ve isabetlilik bakımından en çok kabul gören modeli tespit etmek önemlidir.

Zekanın psikometrik yapısı hakkında en önde gelen teoriler arasında bulunan Çoklu Zeka Kuramları, ampirik veriler tarafından çok kısıtlı bir şekilde desteklenmesi dolayısıyla genellikle kötü bir şöhrete sahiptir. Öte yandan Spearman’ın Genel Zeka Kuramı, bir asrı aşkın bir süredir biriken literatürün neredeyse tamamı tarafından desteklenmektedir.[1] Bu nedenle bilişsel psikologlar için en yaygın kullanılan teorilerden birisi Genel Zeka Kuramı'dır. Bu teori, ileri sürüldüğünden beri gelişmekte ve dallanmaktadır. Örneğin 1963 yılında Raymond B. Cattell'in Genel Zeka Kuramı çerçevesinde zekayı "akıcı" ve "kristalize" şeklinde ikiye ayırması veya John Carroll'un Üç Katmanlı Genel Zeka Modeli gibi alt-modeller, Spearman'ın Genel Zeka Kuramı içinde en doğru modelin hangisi olduğu hakkında tartışmalar yaratmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Bu tartışma, Thomas J. Bouchard ve Wendy Johnson'ın, Genel Zeka Kuramı içinde birbiriyle yarışan farklı modelleri, genel zekanın yapısını açıklamak ve bir bireyin zekasını tahmin etme (öngörme) gücü bakımından karşılaştırması ile, büyük oranda sona ermiştir: Bouchard ve Johnson bu çalışmalarının sonucunda, mevcut modellerin yerine, 42 alt testten oluşan bir IQ bataryasından elde edilen sonuçları açıklayabilmek bakımından, bugüne kadar geliştirilen diğer modellerden daha kesin ve isabetli olan g-VPR modeli önerilmiştir.[2] Aşağıda, bu modelin dayandığı alt testlerin şematik görüntüsünü görebilirsiniz.

g-VPR modelinin yapısal bölmelerini gösteren şematik bir diyagram.
g-VPR modelinin yapısal bölmelerini gösteren şematik bir diyagram.
Intelligence

Günümüzün en seçkin sinirbilimcileri arasında olan Richard J. Haier ve Rex Jung, zekanın psikometrik yapısının anlaşılmasının yanında, zekanın nöroanatomik bir temelde açıklanabilmesi için en güncel teknolojilerden faydalanan birtakım çalışmalar yürütmektedirler. Zeka araştırmaları arasında ilk kez Haier ve arkadaşları, pozitron yayınlayıcı tomografi (PET) kullanarak zekanın nöral süreçlerini, özellikle de beynin glikoz metabolizmasını incelemişlerdir.[3] Bunu takiben, aynı türden bir dizi çalışma da benzer sonuçlar verince, Haier ve meslektaşları hayretler içinde glikoz kullanım oranlarının zeka ile ters ilintili olduğunu öne sürerek, Verimlilik Hipotezi'ni (İng: "Efficiency Hypothesis") oluşturmuşlardır.[4] Özetle bu, işlem kapasitesi daha yüksek olan akıllı beyinlerin, herhangi bir bilişsel görevi gerçekleştirirken bunu daha az glikoz kullanarak yaptıkları anlamına gelir.

Bu Reklamı Kapat

Ardından geçen on yıl içinde, zekanın sinirbilimsel bir temelde incelendiği çok sayıda araştırma yapılmıştır. Bu türden beyin görüntüleme çalışmalarının sonuçlarını titizlikle çözümleyip isabetli bir biçimde detaylı ve uyumlu bir sinirbilimsel model yaratarak Haier ve Jung, Parieto-Frontal Entegrasyon Teorisi'ni (P-FIT) öne sürmüşlerdir. P-FIT; beyin bölgelerinin, özellikle de parietal ve frontal lobların, bağlanırlığının, entegrasyonunun ve bunları birbirlerine bağlayan büyük ölçekli beyin ağlarının, zekanın nörobiyolojik temelini teşkil ettiğini öne sürer.

Bu kuram ile Hair ve Jung’un aynı türden bağımsız çalışmaları, zekanın nöral eşlenikleri hakkında çarpıcı birtakım bilginin birikimine katkıda bulunmuştur. Bunlar arasından en ilginç ampirik verileri sunan birkaçına bir bakış atalım.

Zeka ile İlişkili Olabilecek Beyin Özellikleri

Kortikal Kalınlık ve Hacim

İnsan beyninin hacminin zeka ile kısmen pozitif ilintili olduğu bulgusunun yanında (korelasyon katsayısı r = 0.24 ilâ 0.4 arasında değişkenlik göstermektedir), korteksin boyutunun ve kortikal sütunların boylarınının zeka ile pozitif ilintili olduğu ortaya konmuştur. Kortikal sütunların uzunluğu hakkında korteksin kalınlığının ölçülmesi ile çıkarımlar yapılabilir ve ikisi de psikometrik genel zekanın pozitif eşlenikleridir. Bu bulgu, kortikal sütunların uzunluk ölçümlerinin zekanın nörometrik bir karşılığı olarak kullanılmasının telif hakkının alınmasına yol açmıştır (Patent US8301223). Serebral hacmin ise, önceden belirtildiği gibi, tüm beynin hacmi ele alındığında yalnızca kısmen zeka ile ilintili olmasına karşın; Haier ve Jung, bağımsız bir şekilde, 14 Brodmann bölgesinin toplam hacminin, zeka ile %70 düzeyinde bir korelasyona sahip olduğunu keşfetmişlerdir.[5]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Brodmann bölgelerine göre ayrılmış toplam beyin hacmi zekanın ve akıl yürütmenin psikometrik ölçümlerinde daha yüksek performans ile ilişkili.
Brodmann bölgelerine göre ayrılmış toplam beyin hacmi zekanın ve akıl yürütmenin psikometrik ölçümlerinde daha yüksek performans ile ilişkili.
Behavioral and Brain Sciences

Miyelinasyon Derecesi

Miyelin, akson ve dendritlerden elektriksel atımların aktarılmasını kolaylaştıran bir kılıf gibidir. Miyelinin düşük seviyelerde bulunması veya azalması; görme sorunları, kas zayıflığı, kas katılığı, kas spazmları, duyu değişimleri gibi birtakım ciddi tıbbı sorunlara sebep olabilmektedir. Miyelin, sinir iletim hızını da etkiler: Miyelin kılıf, sinir sinyallerin ulaşımı için verimli bir ortam teşkil ederek, bu tür sinyallerin miyelin olmadan iletilecekleri hızın yaklaşık 100 katı daha hızlı bir süratle iletilmelerini sağlar.[12]Nöronlar arasında bilginin verimli bir şekilde aktarılması, zekanın işleyişinin ayrılmaz bir parçası olmasından dolayı, miyelinasyon miktarı ile zeka seviyesi arasında ilişki olabileceği düşünülmektedir.

Gliyal Hücre Yoğunluğu

Gliyal hücreler (veya gliya hücreleri), beynin işleyişi için optimal koşulların sürdürülmesine dair birçok kilit role sahip olan merkezi sinir sistemi hücreleridir. Glial hücrelerin bu türden önemli işlevleri arasında; ölü nöronların ve kullanılmış nörotaşıyıcıların geri dönüşümünün yapılması, gelişmekte olan beyinde nöronların bağlanması ve gelişmiş beyinlerde var olan nöronların korunması, aksonların izole edilmesi, beynin enfeksiyonlara karşı korunması ve beynin bütünlüğünü sağlayan "tutkal" olması gibi roller bulunmaktadır. Ancak yakın zamanlarda yürütülen sinirbilimsel çalışmalar, gliyal hücrelerin bu rollerin ötesinde, sinirsel bilginin aktarılması konusunda da görev üstlendiklerine işaret etmektedir. Bu nedenle sinirbilimciler, gliyal hücrelerinin zekanın işleyişinin nörobiyolojik temelinin bir parçası olabileceğini düşünmektedir.[6]

Doku Bütünlüğü

Difüzyon tensor ve difüzyon-ağırlıklı görüntüleme teknolojilerinin geliştirilmesi ile, su moleküllerinin Brownian hareketinin ve beynin aksonal organizasyonunu gösteren nöral yolakların gözlemlenmesi mümkün hale gelmiştir. Bu nörogörüntüleme paradigmalarının ölçtüğü zeka ile ilişkili olan nörometrik değişken, fraksiyonel anizotropidir (FA). Fraksiyonel anizotropi, nöral sinyallerin yanlara doğru difüzyonunu 0 ile 1 arasında gösteren skaler bir değerdir. Sıfır, tamamen izotropik bir dağılımı gösterirken; 1, sinyalde yanlara doğru difüzyon olmadığını gösterir. Sinyallerin kesinliğinin ve bu suretle de FA değerinin yüksek olmasının daha yüksek bir psikometrik genel zeka değeri ile ilişkili olduğunu öne süren hipotezler geliştirilmiştir.[7], [8] Bu hipotezin ana dayanağı, daha yüksek FA değerlerinin nörolojik sinyallerin yanlara doğru difüzyondan dolayı daha az kayba uğradığı ve bundan ötürü de nöral işlemlerin daha verimli olmasını sağladığı düşüncesidir.

Nörit Yoğunluğu ve Oryantasyon Dağılımı

Nöritler, nöron gövdesinden dışarı doğru yayılan saçaklardır ve bunlar, akson veya dendrit olabilirler. Yakın zamanlarda yapılan sinirbilimsel çalışmalar daha düşük nörit yoğunluğu ve oryantasyon dağılımı değerlerinin, IQ testleri ile ölçülen genel zeka ile pozitif ilintili olduğunu ortaya koymuşlardır. Bu pozitif ilişkiyi açıklamak için öne sürülen sebepsel bağlantı ise, daha düşük nörit yoğunluğu ve oryantasyon dağılımının nöronların daha verimli bir konfigürasyona sahip olmasını sağladığı düşüncesidir.[9]

Bu Reklamı Kapat

Düşük ve yüksek IQ’ya sahip bireylerin nörit konfigürasyonları arasındaki yapısal farkları gösteren bir şema.
Düşük ve yüksek IQ’ya sahip bireylerin nörit konfigürasyonları arasındaki yapısal farkları gösteren bir şema.
Nature Communications

Yukarıda belirtilen zekanın nöral eşleniklerinin yanında zeka ile ilintili olan trakt ve merkezlerin bağlanırlığı, glikoz metabolizması ve beyin aktivitiesinin kronometrik ölçümleri gibi sayısız başka değişken de bulunmaktadır ve bu sinirbilimsel çalışmalar bu türden daha fazla nöral eşlenik keşfettikçe, bilişsel psikoloji ve sinirbilimin zeka hakkında ortaklaşa çıkarımlarda bulunması da daha kolay bir hale gelecektir.

Beyin, vücudumuzdaki en şaşırtıcı ve merak uyandıran organlardan biridir. Bu organın en sıra dışı ve ilginç çıktısı ise insan zekasıdır. Dolayısıyla bilim insanları (ve genel olarak insanlar), zeka ile beyin yapısı arasındaki ilişkiyi uzun zamandır merak etmekte ve zekanın kaynağını beynin spesifik bölgelerinde veya özelliklerinde aramaktadırlar. Bu arayış henüz sonuçlanmış değildir; ancak yol boyunca çok şey öğrendiğimiz de gerçektir. Beyni daha iyi tanıdıkça, zekamızı anlamanın anahtarlarını toplamaya ve belki büyük sırrı bir gün çözmeye biraz daha yaklaşmaktayız.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 16
  • Tebrikler! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Muhteşem! 4
  • Umut Verici! 4
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 2
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ L. S. Gottfredson. (1996). Mainstream Science On Intelligence: An Editorial With 52 Signatories, History, And Bibliography.. Intelligence, sf: 13-23. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ W. Johnson, et al. (2005). The Structure Of Human Intelligence: It Is Verbal, Perceptual, And Image Rotation (Vpr), Not Fluid And Crystallized. Intelligence, sf: 393-416. doi: 10.1016/j.intell.2004.12.002. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. J. Haier, et al. (1988). Cortical Glucose Metabolic Rate Correlates Of Abstract Reasoning And Attention Studied With Positron Emission Tomography. Intelligence, sf: 199-217. doi: 10.1016/0160-2896(88)90016-5. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. J. Haier, et al. (1992). Intelligence And Changes In Regional Cerebral Glucose Metabolic Rate Following Learning. Intelligence, sf: 415-426. doi: 10.1016/0160-2896(92)90018-M. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ V. Prabhakaran, et al. (2007). P-Fit And The Neuroscience Of Intelligence: How Well Does P Fit?. Behavioral and Brain Sciences, sf: 166-167. doi: 10.1017/S0140525X07001355. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ X. Han, et al. (2013). Forebrain Engraftment By Human Glial Progenitor Cells Enhances Synaptic Plasticity And Learning In Adult Mice. Cell. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. J. Haier. (2016). The Neuroscience Of Intelligence.
  • ^ T. M. Ellmore, et al. (2013). Tract-Based Spatial Statistics Reveal Altered Relationship Between Non-Verbal Reasoning Abilities And White Matter Integrity In Autism Spectrum Disorder. Journal of the International Neuropsychological Society, sf: 723-728. doi: 10.1017/S1355617713000325. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. Genç, et al. (2018). Diffusion Markers Of Dendritic Density And Arborization In Gray Matter Predict Differences In Intelligence. Nature Communications, sf: 1-11. doi: 10.1038/s41467-018-04268-8. | Arşiv Bağlantısı
  • R. Lynn, et al. (2004). Sex Differences On The Progressive Matrices: A Meta-Analysis. Intelligence, sf: 481-498. doi: 10.1016/j.intell.2004.06.008. | Arşiv Bağlantısı
  • P. Irwing, et al. (2006). Is There A Sex Difference In Iq Scores?. Nature, sf: E1-E1. doi: 10.1038/nature04966. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. Chevalier, et al. (2015). Myelination Is Associated With Processing Speed In Early Childhood: Preliminary Insights. PLOS ONE, sf: e0139897. doi: 10.1371/journal.pone.0139897. | Arşiv Bağlantısı
  • E. Luders, et al. (2007). Positive Correlations Between Corpus Callosum Thickness And Intelligence. NeuroImage, sf: 1457-1464. doi: 10.1016/j.neuroimage.2007.06.028. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 14:09:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10281

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Doğa Yasaları
Süpernova
Kalp
Sağlık
Karar Verme
Moleküler Biyoloji
Radyoaktif
Hekim
Meyve
Genel Halk
Algı
Evren
Saç
Kalıtım
Tedavi
Yaşlılık
Amerika Birleşik Devletleri
Dişler
Şüphecilik
Balık
Karanlık
Evrimsel Antropoloji
Oksijen
İnsanlık
Köpekgil
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.