Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Ataksi Nedir? El-Göz Koordinasyonunu Yitiren Bireyler Tedavi Edilebilir mi?

Ataksi Nedir? El-Göz Koordinasyonunu Yitiren Bireyler Tedavi Edilebilir mi? Medical News Today
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
8 dakika
743 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Yürüme veya objeleri kaldırma gibi istemli yapılan hareketlerin kas kontrolünün veya koordinasyonunun eksikliğine ataksi denir. Temelde yatan bir durumun belirtisi olarak ataksi, çeşitli hareketleri etkileyebilir ve konuşma, göz hareketi ile yutkunmada zorluklar yaratabilir.

Kalıcı ataksi genellikle beynin kas koordinasyonunu sağlayan kısmında (beyincik) oluşan bir hasardan ötürü meydana gelir. Alkol suistimali, bazı ilaçlar, inme, tümör, serebral palsi, beyin dejenerasyonu ve çoklu skleroz gibi birçok durum ataksiye sebep olabilir. Miras alınan kusurlu genler de ataksiye yol açabilir.

Ataksinin tedavisi sebepleriyle ilişkilidir. Yürüteç ve baston gibi uyumsal araçlar bağımsızlığınızı sürdürmenize yardımcı olabilir. Fizik tedavi, ergoterapi, konuşma terapisi ve düzenli aerobik egzersizler de faydalı olabilir.

Belirti ve Semptomlar

Ataksi zaman içinde gelişebilir ya da birden oluşabilir. Bir dizi nörolojik bozukluğun belirtisi olarak ataksi şunlara sebep olabilir:

Reklamı Kapat

  • Koordinasyon zayıflığı
  • Sallantılı yürüme ve kekeleme eğilimi
  • Yeme, yazma, düğme ilikleme gibi hassas motor hareketlerinde zorlanma
  • Konuşmada değişiklik
  • İstemsiz ileri geri göz hareketleri (nistagmus)
  • Yutkunmakta güçlük
Ataksi ve Belirtileri (Semptomları)
Ataksi ve Belirtileri (Semptomları)
Neofect

Ne Zaman Bir Doktora Görünmeli?

Eğer skleroz gibi ataksiye sebep olan bir durumunuz olduğunun farkında değilseniz ve eğer;

  • Denge kaybı yaşıyorsanız,
  • Elinizde, kolunuzda veya bacağınızda kas koordinasyonunu kaybediyorsanız,
  • Yürümekte zorlanıyorsanız,
  • Geveleyerek konuşuyorsanız,
  • Yutkunmakta zorluk çekiyorsanız

en kısa zamanda doktorunuza görünmelisiniz.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Beynin kas koordinasyonunu sağlayan kısmındaki (beyincik) sinir hücrelerinde meydana gelen kayıp, hasar ve dejenerasyon ataksiye sebep olur. Beyincik, beyin sapının yakınlarında, beyin tabanında bulunan iki parça katlanmış dokudan oluşur. Beynin bu bölgesi denge, göz hareketleri, yutkunma ve konuşmaya yardımcı olur.

Omuriliğinizde ve periferik sinirlerinizde hasar yaratan hastalıklar da ataksiye sebep olabilir. Ataksi sebepleri şunları içerebilir:

  • Kafa tramvası: Kafanıza aldığınız bir darbeden dolayı beyninizde veya omuriliğinizde meydana gelen hasar aniden ortaya çıkan serebellar ataksiye sebep olabilir.
  • İnme: Beyinde tıkanma ya da kanama ataksiye sebep olabilir. Beynin bir bölümünde kan akışı kesildiğinde veya ciddi miktarda azaldığında beyin dokusu oksijen ve besinden mahrum kalacağından beyin hücreleri ölür.
  • Otoimmün hastalıklar: Multipl skleroz, sarkoidoz, çölyak hastalığı ve diğer otoimmün hastalıklar ataksiye sebep olabilir.
  • Enfeksiyonlar: Ataksi nadiren, su çiçeği, HIV ve Lyme hastalığı gibi viral enfeksiyonların bir komplikasyonu olarak görülebilir. İyileşme sürecinde ortaya çıkabilir ve günler ya da haftalar sürebilir. Genellikle ataksi zamanla düzelir.
  • Paraneoplastik sendromlar: Bunlar bağışıklık sisteminizin genellikle akciğer, yumurtalık, meme veya lenfatif kanserli tümörüne (neoplazma) verdiği tepkiyle tetiklenen nadir görülen dejeneratif bozukluklardır. Ataksi, kanser teşhisinden aylar veya yıllar önce ortaya çıkabilir.
  • Beyindeki anormallikler: Beyinde enfekte olmuş bir bölge (apse) ataksiye sebep olabilir. Beyindeki kanserli (iyi huylu) ya da kansersiz (kötü huylu) büyüme, beyinciğe zarar verebilir.
  • Toksik reaksiyon: Ataksi bazı ilaçların, özellikle fenobarbital gibi barbitüratların, benzodiazepin gibi yatıştırıcıların, fenitoin gibi epileptik ilaçların ve bazı kemoterapi türlerinin potansiyel bir yan etkisidir. Vitamin B-6 toksitesi de ataksiye sebep olabilir. Bu sebeplerin tespit edilmesi önemlidir çünkü etkiler genellikle tersine çevrilebilir. Ayrıca bazı ilaçlar siz yaşlandıkça problemlere sebep olabilir bu yüzden dozunuzu azaltmanız ya da ilacı bırakmanız gerekebilir. Alkol ve uyuşturucu zehirlenmesi, kurşun ve cıva gibi ağır metallerden zehirlenme ve tiner gibi çözücülerden zehirlenme de ataksiye sebep olabilir.
  • Vitamin E, vitamin B-12 eksikliği: Alkol suistimali veya farklı nedenlerden dolayı yeterince absorbe edilemediğinde bu vitaminlerin yeterince alınamaması ataksiye yol açabilir.
  • Tiroid problemleri: Hipotiroidizm ve hipoparatiroidizm ataksiye sebep olabilir.
  • COVID-19 enfeksiyonu: Bu enfeksiyon daha çok ağır vakalarda ataksiye sebep olabilir.

Aralıklı ataksi görülen yetişkinlerde herhangi bir spesifik sebep bulunamamıştır. Aralıklı ataksi multisistem atrofisi de olmak üzere bir dizi kademeli, dejeneratif bozukluk şeklinde görülebilir.

Kalıtsal Ataksiler

Bazı ataksi türleri ve ataksinin bazı sebepleri kalıtsaldır. Eğer bu durumlardan birine sahipseniz anormal proteinler üreten belirli bir gendeki bir kusurla doğmuşsunuzdur.

Anormal proteinler özellikle beyincik ve omurilikte sinir hücrelerinin fonksiyonlarını engeller ve dejenere olmalarına sebep olur. Hastalık sürdükçe koordinasyon problemleri de kötüleşir.

Genetik bir ataksiyi bir ebeveyninizden dominant gen olarak miras alabilirsiniz (otozomal dominant bozukluk) ya da resesif gen olarak iki ebeveyninizden de alabilirsiniz (otozomal resesif bozukluk). İkinci durumda iki ebeveynde de bozukluk görülmeyebilir (sessiz mutasyon), bu yüzden görünür bir aile geçmişi olmayabilir.

Reklamı Kapat

Farklı gen kusurları çoğunlukla farklı ilerleyici ataksi türlerine sebep olur. Herbir ataksi türü zayıf koordinasyona sebep olur ancak farklı belirtilere ve semptomlara sahiptirler.

Otozomal Dominant Ataksiler

Spinoserebellar Ataksiler

Araştırmacılar 40'tan fazla otozomal dominant ataksi geni tespit ettiler ve sayı artmaya devam ediyor. Serebellar ataksi ve serebellar dejenerasyon bütün ataksi türlerinde yaygındır ancak diğer belirtiler ve semptomlar, başlangıç yaşının yanı sıra, spesifik bir gen mutasyonuna bağlıdır.

Episodik Ataksi (EA)

Ataksinin ilerleyici olmak yerine aralıklı olan 8 tanınmış türü vardır- EA1'den EA7'ye kadar ve bir de geç başlangıçlı episodik ataksi. EA1 ve EA2 en yaygın olanlarıdır. EA1 saniyeler veya dakikalar sürebilen kısa ataksik nöbetlerden oluşur. Bu nöbetler stres, ürkme veya ani bir hareket tarafından tetiklenir ve genellikle kas seğirmesiyle bağdaştırılır. EA2 genellikle 30 dakikadan altı saate kadar sürebilen daha uzun nöbetlerden oluşur ve tetikleyici etkeni yine strestir. Nöbetleriniz esnasında baş dönmesi (vertigo), yorgunluk ve kas güçsüzlüğü deneyimleyebilirsiniz. Bazı vakalarda semptomlar yaşamın ileri safhalarında ortadan kaybolabilir. Episodik ataksi yaşam süresini kısaltmaz ve semptomlar ilaç tedavilerine cevap verebilir.

Wikimedia

Otozomal Resesif Ataksiler

Frederich Ataksisi

Bu yaygın kalıtsal ataksi türü, beyincik, omurilik ve periferik sinir sisteminde meydana gelen hasarları içerir. Periferal sinirler beyninizden ve omuriliğinizden kaslarınıza sinyaller taşır. Çoğu vakada belirtiler ve semptomlar 25 yaşından önce görülür. Hastalığın ilerleme hızı değişkendir. İlk belirti genellikle yürümede zorluktur (yürüyüş ataksisi). Bu durum tipik olarak kollara ve gövdeye doğru ilerler. Kaslar zayıflar ve erimeye başlar bu da özellikle ayaklarınızda, alt bacağınızda ve ellerinizde deformiteye yol açar. Hastalık ilerledikçe oluşabilecek diğer belirti ve semptomlar: yavaş ve geveleyerek konuşma (disartri), yorgunluk; hızlı, istemsiz göz hareketleri (nistagmus), omurga eğriliği (skolyoz), işitme kaybı ve kalp genişlemesi (kardiyomiyaopati) de dahil olmak üzere kalp hastalıkları ve kalp yetmezliğidir. Kalp problemlerinin erken tedavisi hayatta kalma şansını ve yaşam kalitesini artırır.

Reklamı Kapat

Ataksi Telenjiektazi

Bu nadir, ilerleyici çocukluk hastalığı beyin ve diğer vücut sistemlerinde dejenerasyona sebep olur. Hastalık ayrıca diğer hastalıklara hassasiyet oluşturan bağışıklık sistemi bozukluğuna (imünodefisiter hastalık) sebep olur. Birçok organı etkiler. Telenjiektazi çocuğunuzun gözlerinin kenarlarında, kulaklarında ve yanaklarında meydana gelen ufak, kırmızı "örümcek" damarlar oluşmasıdır. Gecikmiş motor beceri gelişimi, denge zayıflığı ve konuşmayı geveleme genellikle hastalığın ilk belirtileridir. Tekrarlı sinüs ve solunum enfeksiyonları da yaygındır. Ataksi telenjiektazisi olan çocuklar özellikle lösemi ya da lenfoma gibi kanser türleri geliştirmede yüksek risk altındadırlar. Hasta insanların çoğu ergenliklerine varmadan tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyarlar ve özellikle kanser ya da akciğer hastalıkları yüzünden 30 yaşından önce ölürler

Doğuştan Serebellar Ataksi

Bu ataksi türüne, doğumda var olan bir hasar sebep olur.

Wilson Hastalığı

Bu duruma sahip insanlar beyinlerinde, karaciğerlerinde ve diğer organlarında bakır toplarlar bu da ataksi dahil olmak üzere nörolojik problemlere sebep olur. Bu bozukluğun erken tespiti ilerlemeyi yavaşlatacak bir tedavi sağlayabilir.

Teşhis Yöntemleri

Hastalık 3 farklı şekilde teşhis edilebilir:

  • Görüntüleme Yöntemleri: Bilgisayarlı tomografi (CT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ile alınacak beyin görüntüleri, hastalığın potansiyel kaynağını tespit etmeye yarayabilir. MRI görüntüleri kimi zaman beynin serebellum bölgesinde ve diğer kısımlarında küçülmeler gösterebilir - ki bu da ataksiyle ilişkilendirilmektedir. Ayrıca serebelluma baskı yapan kan pıhtısı veya iyi huylu tümör gibi sebeplerin de ortaya çıkmasını sağlayabilir.
  • Lomber Ponksiyon: Bel bölgenizde ("lumbar" bölgede) bulunan iki omur arasına sokulan bir iğne ile serebrospinal sıvı örneği toplanır ve test edilir.
  • Genetik Test: Eğer kalıtsal ataksi türlerinden birine sahip olduğunuzdan kuşkulanılıyorsa, genetik test ile bu tür ataksiye sebep olan mutasyonları taşıyıp taşımadığınız tespit edilebilir. Ne yazık ki tüm kalıtsal ataksilerde genetik test uygulanamaz; ama birçoğunda bunu uygulamak mümkündür.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Ataksinin tedavisi, altta yatan sebebe bağlıdır. Ne yazık ki ataksinin tamemen tedavi edilmesi birçok durumda mümkün değildir; ancak doğru tedavi ve idare yöntemleri ile ataksinin etkileri en aza indirilebilmektedir. Özellikle de inme veya iyi huylu tümör gibi tek odaklı hasar almış hastaların iyileşme oranları, nörolojik dejeneratif durumu olanların iyileşme oranlarına göre daha yüksektir.

Ataksi kaynaklı hareket bozuklukları fizik terapi gibi yöntemlerle azaltılabilir. Özellikle de statik denge, dinamik denge, gövde-uzuv koordinasyonu, merdiven inip çıkma ve kontraktür (kalıcı kasılma) önleme odaklı fizik terapi oldukça etkili olabilmektedir. Ayrıca 5-hidrokstriptofan (5-HTP), idebenon, amatadin, fizostigmin, L-karnitin veya türevleri, trimetroprim/sulfametoksazol, vigabatrin, fosfatidilkolin, asetazolamid, 4-aminopiridin, buspiron ve koenzim Q10 ile E vitamini kokteyli gibi bazı kimyasal maddeler de ilaç olarak denenmekte ve kimi durumda kullanılmaktadır.

Müddet Tahminleri (Prognoz)

Ataksiye sahip bireylerin ömür beklentisi genel ortalamanın altındadır; ancak birçok ataksik birey 50-60'lı yaşlarına ve hatta ötesine kadar yaşayabilmektedir. Ağır vakalar çocukluk veya erken yetişkinlikte ölümle sonuçlanabilmektedir. Sonradan edinilen ataksilerde ise prognoz, altta yatan sebeple yakından ilişkilidir.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Yakın tarihli küresel epidemiyolojik araştırmalar, her 100.000 çocuktan 26'sında ataksi olduğunu, her 100.000 kişiden 2.7'sinde baskın kalıtsal serebellar ataksi olduğunu, her 100.000 kişiden 3.3'ünde çekinik kalıtsal serebellar ataksi olduğunu göstermektedir.

Etimoloji

Yunancada taxis, "düzen" anlamına gelmektedir; -a öneki ise noksanlık belirtmektedir. Dolayısıyla ataxis, "düzen noksanlığı" demektir. Ataksik bireylerdeki hareketlerin ve fonksiyonların düzensizliğine işaret etmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/01/2021 20:25:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9759

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Factchecking
Yayılım
Sayı
Beslenme Biçimi
Kanıt
Korku
Felsefe
İstatistik
Sağlık Örgütü
Coronavirus
Köpekbalığı
Gerçek
Ana Bulaşma Mekanizması
Mit
İklim
Genel Halk
Gezegen
Yıl
Sahtebilim
Etik
İspat Yükü
Doktor
Cinsel Yönelim
Evrimsel Tarih
Hız
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsanların sahip olduğu hiçbir duygu, içinde bulundukları sosyal şartlardan bağımsız değildir.”
Zhang Jie
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku