Bazı Ağaçlar Neden Her Yıl Yapraklarını Döker? Yapraklarını Dökmeyen Ağaçlar, Dökenlere Kıyasla Daha Avantajlı Değil mi?

Bazı Ağaçlar Neden Her Yıl Yapraklarını Döker? Yapraklarını Dökmeyen Ağaçlar, Dökenlere Kıyasla Daha Avantajlı Değil mi?
Düşmekte olan bir yaprak
JSTOR Daily
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
7 dakika
1,246 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Bildiğimiz gibi, çam ağacı gibi iğne yapraklı ağaçların büyük çoğunluğu "yıllık olarak" yapraklarını dökmezken, herdem yeşil ağaçlar hariç, çınar ağacı gibi geniş yapraklı ağaçlar her yıl düzenli olarak yapraklarını dökerler. Peki, çınar ağaçları da, çam ağaçları gibi her yıl yapraklarını dökmeyip, yoğun enerji gerektiren yaprak üretimini yine her yıl gerçekleştirmek zorunda olmasaydı, evrimsel açıdan çok daha avantajlı olmaz mıydı? Bu soru, evrimsel biyolojinin bize sunduğu bilgilerden faydalanılarak cevaplayabileceğimiz bir sorudur. Ancak ilk olarak, ağaçların, dolayısıyla da bitkilerin evrimsel tarihi konusuna kısaca girmemiz gerekmektedir.

Bitkilerin Evrimsel Tarihinin Kısa Bir Özeti

Ağaçlar, bitkiler aleminin en cüsseli olanlarıdır ve bitkiler alemi içerisinde, 5 metreden daha boylu olanlar, "ağaç" olarak nitelendirilir. Anlayacağımız, ağaçların, bitki taksonomisi içerisinde özel bir yeri yoktur. Bitkiler, daha çok üreme biçimlerine göre sınıflandırılırlar. Bitkilerde üremeyi sağlayan organ olan tohumlar, bu sınıflandırmayı yaptığımız ana unsurdur. Bitkiler, kabaca, iki tip tohum şekline göre sınıflandırılır: Açık tohumlular (Gymnospermae) ve kapalı tohumlular (Angiospermae).

Bitkiler, evrim süreci içerisinde ilk olarak sporla üreyecek biçimde, yaklaşık 450 milyon yıl önce, denizel bitkilerden evrimleşti. Ancak sporla üreme yöntemi, daha sonradan evrimleşecek üreme yöntemlerine kıyasla pek başarılı bir yöntem değildi. Ardından, yaklaşık 100 milyon yıl sonra, bu üreme yöntemine sahip bitkilerden daha güvenli ve avantajlı bir tohum tipine sahip olan "açık tohumlu bitkiler" evrimleşti. Bu yeni tohum devrimi ilk olarak, yaklaşık tahminlere göre Geç Devoniyen Dönem ile Erken Karbonifer Dönem arasında karşımıza çıkmaktaydı. Bu da yaklaşık 300-350 milyon yıl öncesine karşılık gelmektedir. Açık tohumlu bitkilerin günümüzdeki temsilcileri arasında çam, göknar, ladin, sedir ve servi ağacı gibi bitkiler bulunmaktadır.

Reklamı Kapat

Bu yeni tohum devriminin ardından, Karbonifer Dönem içerisinde ağaçlar da geniş coğrafyalara yayılmaya ve egemen bitki grubu olmaya başladılar. Ancak evrimsel süreç içerisinde bu kez, bambaşka özelliklere sahip yeni bir bitki grubu olan kapalı tohumlu bitkiler, diğer bir deyişle çiçekli bitkiler, yaklaşık 130 ile 140 milyon yıl önce evrimleşti. Karşımıza çıkan bu ikinci tohum devrimi ile birlikte, üreme yöntemi yine evrimleşmiş ve bu kez eskiye kıyasla çok daha avantajlı özellikler ile gelmiştir. Örneğin, renk renk çiçekleri ile böceklerin ve kuşların dikkatini çekiyor, bunun yanında fotosentez ile üretmiş olduğu ve çok güçlü bir enerji kaynağı olan şekeri "meyve" şeklinde kullanarak, bu kez yine kuşların ve diğer omurgalı canlıların ("örneğin, memelilerin") ilgisini çekiyor ve bu sayede üreme başarısını, açık tohumlu bitkilere göre kat kat artırıyordu. Öyle ki kapalı tohumlu bitkiler, açık tohumlu bitkiler karşısında öyle baskın bir hale gelmişlerdir ki günümüzde yaşayan her 10 bitkiden 8'i kapalı tohumlu (çiçekli) bitkidir. Kapalı tohumlu bitkilerin günümüzdeki temsilcileri arasında meşe, kayın, çınar ve kavak ağacı gibi bitkiler bulunmaktadır.

Ancak her ne kadar kapalı tohumluların birtakım eşsiz özellikleri bulunuyor olsa da açık tohumlular ile arasında yaklaşık olarak 200 milyon yıllık bir zaman farkı vardır! Yani, açık tohumlu bitkiler üreme yöntemi bakımından geri planda kalmış olmalarına rağmen, onların da kendilerine özgü ve kapalı tohumlu bitkilerden görece daha başarılı özellikleri bulunuyordu... Onlardan biri de, yapraklarını dökmek zorunda olmamalarıydı!

Yaprak Dökme (Absisyon) Olayı ve Evrimsel Analizi

Yapraklar, ototrof bitkilerin en önemli organlarıdır. Yaprakları olmayan hiçbir ototrof bitkinin yaşaması mümkün değildir. Çünkü bitkiler, yaşamını sürdürebilmek için fotosentez yapmak ve kendi besin maddesi olan şekeri üretmek zorundadır. Fotosentez olayı, doğal olarak güneş ışığının en fazla olduğu yerde ve zamanda olması dolayısıyla, ototrof bitkiler de bu zamana ve mekana göre yayılım göstermişlerdir. Ekvatoral enlemlerdeki bitki çeşitliliğinin bu kadar fazla olmasının nedenlerinden biri de budur.

Ototrof bitkiler için yaprak ve fotosentez olgusu bu kadar önemli bir konumdayken, neden bu organlarını dökmek üzere evrimleştiler? Aslına bakılırsa, evrimsel süreç içerisinde bir özelliğin kaybı veya kazanımı her zaman tekil olarak sadece bir avantaj veya dezavantaj ile ortaya çıkmaz. Bazen dezavantaj gibi gözüken bir özellik, aynı zamanda birtakım avantajlara da sahip olabilir. Çınar ve meşe gibi geniş yapraklı ağaçların yaprak dökme davranışı da buna bir örnektir.

Geniş Yapraklı Ağaçların Yapraklarını Dökmesindeki Avantajlar

  • Rüzgarlı iklimlerde yaşayan ağaçlar, yapraklarını dökmezse kışın artan fırtınalardan daha çok etkilenirler ve yıkılabilirler.
  • Yılın belli zamanlarında, Dünya'nın Güneş'in etrafında dönmesine bağlı olarak, Güneş ışığının hem düşme açısı değişir hem de ağaçların güneşlenme süresi azalır. Dolayısıyla da, fotosentez işleminin aksaması nedeniyle, yaprakların dökülmesi enerji tasarrufu yapılmasını sağlar ve ağaç yıl boyunca depolamış olduğu besinler sayesinde kış uykusuna yatar.
  • Kışın çok soğuk olan enlemlerde yaşayan ağaçlar, suyun donması nedeniyle suya erişim büyük oranda kısıtlanır ve bu nedenle su tüketimini azaltması gerekir. Bu nedenle yapraklarını dökmesi, onların kışı atlatma başarısını artırır. Bu durumun bir benzeri, kurak iklimlerde yaşayan ağaçlarda da karşımıza çıkmaktadır.
  • Yapraklarını dökmeyen bitkilerin yaprakları, kışın soğuk hava şartlarında donma tehlikesi yaşayabilir ve bu nedenle yaprakları kuruyabilir. Bu durum da, ağaçta ciddi hasara yol açabilir.
  • Geniş yapraklı ağaçların yaprakları her ne kadar ışığı daha fazla yakalaması bakımından kusursuz olsa da, kışın kar yağışında, iğne yapraklı ağaçların yapraklarına göre çok daha fazla kar tanesi tutabilir ve bu da, ağacın üzerine ciddi bir yük bindirebilir ve ağacın mekanik direncini azaltabilir.

Yapraklarını Dökmeyen İğne Yapraklı Ağaçların Evrimsel Adaptasyonları

O halde yapraklarını dökmeyen iğne yapraklı ağaçlar, özellikle kuzey enlemlerde görülen olumsuz iklim faktörlerine karşı hangi evrimsel adaptasyonlara sahiptir? Şöyle sıralayabiliriz:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Yapısal olarak geniş bir taça sahip değillerdir. Yani ağacın tepe genişliği daha küçüktür. Bu nedenle, daha çok dikey bir görünüme sahiptirler (örneğin servi ağacı). Bu sayede, hem birim alana düşen yaprak sayısı azalmadan, ağacın üzerine binebilecek kar yükü azalmış olur ve böylelikle ağacın mekanik direnci görece düşmemiş olur.
  • İğne yaprakların yüzey alanı, geniş yaprakların yüzey alanına kıyasla çok daha az olması nedeniyle, stoma kanalları da en aza indirilmiş olur. Böylelikle, kışın çok önemli olan su, terlemeyle kaybedilmemiş olur.
  • İğne yapraklı ağaçların yapraklı, geniş yapraklı ağaçların yapraklarına kıyasla çok daha kalındır ve kütin isimli mumsu bir tabaka ile kaplanmıştır. Bu da, soğuğa karşı direncini artırır kış aylarında çok elzem olan su kaybını önlemiş olurlar.
  • Fotosentez sırasında su kaybı yaşanması nedeniyle, kış aylarında fotosentez işlemini durdururlar ve bu sayede yine su kaybını önlerler.
  • İğne yapraklı ağaçlarda, yaprakların donmasını önleyen ve dolayısıyla antifriz görevi gören proteinler (AFP) üretilir. Bu sayede, iğne yapraklı ağaçlar, yaprakları soğuktan zarar görmeden kışı geçirebilmiş olur.
  • İğne yapraklar, kışın donarak zarar görmemesi için, soğuk hava yaklaştıkça iğne yapraklarda bulunan su molekülleri, hücreler arasındaki boşluklara hareket eder ve donma noktasını düşürmek için şekerle konsantre olur.
  • Ekstrem hava şartlarıyla baş etmek zorunda kalan iğne yapraklı ağaçlar için azot, fosfor, potasyum ve kalsiyum gibi besin maddeleri de oldukça elzem olması dolayısıyla, yapraklar dökülmeyip onları kayıp edilme olasılığı da giderilmiş olur ve bu sayede hayatta kalma başarıları artar.
Önde servi ağaçları ve arkalarında sedir ağaçları
Önde servi ağaçları ve arkalarında sedir ağaçları
Wikimedia

Sonuç

Anlayacağımız üzere, iki üreme şekline sahip bitki grubunun bu kendine has özellikleri, evrimsel süreç içerisinde gitgide karmaşıklaşmış ve hayatta kalma başarıları artmıştır. Bu iki bitki grubu, sahip oldukları genetik özellikler ve ekolojik faktörler dahilinde farklı evrimsel yolaklara girmiş ve bu yolaklarda ilerleyerek kendilerine özgü eşsiz özellikler doğal seçilim yoluyla evrimleşmiştir.

Sonuçta canlı grupları, evrim süreci içerisinde, o anda popülasyonda bulunan genetik özellikler (gen havuzu) doğrultusunda ilerlemek zorundadırlar. Evrimsel süreçte mutasyon gibi mekanizmalar tarafından sürekli çeşitlilik yaratılır ve bu çeşitliliğin çevre ile etkileşimi sonucunda en uyumlu kombinasyonlar seçilim mekanizmaları tarafından seçilir veya elenir. En nihayetinde, yolaklarda sapacağı yönler bu şekilde belirlenmiş olur! Kozmik ölçekte, canlılarda yavaş yavaş seçilen ve biriken bu genetik özellikler de, biyolojik çeşitliliği ve bu çeşitlilik içerisinde önceki yaşam alanlarına ve şartlara kıyasla karşılaştıkları yeni şartlara daha uyumlu bireyleri meydana getirir!

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • T. Delevoryas. Gymnosperm. (01 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Britannica | Arşiv Bağlantısı
  • D. W. Stevenson. Angiosperm. (01 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Britannica | Arşiv Bağlantısı
  • Q. C. B. Cronk, et al. (2017). The Evolution Of Angiosperm Trees: From Palaeobotany To Genomics. Springer. | Arşiv Bağlantısı
  • J. O'Donoghue. What The First Flower On Earth Might Have Looked Like. (01 Ağustos 2017). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2021. Alındığı Yer: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
  • S. D. Sampson. (2015). Dinozorların Destansı Yolculuğu. ISBN: 978-605-171-148-5. Yayınevi: Alfa Bilim. sf: 134-137.
  • S. Le Gallou. Why Do Trees Lose Their Leaves?. (12 Kasım 2019). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2021. Alındığı Yer: The University of Adelaide | Arşiv Bağlantısı
  • D. Conners. Why Trees Shed Their Leaves?. (08 Kasım 2017). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2021. Alındığı Yer: EarthSky | Arşiv Bağlantısı
  • P. Wohlleben. (2020). Ağaçların Gizli Yaşamı. ISBN: 978-605-66363-2-5. Yayınevi: Kitap Kurdu. sf: 133-140.
  • J. Crick. Trees Avoid Damage From Freezing Temperatures: Part 1. (30 Ekim 2014). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Michigan State University | Arşiv Bağlantısı
  • J. Hennings, et al. Why Pines Are Evergreen?. (01 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2021. Alındığı Yer: EarthDate | Arşiv Bağlantısı
  • Let's Talk Science. How Do Trees Survive In Winter?. (16 Mart 2020). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Let's Talk Science | Arşiv Bağlantısı
  • R. Gupta, et al. (2014). Antifreeze Proteins Enable Plants To Survive In Freezing Conditions. Journal of Biosciences, sf: 931–944. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2021 06:35:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10747

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Rna
Balık
Aile
Astrobiyoloji
Irk
Çiftleşme
Tehdit
Uluslararası Uzay İstasyonu
Uyku
Fizik
Bilişsel
Popülasyon
Yörünge
Toplum
Antikor
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Analiz
İngiltere
Devir
Bitkiler
Eşcinsellik
Sars
İhtiyoloji
Epidemik
Zehirli Mantar
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın