Asimov Tarafından Kurgulanan "Robotiğin 3 Temel Yasası" Gerçekten Çalışıyor mu?

Asimov Tarafından Kurgulanan "Robotiğin 3 Temel Yasası" Gerçekten Çalışıyor mu?
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
1,590 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Isaac Asimov, kuşkusuz bilim kurgu tarihinin en önemli yazarlarından biridir. Bu önemli yazarın 80 sene kadar önce ortaya attığı Robotiğin 3 Temel Yasası ise, belki de literatüre kazandırdığı en önemli kavramdır. Yapay zeka, bilgisayar bilimi ve kontrol sistemleri alanlarındaki ilerlemeler, robotların 80 yıl önce olduklarından -ya da düşünüldüklerinden- daha farklı bir hale bürünmelerine neden oldu.

Asimov, bu yasaları yazarken, aklında daha ziyade "androidler" (insansı robotlar) vardı. Fakat robot kavramı artık çok daha fazla alanda, çok daha geniş bir anlam taşımakta. Bugün robotlar fabrika üretim hatlarından tutun, tam otonom İHA’lara kadar, pek çok sektörde bulunmakta.

Peki robotların hayatımızın her alanında kendine yer bulmaya başladığı günümüzde, bu yasalar ne kadar geçerli? Giderek robotlara ve otomasyona bağımlı hale gelen dünyamızda bu yasalar, gelecekte ortaya çıkabilecek bir robot ayaklanmasını engelleyecek yegane şey olabilir mi? Gelin bu konuyu inceleyelim.

Reklamı Kapat

Robotiğin 3 Temel Yasası

Öncelikle bu yasaları hatırlamakla başlayalım. Asimov tarafından, 1942 tarihli Kovalamaca [1950 senesinde Ben, Robot (İthaki, 2016) kitabında da kendine yer bulacak] adlı kısa hikayesinde ortaya atılan yasalar şu şekilde:

  1. Bir robot, bir insana zarar veremez ya da bir insanın zarar görmesine izin veremez.
  2. Bir robot, ilk yasayla çelişmediği sürece, bir insan tarafından verilen emri yerine getirmek zorundadır.
  3. Bir robot, birinci ve ikinci yasayla çelişmediği sürece, kendi varlığını korumak zorundadır.

Asimov, sonradan "0. Yasa" adını verdiği, hepsinnden öncelikli bir yasa daha eklemiştir:

  • Bir robot, insanlığa zarar veremez ya da insanlığın zarar görmesine izin veremez.

Robotiğin 3 Yasasının Sorunları

Yasaların Temel Yetersizlikleri

Öncelikle, bu yasaların tasarlandığı yılların 1940’ların başı olduğunu hatırlatarak başlamakta fayda var. O dönem "robot" denince akla gelen şey, günümüzde gelenden oldukça farklıydı. Bu yasalar kulağa oldukça basit ve mantıklı da gelse, bir robotun bunları nasıl anlayıp, nasıl yorumlayacağı bağlamdan bağlama değişiklik gösterebilir.

Asimov’un, Ben, Robot adlı eserinde toplanan kısa hikayeler de aslında tam bu konuya parmak basıyor: Her bir hikayede bir robotun bu yasaları beklenilenden farklı yorumlaması sonucu ortaya çıkan bir sorun ve hikayenin sonunda bu sorunun yine yasalar kullanılarak nasıl çözüldüğü anlatılıyor.

Ayrıca yasaların yalnızca kurgu olduğunun farkında olmak gerekiyor. Asimov, bu yasaları yalnızca kendi hikayelerinde, ortada bir durum oluşturmak için kullanmıştı. Ayrıca yukarıda da belirttiğimiz üzere, bu yasaların bu eserlerdeki genel kullanımı, yasaların yetersizliği üzerineydi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Asimov bu yasaları tasarlarken oldukça optimist bir bakış açısı kullanmıştı. Robotların yalnızca insanların yardımcıları olarak düşünüldüğü senaryolarda iyi çalışabilecek olan bu yasalar, robotiğin geldiği nokta düşünüldüğünde aslında oldukça basit kalıyorlar. Artık robotlar sadece yardımcımız değil, aynı zamanda bizim yerlerimizi alabilecek yapay iş gücü haline gelmiş durumdalar. Bu durumun birinci yasayla ne kadar uyumlu olduğu tartışmalı bir konu.

Ayrıca, günümüzde robotların kullanım alanlarını düşünecek olursak, bunların en önemlilerinden biri de askeri sanayi. Tahmin edebileceğiniz üzere, bir robotun insan öldürmek için kullanılması doğrudan birinci yasayla bir çelişki yaratıyor. Bu gibi durumlarda yasaların farklı bakış açıları ve bağlamlarda yeniden değerlendirilmesi, veya komple baştan tasarlanması gerekebiliyor.

Asimov'un 'Ben, Robot' eserinden uyarlama aynı adlı 2004 yapımı filmden bir sahne
Asimov'un 'Ben, Robot' eserinden uyarlama aynı adlı 2004 yapımı filmden bir sahne

Yasaların Pratik Problemleri

Yasalarla alakalı teorik sorunlar bir yana, günümüzde bir robota bu yasalara uymasının nasıl öğretileceği pratik bir sorun teşkil ediyor. 80 yıl içerisinde özellikle yapay zeka alanındaki gelişmeler her ne kadar inanılmaz da olsa, halen daha bir robotu bu yasalara uyacak şekilde geliştirebilecek seviyeye gelmedik. Günümüzde robotların insan davranışlarını nasıl taklit edebileceği üzerinde çok araştırma yapılmamakla beraber, nasıl mantıklı düşünüp belirli kurallar çerçevesinde hareket edebilecekleri de kısıtlı bir alandaki araştırmalarla sınırlı. Tüm bunlar düşünüldüğünde, elimizde robotların başvurabileceği kusursuz bir rehber olsa bile, bu rehberi mevcut robotlara entegre etmemiz pratik olarak henüz mümkün değil.

Sonuç

Asimov’un yasaları, kulağa her ne kadar mantıklı ve harika da gelse temel teorik ve pratik problemleri olduğu gerçeği değişmiyor. Fakat bu, yasaların kullanıldığı hikayelerin sıkıcı veya kötü olduğu anlamına gelmesin! Yazının başında da belirttiğimiz gibi, Asimov tarihin en önemli bilim kurgu yazarlarından biri. Eh, böyle bir üne ulaşmak kolay değil. Asimov’un, yasaları temel alan kısa hikaye ve kitapları, eğer bir bilim kurgu meraklısıysanız mutlaka okumanız gereken eserler.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 2
  • Umut Verici! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Korkutucu! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Üzücü! 1
  • İnanılmaz 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. Salge. Asimov's Laws Won't Stop Robots From Harming Humans, So We've Developed A Better Solution. (11 Temmuz 2017). Alındığı Tarih: 05 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • M. R. Anderson. After 75 Years, Isaac Asimov's Three Laws Of Robotics Need Updating. (17 Mart 2017). Alındığı Tarih: 05 Ağustos 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • P. W. Singer. Isaac Asimov's Laws Of Robotics Are Wrong. (18 Mayıs 2009). Alındığı Tarih: 05 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Brookings | Arşiv Bağlantısı
  • A. Funnell. The New Laws Of Robotics — Building On Asimov's Science Fiction Legacy In The Age Of Ai. (09 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 05 Ağustos 2021. Alındığı Yer: ABC News | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2021 11:47:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10812

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Coğrafya
Fizik
Bilgisayar
Deri
Astronot
Ağaç
Önlem
Küresel Isınma
İlaç
Çeviri
Saç
Albert Einstein
Modern
Genom
Nöron Hücresi
Periyodik Cetvel
Ortak Ata
Virüsler
Genetik Mühendisliği
Matematik
Biyokimya
Kırmızı
Evrimsel Tarih
Bitkiler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın