Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Beyin Organoidi: Laboratuvarda Üretilen Beyinler "Bilinç" Geliştirebilir mi?

Beyin Organoidi: Laboratuvarda Üretilen Beyinler "Bilinç" Geliştirebilir mi? Nature
Yapının dış kenarında daha olgun kortikal nöronların olduğunu gösteren bir beyin organoidi kesidi
6 dakika
4,150
  • Zihin Felsefesi
  • Nöroloji

Bilinç nedir? Aslında zengin ve anlamlı içsel benliğimiz, beynimizin içindeki elektriksel ve kimyasal gevezelikten başka bir şey değildir. Peki ne zaman beynimizdeki bu elektrokimyasal aktiviteyi bilinç olarak tanımlıyoruz?

Bilincin sanatçı tarafından illüstrasyonu
Bilincin sanatçı tarafından illüstrasyonu
Shutterstock

Japon bilim insanları, Stem Cell Reports dergisindeki yayınlarında ciddi sonuçlar bulduklarını belirttiler. İlk kez bir ekip, beyin "organoid"inden, yani organa benzeyen ve onlar gibi faaliyet gösteren çoklu hücre türleri içeren üç boyutlu fonksiyonel yapılardan gelişen nöronların elektriksel aktivitesini kategorize etmeyi başardı. Hazırladıkları beyin organoidinde nöronların kendiliğinden ortaya çıkan, senkronize bir şekilde ateşlenmelerini sağlayan uzun mesafeli bağlantılar kurduklarını bildirdiler.

Bu Reklamı Kapat

Nöronlar, sadece uzun mesafeli bağlantılar kurmayıp, bireysel karakteristik aktivitelerini de koruyarak senkronize bir şekilde ateşlendiler. Üstelik ağ gücünü arttıran veya azaltan ilaçlarla tedavi edildiğinde, kültür de tam beklendiği gibi tepki gösterdi.

Ancak bu, kültürün bilinçli olduğu anlamına gelmiyor. Bunun yerine, kültürlenmiş beyin organoidindeki nöronların, hafızanın oluşumuna benzer bir şekilde kendiliğinden elektriksel modeller geliştirme kabiliyetine sahip olduğunu göstermektedir.

Bu Reklamı Kapat

Yazarlara göre sahaya en büyük katkıları, bilim insanlarının beyin organoid kültürlerinde otizm veya diğer kompleks gelişimsel hastalıklar üzerinde çalışabilmelerini sağlayacak yeni bir sistem geliştirmiş olmalarıdır. Kyoto Üniversitesi'nden Dr. Jun Takahashi, bir basın açıklamasında şöyle diyor:

Beyin organoidleri beyin gelişimini taklit edebildiklerinden, karmaşık nörolojik bozuklukları incelemek için insan beyninin yerine kullanılabilir. Yöntemimizi kullanarak beyin fonksiyonlarındaki hücre aktivite modellerini analiz etmek mümkün olacak.

Bunu Nasıl Yaptılar?

Ekip, bir miktar kök hücreyi alıp serebral korteksteki yapıya benzeyen -katmanlı bir yapıya sahip olan- bir organoid yetiştirdi. Yaklaşık üç ay sonra Sakaguchi, ekibi ile birlikte hücreleri dokudan aldı ve daha sonra başka bir kaba yerleştirdi, ancak bu kez ayrı ayrı yetiştirildiler. Bunun sonucunda hücreler kendilerini kümeler halinde organize etmeye ve yakındaki diğer kümelerle ağlar oluşturmaya başladılar.

Bir beyin organoidinden türetilmiş bir sinir ağı
Bir beyin organoidinden türetilmiş bir sinir ağı
Stem Cell Reports

Ekip, nöronların inanılmaz derecede sağlıklı olduğunu fark etti. Geleneksel beyin organoidi kültürlerinden çok daha uzun, bir yıl boyunca canlı tutulabiliyorlardı. Bazı nöronlar, komşu nöronların aktivitesini hızlandıran kimyasalları dışarı pompaladıkları için eksitatör (uyarıcı) hale geldiler; diğerleri de komşu nöronların ateşlenmesini bastırdığı için inhibitör (engelleyici) oldu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Organize kümelerdeki nöronların nasıl ve ne zaman ateşleneceğini görmek amacıyla ise nöral aktiviteyi saptamak için kullanılan bir metot olan "Kalsiyum İyon Bağlanması" yöntemi kullanıldı.

Nakilden bir hafta sonra, diseke sinir kümeleri kendiliğinden çoklu ağlar kurdu. Sinir aktivitesine duyarlı boyalar kullanan ekip, bireysel elektrik atımları üzerinde, ağ boyunca uzanan senkronize dalgalar buldu. Yazarlar bununla ilgili şöyle diyor:

Bu örüntü, beynimizdeki nöronların bir anıyı hafızaya kaydederken nasıl koordine olduğu konusunu akla getiriyor.

Ardından, çoklu araştırma ilaçlarının yardımıyla ağlardaki eksitatör ve inhibitör kimyasalları ayrıştırdılar. Bunların beynimizdeki kimyasallarla aynı olduğu ortaya çıktı. Epilepsi ataklarını önleyen ilaçlara benzer ilaçlar kullanarak sinirsel aktivitenin yapay olarak bloke edilmesi, beyin organoid nöronlarının da inhibe olmasına neden oldu.

Bilim insanları; daha önceden beyin organoidi sinir ağlarının sinyali kodlayabilmesine şüphe ile yaklaşmalarına rağmen (saf gürültünün aksine), bu ağların doğru koşullar altında (nörokimyasal düzeyde ve diseksiyondan sonra) ilkel insan beyni bağlantıları gibi (25-39. hafta arası doğan infantlara benzer) davrandığını gözlediler. Çalışmanın yazarı ve şu anda Salk Institute'ta çalışan Dr. Hideya Sakaguchi şöyle diyor;

Belirlenen bir alanda ağ faaliyetlerinin kapsamlı dinamik değişimini değerlendirmek için 1000'in üzerinde hücrenin faaliyetlerini yansıtan yeni bir fonksiyonel analiz aracı oluşturduk. Çalışmamızın, insan hücresi kaynaklı sinirsel aktivite hakkında geniş bir değerlendirme olasılığı sunduğuna inanıyoruz.

Beyin Organoidleri, Bir Birey Olabilir mi?

Doğal veya indüklenmiş kök hücrelerden yetiştirilen bu üç boyutlu kültürler, büyüme sıvısı ve oksijen ortamında hızla gelişirler. Beynin birçok yerine benzemesi için yapılmış olsalar da en popüler olanı; beynimizin en dış katmanını (korteksi) andıracak şekilde büyüyen, kendi kendini organize edebilen serebral beyin organoididir.

Bu Reklamı Kapat

Sofistike genomik ve moleküler analizler yoluyla bilim insanları; bu nöronların nihayetinde kortekse özgü "katmanlı pasta" benzeri bir yapı geliştirdiklerini ve ikinci trimester fetusla aynı nöron kastını meydana getirdiklerini gösterdiler.

Tam bir organoidin enine kesiti; nöral kök hücreler kırmızı ile, nöronlar yeşil ile renklendirilmiş.
Tam bir organoidin enine kesiti; nöral kök hücreler kırmızı ile, nöronlar yeşil ile renklendirilmiş.
Zimo

Ancak fetal beyne bu kadar benzemeleri de etik açıdan bir sorun yaratıyor; Stanford Üniversitesi'nde görev yapan Stanford Program in Neuroscience and Society direktörü Henry Greely, yasaların gözünde tam bir insan olunması için insanın bilinçli olması gerektiğini söylüyor. Peki bir yeni doğanı ne zaman bilinçli kabul ederiz? Greely şöyle diyor; "Bu, beynin bir bebek ya da yürümeye başlayan bir çocuk seviyesinde bilinç belirtileri göstermesi olabilir." Yeni doğmuş bir bebek çok şey yapamaz, ama yine de bilinçli olduğunu düşünürüz. Bir beyin organoidi bu seviyeye ulaşabilirse, bunu bir insan olarak sınıflandırmak zorunda değil miyiz? MIT Media Lab'da araştırma bilimci ve etikçi olan Jeantine Lunshof şöyle diyor:

İzole edilmiş bir laboratuvarda yetiştirilen beynin 'birey' olabileceğini sanmıyorum. Kişilik, zorlu bir kavramdır. Kişilik, bir kapasite gerektirir ve -şu anda bildiğim kadarıyla- bir organoidden yetiştirilen izole bir beyin her zaman bu eksikliği yaşayacaktır.

Geisel School of Medicine'den James Bernat şöyle düşünüyor:

Yaşamlarımız boyunca, laboratuvarda yetiştirilen bir beyin organoidinin ne zaman bilinçli olduğu sorusunu cevaplandırmamız gerekeceğini sanmıyorum; çünkü beynin öngörülebilir bir gelecek içinde bilinci nasıl oluşturduğunu anlayacağımıza ihtimal vermiyorum. Bunu ölçmek, onun kesin biyolojik mekanizmasını tam olarak anlayabildiğimiz takdirde mümkün olabilecek başka bir zorluğu temsil ediyor.

Bu deneyi hayvanlar üzerinde yapmanın da tam olarak etik olmayabilir. 2018'de, San Diego'da bir ekip, insan kaynaklı beyin organoidlerini yarı doğal bir ortamda daha fazla beslemek umuduyla farelerin kafataslarına nakletti. Ancak deney, biyoetik açısından bir soru yarattı: Beyin organoidi sadece olgunlaşmakla kalmadı, aynı zamanda farelerin dolaşım sistemlerine kendisini beslemesi için komutlar verdi; ayrıca, birlikte ateşlenen melez bir ağda farelerin kendi nöronları ile fonksiyonel sinapslar oluşturdu.

Bu Reklamı Kapat

Her ne kadar beyin organoidinin elektriksel aktivitesi insan beyninin aktivitesine benzese de, ikisinin de aynı şeyi yapıp yapmadığını, yani hem düşünce hem de bilinç altında yatan tutarlı elektrik sistemlerini destekleyip desteklemediklerini söylemek zor; kısmen araştırmacılar bebeklerin beyinlerinin nasıl bağlantı kurduğu hakkında çok az şey bildiği için, çoğunlukla bilincin nasıl ortaya çıktığını hala anlamadığımız için. Bir görüş, beyin organoidlerinin yeni bir stimülasyon (uyarı) aldığında "öğrenip öğrenemeyeceğini" kontrol etmek için öğrenme ile ilgili çeşitli biyokimyasal belirteçlerin kullanılmasıdır.

Japon ekiplerine göre bu görüş tartışmalı, çünkü beyin organoidleri çevreden girdi almıyor. Sakaguchi şöyle diyor:

Bilinç öznel deneyim gerektirir ve duyusal dokular içermeyen serebral organoidlerde duyusal girdi ve motor çıktı olamaz.

Etik Sorunlar

Eğer beyin organoidlerine çevreden girdi almalarını sağlayacak yapay reseptörler eklersek ne olur? Ağrı hisseder mi? Hafıza geliştirebilir mi? Bütün bu girdileri yorumlayarak kendi düşüncesine sahip olabilir mi? Peki geliştirdiğimiz beyin organoidini bir vücuda nakledersek ne olur? Sakaguchi şöyle diyor:

Giriş ve çıkış sistemine sahip beyin organoidleri ahlaki açıdan önem arz eden bir bilinç geliştirirse, bu beyin organoidlerinin temel ve uygulamalı araştırması büyük bir etik zorluk haline gelecektir.

Ve bu konular hakkında düşünmesi gereken bir grup daha var: Hepiniz. Evet, siz, bu yazının okuyucuları, bu fikirleri düşünmeye başlamalısınız. Beyin araştırmaları ile ilgili politikayı doğrudan etkileme gücünüz olmayabilir (veya kim bilir, belki de olur!), ancak bu politikalar kamu politikaları olacaktır. Bu politikalar, devlet organlarının uygulama yetkisi olan araştırmaları etkileyecekler. Vergileriniz bu araştırmaları finanse edecek. Bunu, önemli hale gelmeden önce değerlendirmelisiniz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 5
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Singularity Hub | Arşiv Bağlantısı
  • H. Sakaguchi, et al. (2019). Self-Organized Synchronous Calcium Transients In A Cultured Human Neural Network Derived From Cerebral Organoids. Stem Cell Reports. | Arşiv Bağlantısı
  • Vailham. Artificially Created Human Brains Show Human-Like Neural Activity. (5 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 9 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Disclose.tv | Arşiv Bağlantısı
  • S. Chodosh. If You Grow A Brain In A Lab, Will It Have A Mind Of Its Own?. (26 Nisan 2018). Alındığı Tarih: 9 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Popular Science | Arşiv Bağlantısı
  • S. Fan. Could Lab-Grown Brains Develop Consciousness?. (3 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 9 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Singularity Hub | Arşiv Bağlantısı
  • S. Reardon. Lab-Grown ‘Mini Brains’ Produce Electrical Patterns That Resemble Those Of Premature Babies. (15 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 9 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/10/2022 09:32:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7860

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Ara Tür
Yaşlılık
Ay Görevleri
Algoritma
Biyoçeşitlilik
Acı
Hukuk
Aminoasit
Doğa Yasası
Fare
Sağlık
Alan
Dağılım
Aile
Teyit
Akciğer
Cinsellik Araştırmaları
Seçilim
Nükleotit
Sıcaklık
Doğa Olayları
Mikrobiyoloji
Kimyasal Evrim
Hastalık
Tüy
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.