Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Aşılar Hakkında Yaygın Olarak Yanlış Bilinen 5 Bilgi!

Aşılar Hakkında Yaygın Olarak Yanlış Bilinen 5 Bilgi!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Aşıların çalışma mekanizmaları yeterli derecede anlaşılamadığından, aşılar hakkında pek çok yanlış bilgi yıllarca kabul görmüştür. Bu yazıda, kabul görmüş bu yanılgıların en yaygın olanlarından bahsedilmektedir.

Bu yazı, History of Vaccines isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

“İmmün Sistemin Aşırı Yüklenmesi” Yanılgısı

Muhtemelen en yaygın kanı, bir çocuğa bir kerede birden fazla dozda aşı yapıldığında gerçekleşecek olan “immün sistemin aşırı yüklenmesi” kanısıdır. Bu düşünce ilk defa, çocukların immün sistemlerinin gelişimi için planlanan aşılama programının genişletilmesi fikri üzerine ortaya çıkmıştır ve bazı aşılar tek seferde alım için birleştirilmiştir. Bununla birlikte, pek çok çalışma aşıların birlikte verilmesinin sakıncalı olmadığını göstermiştir.

Ancak bazı ebeveynler, bu yanılgının doğru olma ihtimaline karşı, çocuklarının aşılanma periyodunu genişletmeye karar vermişlerdir. Ancak bu yaklaşımlarını destekleyecek herhangi bir kanıt yoktur ve aşı zamanını ertelemek, çocukları önlenmesi mümkün hastalıklara karşı bile risk altında bırakmaktadır. 

“Hastalığın Yok Olması” Yanılgısı

Bazı insanlar, polio virüsünde (çocuk felcine neden olan virüs) olduğu gibi bazı hastalıkların ABD’de kaybolmasıyla, aşının kullanımının gereksiz olduğunu sanıyorlar. Ancak dünyanın geri kalan kısmında polio virüsü hala yaygındır ve ülkeye virüsün tekrar girmesiyle korunmamış bağışıklık sistemleri kolayca hastalığa yakalanacaktır. Diğer bir örnek ise Amerika Birleşik Devletleri’nde çok nadir görülen kızamık hastalığı ile ilgilidir; ABD salgınları ne zaman bir Amerikalı kızamık virüsünün yaygın olduğu bir ülkeye gitse, dönüşte virüsü beraberinde taşımasıyla ortaya çıkmıştır. Ancak, yeterli aşılamayla bu tip salgınlar önlenebilir. Fakat aşılama oranı düşerse, önlenebilir hastalıklar bile yayılabilir. Örneğin 2000’lerin başlarında İngiltere’de, uygulanmış aşılar etkilerini kaybettikten sonra aşılama oranlarının düşürülmesiyle kızamık hastalığı tekrar yerel bir vakaya dönüşmüştür.

“Aşılanan İnsanların Aşılanmayanlardan Daha Fazla Hastalandığı” Yanılgısı

Amerika’da kızamık hastalığında olduğu gibi, bir bölgede nadir görülen bir hastalık salgına dönüştüğünde, sadece aşılanmamış insanlar risk altında değildir; çünkü hiçbir aşılama aktivitesinin %100 garantisi yoktur. Bu nedenle bazı aşılanmış kişilerin de hastalığa yakalanma ihtimali vardır. Esasında, bir salgın sırasında, aşılanmasına rağmen hastalanan kişilerin sayısı aşılanmadan hastalanan kişilerin sayısından daha fazla olacaktır. Bunun nedeni aşıların etkisiz olması değildir; az sayıda da olsa, aşılara karşı ilk etapta direnç gösteren bir miktar kişinin olmasıdır. Varsayımsal bir salgındaki rakamlara bakalım:

500 kişilik bir grup düşünelim. Bu grup nadir görülen bir hastalığın salgınına yakalanmış olsun. Gruptan 490’u aşılanmış, 10’u da aşılanmamış olsun. Farklı aşılar, farklı koruma seviyesi sağlarlar; fakat bu örnekte aşılanan her 100 kişiden 98’inin hastalığa karşı bağışıklık geliştireceğini varsayalım. 

Salgın ortaya çıktığında aşılanmamış olan 10 kişinin hepsi bu hastalığa yakalanacaktır. Peki ya aşılanan 490 kişi?

Her 100 kişiden 98’inin başarılı bir şekilde immün sistemlerinin geliştiğini düşünürsek, 490 kişi içerisinden de 10 kişi hastalığa yakalanacaktır. Bu sayı da aşılanmayıp hastalığa yakalanan insan sayısıyla aynıdır. 

Hastalananlardan 10 tanesi aşılanmış, 10 tanesi aşılanmamış kişilerdendir. Ancak 500 kişilik popülasyonda aşılanıp da hasta olan 10 kişi için yüzdelik değer, aşılanmış kişiler içerisinde (10 / 490) = 2%‘dir. Aşılanmadan hasta olan kişi yüzdesi ise (10 / 10) = 100% olur. Sonuçlar şu şekilde olur;

  • Popülasyon büyüklüğü: 500
  • Aşılanmış kişiler: 490
  • Aşılanmamış kişiler: 10
  • Aşılandıktan sonra hastalanan kişilerin yüzdesi: 2%
  • Aşılanmadan hastalanan kişilerin yüzdesi: 100%

“Aşı Değil, Hijyen ve Sağlıklı Beslenme Hastalık Oranlarını Azaltır” Yanılgısı

Tüm faktörler arasında gelişmiş hijyen ve beslenme, bazı hastalıklara yakalanma ihtimalini azaltabilir. Aşının ortaya çıkışından önce ve sonrasındaki hastalık vakaları ile ilgili verilere göre, hastalık oranlarının düşüşünde en etkili yolun aşı olduğu görülmüştür. Kızamık vakaları, örneğin Amerika Birleşik Devletleri’nde 1950 ve 1963 yılları arasında, yılda 300,000’den 800,000’e değişen sayılara ulaştığında, yeni patentli kızamık aşısı yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. 1965 yılında, ABD kızamık hastalığı vakaları önemli bir düşüş yaşadı. 1968’de 22,000 vaka rapor edildi (3 yılda 800,000 vakada %97,25 düşüş); 1998’de ortalama vaka sayısı yılda en fazla 100 idi. Benzer vaka sayılarındaki düşüşler yine aşıları olan hastalıklarda gerçekleşmiştir.

< class="itembox type- small-img">

Aşıları hijyen ve beslenmeden ayıran en iyi kanıt, aşıların suçiçeği kaynaklı hastalık ve ölümlerindeki düşüşten sorumlu olmasıdır. Eğer hijyen ve beslenme tek başlarına bulaşıcı hastalıkları önlemede etkili olsalardı, su çiçeği varicella aşısı ortaya çıkmadan çok daha önce azalırdı ki bu durum 1990’ların ortalarına kadar mümkün olmamıştır. Yerine, 1990’ların başlarında ABD’ deki suçiçeği vakaları, 1995’te aşının ortaya çıkmasından önce, yılda 4 milyon civarındaydı. 2004’te hastalık oranı %85 oranında azalmıştı.

“Doğal Kazanılmış Bağışıklık Aşı İle Gelen Bağışıklıktan İyidir” Yanılgısı

Bazıları hastalık sonrası geliştirilen bağışıklığın aşılarla kazanılan bağışıklıktan daha iyi koruma sağladığını düşünüyor. Doğal kazanılan bağışıklığın bazı vakalarda aşı ile kazanılan bağışıklıktan daha uzun sürdüğü doğrudur; ancak doğal enfeksiyonun riskleri aşı kullanımının yarattığı risklerden fazladır.

Örneğin; kızamık enfeksiyonu 1000 kişi içinde 1 kişide ansefalite (beyin enfeksiyonu), 2 kişide ölüme neden olur. Kızamık, kabakulak, kızamıkçık aşıları birleşimi ise kızamık enfeksiyonunu önlerken sadece milyonda bir kişide ansefalit veya çeşitli alerjik reaksiyonla sonuçlanabilir. Aşı ile kazanılan bağışıklığın faydaları, doğal yolla kazanılan bağışıklığın ciddi risklerinden takviye kullanımını gerektiren durumlarda bile daha fazladır.

Ek olarak, Hib (Haemophilus İnfluenza Tip b, menenjit vs) ve tetanoz aşıları da doğal yoldan kazanılan bağışıklıktan çok daha etkili bağışıklık sağlarlar. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Umut Verici! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2020 06:21:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1778

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Vegan
İnsan
Öğrenme Teorileri
Evrimsel Tarih
Kertenkele
Sağlık Personeli
Mars
Ses Kaydı
Okyanus
Bakteriler
Türlerin Kökeni
Algı
Cansız
Allah
Uzay Görevleri
Genel Görelilik
Yumurta
Eğitim
Yiyecek
Davranış
İnsanlık
Maskeler
Parçacık
Ara Tür
Yıldız
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Her şeyi biliyormuşuz gibi davranmak, oralarda bir yerlerde gerçekten neler olduğunu keşfetmemizin yolunu kapatmaktadır.”
Neil deGrasse Tyson
Geri Bildirim Gönder