Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Aristoteles'in Etik Anlayışı: Karakter Erdemleri ve Düşünce Erdemleri

Aristoteles'in Etik Anlayışı: Karakter Erdemleri ve Düşünce Erdemleri
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Aristoteles’in etik görüşü hakkında bilgi sahibi olunabilecek en sağlam kaynak, Nikomakhos'a Etik adlı kitabıdır. Bu kitabın, adını, Aristoteles'in oğlundan aldığı düşünülmektedir. Aristoteles, etiği politikaya giriş olarak görmektedir. Ona göre devlet, iyi bir amaç için kurulmuştur ve devletin en yüksek iyiyi amaç edinmesi gerekir.[2] Etik, bu “en yüksek iyi”nin bilgisine ulaşmayı amaçlamaktadır. Aristoteles etiğinde, karakter erdemleri ve düşünce erdemleri olmak üzere iki tür erdem vardır.

Karakter Erdemleri

Karakter erdemleri, kendi tercihimizle oluşan, yapıp etmelerimizle pekişen “alışkanlık (ethos)” yoluyla edinilen erdemlerdir. Bu da karakter erdemlerinin bizde doğuştan veya doğa vergisi olarak bulunmadığının göstergesidir. Aristoteles, “Ev yapa yapa mimar, kitara çala çala kitaracı oluruz; tıpkı böyle, adil eylemler yaparak adil oluruz, hazda ölçülü eylemler yaparak hazda ölçülü oluruz.” diyerek bunu örnekle açıklamıştır.[1]

Karakter erdemleri, ilişkilerde ortayı bulma meselesidir. Ruhun ikili bir yanı vardır ve akıldan pay almayan istekler ve hazlardan oluşan kısmın aklın buyruğuna girmesi gerekir, böylece karakter erdemlerinin çıkmasına olanak sağlanmış olur. Erdemli kişi, gerektiği zaman, gereken şeylere ve kişilere karşı, gerektiği için ve gerektiği gibi eyleyerek orta olanı ve en iyiyi yapandır.[3]

Karakter erdemleri, her tek durumda, aşırılıktan kaçınma ve ortayı bulma meselesidir. Peki bu orta nedir? Aristoteles’e göre iki aşırı vardır ve bunların ortasının bulunması gerekmektedir. Örneğin, bir aşırı uç korkaklık, diğer aşırı uç ise gözü kara olmaktır. Bu ikisinin ortası ise, cesarettir. Aristoteles için korkaklık ve gözü kara olmak, ahmaklıktır.

Karakter erdemlerinin kendi tercihimizle ve yapıp etmelerimizle oluştuğunu daha önceden dile getirmiştik. Bu kısımda tercih ve isteme ayrımının yapılması gerekir: İsteme sınırsızdır, her şey istenebilir; buna karşın istenen her şey tercih edilememektedir. Örneğin, hasta olmamayı isteyebiliriz, fakat bunu tercih edemeyiz. İsteme, amaçla ilgilidir, tercih ise amaca götüren yollarla ilgilidir. Tercih, kendi elimizde olan şeylerin enine boyuna düşünülmesidir.[1] Tercihler, eyleme ilişkindir, bu sebeple eyleme bakmak gerekir. Eylem ise, isteyerek yapılan ve istemeyerek yapılan olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

İstemeyerek yapılan eylemlere bakıldığında, onun da kendi içinde, “zorla yapılan” ve “bilgisizlikten dolayı yapılan” olmak üzere ikiye ayrıldığı görülmektedir. Zorla yapılan eylemlerin başlatıcısı yapan kişinin dışındadır, yani yapanın hiç payı olmadan yapılan eylemdir.[1] İki motoru da patlayan bir uçağı düşündüğümüzde, pilotun pist dışında bir yere inmesi olayına bakıldığında, buradaki eylemin başlatıcısı pilot değildir, bu sebeple pilot bunu zorla yapmıştır. Bilgisizlikten dolayı yapılan eylemlere bakıldığında, tek tek şeylere ilişkin bilgisizlikten kaynaklandığı söylenebilir. Örneğin, kaza yapmış bir araca sıkışan birini yanlış çıkardığımız için ölürse, bu da bu şeye ilişkin bilgisizlikten kaynaklanan bir durumdur.

Bilgisizlikten dolayı yapılan eylemler için iki durum vardır, bunlardan biri “istemeyerek yapılan”, diğeri “isteyerek yapılmayan”dır. İstemeyerek yapılan bir eylemden sonra, genellikle bu durumdan sonra pişmanlık duyulmaktadır. İsteyerek yapılmayan eylemden sonra ise, her hangi bir pişmanlık söz konusu değildir.

Düşünce Erdemleri

Düşünce erdemleri, karakter erdemlerinin aksine huy ve alışkanlık sonucu ortaya çıkan erdemler değil, eğitim yoluyla kazanılan erdemlerdir. Aynı zamanda, onları karakter erdemlerinden ayıran bir diğer nokta ise, ortayı bulmayı değil, uçta olmayı gerektirmesidir. Örneğin, bilgili olmak bir düşünce erdemidir. Ne kadar bilgili olunursa, o kadar erdemli olunur, bu örnekten de anlaşılacağı üzere, bilgili olmanın ortası yoktur, uç noktada olmayı, ya da uç noktaya yakınlaşmayı gerektirir.

Düşünce erdemlerine bakıldığında, iki ana yeti ön plana çıkmaktadır: akıl(nous) ve aklıbaşındalık (phronesis). Aklıbaşındalık, iyi yapmayla ilgili olarak nelerin kendisi için iyi ve yararlı olduğu konusunda yerinde düşünebilmektir. Aklıbaşında kişi, hayat boyu erdemli eylemde bulunan, ne yaptığını bilen ve bunu yapma kararlılığını gösteren kişidir. Akıl ise, eylemle ilgili ilkeleri vermektedir, aklıbaşındalık, her tek durumda bu ilkelerin uygulanmasını sağlamaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aklıbaşındalık ve karakter erdemleri, birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Aklıbaşındalıktan bağımsız asıl anlamda iyi olmak ve karakter erdemlerinden bağımsız aklıbaşında olmak olanaksızdır, aynı zamanda doğru tercih ancak aklıbaşındalıkla yapılabilmektedir.[1]

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2020 05:59:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9141

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Kültür
Canlılık Cansızlık
Manyetik Alan
Kuantum Fiziği
Doğa Yasaları
Hasta
İhtiyoloji
Amerika
Veri
Eczacılık
Deri
Balina
Güve
Müfredat
İstatistik
Canlılık
Psikoloji
Normal Doğum
Tehlike
Yiyecek
Viral
Genetik
Bilim Felsefesi
Canlı
Mikroevrim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kesin bir şekilde inanmak için, şüphe ile başlamamız gerekir.”
Stanislaw Leszczynski
Geri Bildirim Gönder