Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Atlardaki Don Çeşitliliği: Atların Evriminde Farklı Renkler Nasıl Oluştu?

Atlardaki Don Çeşitliliği: Atların Evriminde Farklı Renkler Nasıl Oluştu? Pixabay
4 dakika
4,617
Tüm Reklamları Kapat

Sadakatiyle, gücüyle, asilliğiyle ve tüm ihtişamıyla yıllardan beri bizleri etkileyen atlar (Equus ferus caballus), Atgiller (Equidae) ailesinin üyesi olan memeli hayvanlardır. Modern atlar, Eosen Dönemi'nde (günümüzden yaklaşık 55-35 milyon yıl önce) var olan Eohippus cinsi ilkin atlardan evrimleşmiştir. Aradan geçen süreçte türlü sebeplerden ötürü atların birçok özelliği çeşitlenmiş, özellikle de kıl renklerinde, yani "donlardaki" çeşitlilik öne çıkmıştır.

Atların bedenlerini örten örtücü kıllara (ve bunların rengine) "don" adı verilir. Bu donlar, kılların bir bütün olarak sergilediği bir renk olabileceği gibi, birden fazla rengin karışımı şeklinde de olabilir. Atasal atların kuyruk, yele ve uzuvların koyu kahverengi, bedenin ise açık kahverengi olduğu bir dona sahip oldukları düşünülmektedir. Donlarının böyle olması, yaşadıkları yaban ortamında daha iyi kamufle olarak, avcılardan korunmalarını sağlamıştır. Pleistosen'in sonları ve Holosen'in başlarında ise donlarda siyah rengin belirginleşmeye başladığı düşünülmektedir.

Ortaya çıkan bu çeşitliliğin ana kaynağı, atların soylarında meydana gelen bir dizi mutasyondur. Atların vücudundaki belli bölgelerde pigmentlerin azalmasına neden mutasyonlar, vücutta farklı renklerin ve desenlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu dış görünüş farklılığı, özellikle de göç eden atların karşılaştığı yeni iklimsel ve jeolojik şartlar altında avantajlar sağlamıştır.[1] Doğal seçilim yoluyla seçilen ve elenen mutasyonlara ek olarak, insanların yapay seçilim yoluyla belli donları ön plana çıkarması da günümüzdeki atların renk çeşitliliğinde önemli rol oynamıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Farklı gen kombinasyonlarına bağlı olarak oluşan farklı donlar.
Farklı gen kombinasyonlarına bağlı olarak oluşan farklı donlar.
Labgenvet

Tarım, ulaşım, spor gibi birçok alanda kullanılan atlar, insanlar için adeta birer "yoldaş" haline gelmiştir. Dolayısıyla insanlar için bu kadar önem taşıyan atların evcilleştirilmesi de bir o kadar önemlidir ve tarihi oldukça eskilere dayanır. Yapılan araştırmalara göre, Kuzey Kazakistan'da, Bakır Çağı'nda (M.Ö. 5000-3000 yıl önce) yaşamış olan "Batia" kültürüne ait insanlar, atı ilk evcilleştiren toplumlar arasındadır.

Atlarda Donlar
Atlarda Donlar
Horse Breeds Pictures

Atların donları, insanların atları evcilleştirme sürecinde giderek çeşitlenmiştir. Günümüzde var olan donların neredeyse tamamı, yapay seçilim yoluyla elde edilen renklerdir. At sahipleri, genetik testler gibi bilimsel çalışmalar sayesinde, ebeveyn atların sahip olduğu genlerden yola çıkarak, doğacak yavrunun donunu çok daha kolay bir şekilde bilebilmekte, böylece hangi atların çiftleşip, hangilerinin çiftleşmeyeceğine karar vererek, yapay seçilim yoluyla istedikleri dona sahip atı üretebilmektedirler.

Atlarda Farklı Donlar

Günümüzde donlar; esas donlar, türev donlar ve alaca donlar olmak üzere 3 ana gruba ve bu gruplar içerisinde de birden fazla ara gruba ayrılır.

Esas donlar, atların doğumundan ölümüne kadar sahip olduğu, değişmeyen donlardır. Al don (tüm vücut kırmızı), yağız don (tüm vücut siyah), izabel don (tüm vücut sarı), doru don (beden kırmızı; alt bacak, kuyruk ve yele siyah) ve kula don (beden sarı; kuyruk, yele ve bacak siyah), atlarda yaygın olarak görülen esas donlardır.

Tüm Reklamları Kapat

Türev donlar, beyaz kılların atın ilk başta sahip olduğu kılların arasında girip, mevcut don rengini değiştirmesiyle oluşan donlardır. Ahreç don (beden kırmızı kıl ve beyaz kıl karışımı; alt bacak, yele ve kuyruk siyah), boz don (yelenin, kuyruğun ve bacağın alt kısımları ile bedenin tamamı kırmızı kıl ve beyaz kıl karışımı) ve kır don (kıllar renksiz yani beyaz) türev donlardır.

Alaca donlar ise birisi beyaz olmak üzere iki ayrı dondan meydana gelenlerdir. Alaca kelimesinin nereye yazılacağını donların miktarı belirler. Beyaz don daha fazla alan kaplıyorsa "alaca" diğer donun önüne yazılır (al alaca, alaca al gibi).

Ara gruplar içerisinde bile farklı tonlardan oluşan bir sürü çeşit bulunur (örneğin: yanık al, kaplan lekeli boz, kurt kulası, kuzgun yağız gibi). Dolayısıyla atlardaki don çeşitliliğinin son derece yüksek olduğu söylenebilir. Çeşitliliğin önemli bir bölümü temel kürk renkleri olan al, siyah ve dorudan meydana gelir. Bu renkler Melanocortin ve Agouti adlı iki gen tarafından kontrol edilmektedir. Varyasyonlar bu üç renk etrafında şekillenir.

Arap atı, İngiliz at, Ahal Teke atı, bilindik at çeşitlerinden bazılarıdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken şudur: Çeşitlerin sınıflandırılması, donlarına göre yapılmaz. Sınıflandırmadaki belirleyici özelliklere; vücut ile kemik yapıları, yürüyüşleri ve sıcakkanlı, soğukkanlı veya ılık kanlı olmaları gibi örnekler verilebilir. Çeşitler ile özelliklerin coğrafi dağılımı arasında bir ilişki bulunabilir; ancak bu dağılım, don çeşitleri için geçerli değildir. Bir diğer deyişle, donların anlamlı bir coğrafi dağılımı yoktur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Öte yandan bilmek gerekir ki aynı donlar, farklı bölgelerde farklı isimlendirilebilir. Örneğin "alazo sopa de leite" (Güneybatı Brezilya'da), "baio ruano" (Güneybatı Brezilya, Uruguay, Arjantin ve İspanyolca konuşulan bazı ülkelerde) ve "palomino" (ABD ve İngilizce konuşulan bazı ülkelerde), sarımsı bir beden ile daha açık renkte bir kuyruğa ve yeleye sahip olan aynı at fenotipini tanımlamaktadır.

Atları daha yakından tanıyıp, onların evrim tarihini daha fazla aydınlattıkça, donları ile çevreleri arasındaki ilişkiyi de daha iyi anlayıp, insanın en yakın dostlarından biri olmayı başarmış bu hayvanın geçmişini çok daha yakından tanıyabileceğiz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
15
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ A. D. Neves, et al. (2017). Beyond Fifty Shades: The Genetics Of Hore Colors.
  • D. Sponenberg. (2003). Equine Coat Color Genetics. Yayınevi: Wiley-Blackwell.
  • M. T. Koçkar. At Donları Nasıl Oluşur?. (17 Nisan 2018). Alındığı Tarih: 20 Ocak 2021. Alındığı Yer: At ve İnsan | Arşiv Bağlantısı
  • M. T. Koçkar. Atlar Ne Zaman Ve Nasıl Evcilleştirildi?. (19 Mart 2018). Alındığı Tarih: 20 Ocak 2021. Alındığı Yer: At ve İnsan | Arşiv Bağlantısı
  • D. Şimşek. Atlarda Donlar. (8 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 20 Ocak 2021. Alındığı Yer: Vetrehberi | Arşiv Bağlantısı
  • M. T. Koçkar. (2012). At Irkları Ve Dağılımı. Yayınevi: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yayınları.
  • O. Yılmaz, et al. (Derleme, 2012). Atlarda Don Kalıtımı.
  • Laboratoire de génétique vétérinaire. Horse Genetics 2.0: Colours. (30 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2021. Alındığı Yer: Laboratoire de génétique vétérinaire | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/06/2024 11:05:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10032

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Türlerin Kökeni
İnfografik
Vücut
Küresel
Kemik
Sosyal Medya
Hayvan Davranışları
Karanlık Madde
Gıda Güvenliği
Freud
Hız
Koku
Ekosistem
Diş Hekimliği
Hava
Diş
Çekirdek
Bellek
Epistemoloji
Radyoaktif
Hastalık Kontrolü
Yeme
Metabolizma
Bilişsel
Yaşamın Başlangıcı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Öztürk, et al. Atlardaki Don Çeşitliliği: Atların Evriminde Farklı Renkler Nasıl Oluştu?. (30 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 16 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10032
Öztürk, E., Bakırcı, Ç. M. (2021, January 30). Atlardaki Don Çeşitliliği: Atların Evriminde Farklı Renkler Nasıl Oluştu?. Evrim Ağacı. Retrieved June 16, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10032
E. Öztürk, et al. “Atlardaki Don Çeşitliliği: Atların Evriminde Farklı Renkler Nasıl Oluştu?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 30 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/10032.
Öztürk, Evrim. Bakırcı, Çağrı Mert. “Atlardaki Don Çeşitliliği: Atların Evriminde Farklı Renkler Nasıl Oluştu?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 30, 2021. https://evrimagaci.org/s/10032.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close