Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Anneanne Hipotezi: Büyükanne (Nine) Olan Katil Balinalar ve Yaşlılığın Evrimi

Anneanne Hipotezi: Büyükanne (Nine) Olan Katil Balinalar ve Yaşlılığın Evrimi Air Freshener
2 dakika
1,832
Tüm Reklamları Kapat

Menopozu geçmiş dişi katil balinaların aynı zamanda gruplarının lideri olduğu bulundu. Nineler, gruplarını somon sürülerine yönlendiriyorlar.

İnsan türünde dişiler menopoza girdikten sonra onlarca yıl yaşayabilirler. Sağlık koşullarının iyi olmadığı avcı-toplayıcı gruplarda bile 50 yaşını hayli aşmış, menopozu geçmiş ninelere rastlanır.

Tüm Reklamları Kapat

En basit evrimsel genetik modellerine göre, üreme sona erdikten sonra canlıların ölmesi beklenir. Nitekim doğada artık üreyemeyecek kadar yaşlanmış farelere, tavşanlara veya kurtlara rastlanmaz. 

İnsanda menopoz sonrası yaşamın teorik bir açıklaması "anneanne hipotezi"dir: Yaşlı kadınların sağlıklı kalması, torunlarının sağlığına katkıları sayesinde evrilmiştir. İnsanlığın uzak geçmişinde, sağlıklı ninelerin çocukları da daha sağlıklı kalmış - böylece "ileri yaşta sağlıklı kalma" genleri evrilmiştir. Nineler, torunlarını koruyarak veya onları kritik bilgilerle donatarak desteklemiş olabilirler.

Tüm Reklamları Kapat

Ninesi Olan Başka Türler?

Doğabilimciler 20. yüzyılda menopoz sonrası yaşamın yalnızca insana mahsus olmadığını farkettiler. İki balina türünde de ("katil balina" diye bilinen Orcinus orca ile Globicephala macrorhynchus) artık üremeyen yaşlı dişilere rastlanıyordu. Ama niye ve nasıl?

Üç türün -insan dahil- ortak özellikleri var. Birincisi, üçü de sosyal hayvanlar. Bu türlerde sağlıklı yaşlılık, yaşam boyu edinilen bilginin gençlere aktarımı ve bunun torunlara faydası sayesinde evrilmiş olabilir. Ayrıca üç tür de büyük cüsseli avcılar. Özellikle değişken çevre koşullarında farklı avların bilgisinin nesilden nesle aktarılması bu türlerde yaşam savaşında özellikle önemli olmalı.

Current Biology dergisinde yeni yayınlanan bir çalışma, bu nine katil balinaların sosyal rollerini araştırdı. Katil balinalar 12 ila 40 yaşları arasında yavruluyorlar. Erkekler genelde 50'lerine ölürken, dişiler 90'larına kadar yaşayabiliyor. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Zor Günlerde Ön Plana Çıkan Nineler

Exeter Üniversitesi'nden araştırmacılar, katil balinaların davranışlarını, balinaların somon sürülerini takiplerini içeren 750 saatlik video görüntülerini inceleyerek analiz ettiler. Yaşları bilinen 102 bireyin davranışlarının dökümü çıkarıldı.

Araştırmacılar, nine katil balinaların gruplarına sıkça önderlik ettiğini buldu. Nineler, gruplarını somon sürülerine yönlendiriyordu.

Özellikle de somonun azaldığı, beslenmenin zorlaştığı dönemlerde önderlik rolleri artıyordu.

Yazarlar, nine katil balinaların önder rollerini deneyimleri sayesinde oynadıklarını tahmin ediyor. Bu sosyal rol, menopoz sonrası uzun ömürlülüğün anahtarı olmuş olabilir. 

Makale, menopoz sonrası bireylerin bilginleri sayesinde topluluğa yarar sağladıkları hipotezine destek sunuyor. Erkeklerin neden erken öldükleri ise makalede tartışılmıyor; bu daha anlaşılmamış olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Yazarlar, insanlık tarihinde de yazıdan önce yine bireylerin yegane bilgi kaynağı olduğunu, bu koşullarda yaşlıların bugünkünden daha da özel bir rolleri olacağını hatırlatıyor.

Makalenin açık erişim olması güzel bir ayrıntı.

Not: Bu makale daha önceden BilimSol'da yayınlanmıştır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
5
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • L. J. N. Brent, et al. (2015). Https://Www.cell.com/Current-Biology/Fulltext/S0960-9822(15)00069-X?_Returnurl=Http%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2Fs096098221500069X%3Fshowall%3Dtrue. Current Biology, sf: 746-750. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/02/2024 00:42:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3525

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kas
Balıklar
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Çalışma
Argüman
Diş Gelişimi
Konuşma
Kuyruksuz Maymun
Hormon
Patojen
Böcek
Mitler
Mikrobiyoloji
Mars
Lazer
Akademi
Kromozom
Dilbilim
Onkoloji
Tümör
Genetik Mühendisliği
Karanlık Madde
Kırmızı
Yüz
Besin Değeri
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Yeni Yapay Zeka
Yeni Yapay Zeka "Sora", YouTube'un Sonu Olabilir mi?
Filler Neden Farelerden Korkar?
Filler Neden Farelerden Korkar?
Büyünün Çalışıp Çalışmadığını Nasıl Anlarsınız?
Büyünün Çalışıp Çalışmadığını Nasıl Anlarsınız?
Yıldırım Topu: Bulutlardan Gelen Gizemli Elektrik Topu!
Yıldırım Topu: Bulutlardan Gelen Gizemli Elektrik Topu!
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
D. M. Somel, et al. Anneanne Hipotezi: Büyükanne (Nine) Olan Katil Balinalar ve Yaşlılığın Evrimi. (14 Nisan 2015). Alındığı Tarih: 21 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3525
Somel, D. M., Bakırcı, Ç. M. (2015, April 14). Anneanne Hipotezi: Büyükanne (Nine) Olan Katil Balinalar ve Yaşlılığın Evrimi. Evrim Ağacı. Retrieved February 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/3525
D. M. Somel, et al. “Anneanne Hipotezi: Büyükanne (Nine) Olan Katil Balinalar ve Yaşlılığın Evrimi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Apr. 2015, https://evrimagaci.org/s/3525.
Somel, Dr. Mehmet. Bakırcı, Çağrı Mert. “Anneanne Hipotezi: Büyükanne (Nine) Olan Katil Balinalar ve Yaşlılığın Evrimi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 14, 2015. https://evrimagaci.org/s/3525.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close