Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Amerikalılar ve İngilizlerin Aksanları Neden Farklıdır?

Amerikalılar ve İngilizlerin Aksanları Neden Farklıdır?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, LiveScience isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Diller de canlılar gibi evrimleşirler. Hatta tıpkı canlılarda olduğu gibi, dillerde de taksonomik gruplandırmalar yapılabilir. Bazı diller diğerleriyle daha yakın kuzendir, bazı diğerleriyle çok daha uzak bir ortak atayı paylaşırlar, dolayısıyla uzak akrabadırlar. Bazı diller evrimsel süreçte elenerek yok olmuşlardır; bazı diğerleri ise günümüze kadar birçok alt türe ve yeni türe (yeni dillere) evrimleşerek varlığını korumuştur. Hatta tıpkı biyolojik evrimde gördüğümüz gibi, dil evriminde de birden fazla noktada bağımsız olarak benzer "özellikler" evrimleşebilmiştir (bkz: yakınsak evrim). Her nasıl olursa olsun, ortak bir atadan yola çıkan diller, onlarca aileye ve yüzlerce türe ayrılarak bugüne kadar gelmişlerdir. Bazı görüşlere göre dillerin tek bir ortak atası yoktur ve dil, birden fazla noktada evrimleşmiştir. Bu tartışma bile, bugünlerde büyük oranda sonuca bağlanmış olsa da, "İnsan sadece Afrika'da mı evrimleşti, yoksa birden fazla noktada mı evrimleşti?" tartışmasını andırmaktadır!

Günümüzde diller evrimleşmeyi sürdürmektedir. Örneğin bundan 30 sene kadar kısa bir önceki Türkçe ile bugünkü Türkçe arasında bariz bir şekilde görülebilir farklar bulunmaktadır (bunu görmenin en güzel yolu, eski gazeteleri okumaktır, iki örneği buradan ve buradan görülebilir). İşte Amerikan İngilizcesi ile İngiliz İngilizcesi de bu şekilde birbirinden ayrılarak evrimleşmiştir. Ancak birçok kişinin sandığının aksine, muhtemelen bu iki İngilizcenin atası, İngiliz İngilizcesine daha yakın değildi!

1776 senesinde, ister Amerika'nın bağımsızlığı için yemin eden tarafta olun, ister Kral 3. George önünde diz çöken tarafta olun, ağzınızdan çıkacak sözler birbiriyle tıpatıp aynı aksana sahip olacaktı. O zamanlarda Amerikan ve İngiliz aksanları henüz ayrışmamıştı (bunu evrimdeki "türleşme" olayına benzetebiliriz). Ancak bu konuda genel kanının aksine, Amerika'nın bağımsızlığını ilan ettiği zamanlarda İngilizler'in kırmızı paltolu askerleri ile Amerika'nın özgürlük savaşçıları, İngilizler'in ağır ve şaşaalı aksanını konuşmuyorlardı! Tam tersine bu atasal aksan, bugünkü Amerikan aksanına daha yakındı!

Sanılanın aksine Amerikan aksanı, İngiliz aksanından ayrılarak evrimleşmedi. İngiliz aksanı, son 2 asır boyunca Amerikan aksanına daha yakın olan "atasal aksan"dan ayrılarak çok ciddi bir evrimsel süreçten geçti. Buna karşılık Amerikan aksanı, atasının özelliklerini büyük oranda korudu ve pek fazla değişmeden bugüne kadar geldi.

İster İngiliz Adaları'nda olsun, ister Amerikan kolonilerinde olsun, geleneksel İngilizce büyük oranda "rotik" idi. Rotik aksana sahip olanlar, "hard" (sert) ya da "winter" (kış) gibi sözcüklerdeki "R" harfini net bir şekilde söylerken, "rotik olmayan" aksana sahip olanlar bu harfleri es geçerler. Ancak günümüzde, İngiltere'deki aksanın büyük bir kısmı rotik olmayan aksandır. Yani bugünkü Amerikalılar büyük oranda "hağrd wintağr" derken, İngilizler "hağd winta" şeklinde söylerler. Benzer şekilde Amerikalılar "water" (su) sözcüğüyü "voadır" şeklinde söylerken, İngilizler daha ziyade "vo-a" şeklinde ifade ederler. Tüm bunlar fonoloji dahilinde özel ifadelere ve belirteçlere/işaretlere sahiptir (bununla ilgili bilgiye yazımızın "Not" kısmında ulaşabilirsiniz); ancak burada daha kolay anlaşılabilir şekilde örneklendirmek istedik. 

Amerikan Devrimi sırasında güney İngiltere'de bulunan Londra ve çevresindeki üst sınıftan olan insanlarda rotik olmayan aksan yaygınlaşmaya başladı. "İngiliz Dilinin Cambridge Tarihi" başlıklı kitabın yazarı John Algeo'ya göre bu dil evrimindeki farklılaşma, Endüstri Devrimi sırasında insanların "bayağı halk"tan ayrı gözükmek için giriştikleri çabaların sonucunda oluştu. Rotik olmayan aksanda konuşmak, üst sınıfın bir göstergesi haline geldi. Algeo şöyle yazıyor:

Londra ağzı bu konuda ortepistler (telaffuz uzmanları) ve hitabet ustaları gibi özelleşmiş insanların simgesi haline geldi. Telaffuz uzmanları, kelimelerin söylenişini düzeltme kararı aldılar. Bunun için sözlükler hazırladılar ve hatta çok pahalı olan özel konuşma dersleri verdiler. Böylece üst tabakadan olan halka nasıl konuşmaları gerektiğini öğrettiler.

Dilin bu uzmanlar tarafından özelleştirilmiş hali bir süre sonra standart hale geldi. Buna, resmi olarak "Edinilmiş Söyleme Biçimi" adı veriliyor. Bu, kısa sürede tüm Britanya'da yayıldı. Ancak Kuzey İngiltere'de ve özellikle İskoçya'da yaşayan insanlar, kendilerine has rotik aksanı korudular.

Birçok Amerikan aksanı da rotik olarak kaldı; ancak bazı istisnalar var: New York ve Boston bölgeleri, rotik olmayacak şekilde evrimleşti. Algeo'ya göre, Devrim Savaşı'ndan sonra "İngiliz elitlerinin güçlü etkisi altında kalan şehirlerde" bu şekilde bir dil evrimi yaşandı.

Not: Yazımızın önceki bir versiyonunda Amerikan İngilizcesindeki "r" okunuşunu Türkçedeki "r"ye benzetmemizden ötürü bir yanlış anlaşılma olmuştu. Bunu yeni versiyonda düzelttik; ancak yine de okurlarımızdan Sn. Özlem Şentürk'ün konuyla ilgili hoş açıklamasını buraya eklemek istiyoruz: 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fonoloji dilbilimin bir alt dalıdır ve ben de buna göre açıklama yapacağım. Türkçedeki ''r'' sesi manner of articulation'a (yani sessiz harflerin (consonants) üretilişlerindeki akciğerden itibaren ses borusu ve ağız boyunca uğradıkları değişikliklere göre sınıflandırılışı) göre flap/tap olarak adlandırılır ve IPA (International Phonetic Alphabet) sembolü /ɾ/ dir. Oysa English 'r' sesi manner of arcitulation'a göre alveolar central approximant sestir (Türkçeye çevirecek olursak orta yarıünlü diş ünsüzü) ve IPA sembolü /ɹ/ dir. Buna göre İngilizcedeki ''r'' sesi ile Türkçedeki ''r'' sesi birbirinin aynı değildir. Flap /ɾ/ ayrıca Amerikan İngilizcesinde de bulunur; fakat sadece bir kelimenin ortasında aynı sessizlerin olduğu durumda 'latter' veya 'ladder' kelimesindeki gibi. Yani Türkçedeki 'r' sesi ile İngilizcedeki 'r' sesinin aynı olabileceği tek yer budur. 

Şimdi gelelim işin biraz karışık gelebilecek yerine: Türkçe /ɾ/ sesi bir kelimede bulunduğu yere göre de farklı üretilir, misal kelime başındaysa 'voiced fricated alveolar flap' (sesli sürtüşmeli titrek dişünsüzü) olarak adlandırılır, örneğin resim, rahat, rende vs. Kelime sonunda bulunan flap /ɾ/ ise voiceless fricated alveolar flap'tir, ilkinin sessiz olanıdır: bir, dar, ber vs. Bir de kelime ortasında olan flap vardır: ara, sıra, kere gibi. Bunu daha önce açıklamıştım zaten. Türkçede bile birbirinin allophone'u üç 'r' sesi varken Amerikalılarla aynı 'r' sesine sahip olduğumuz söylenemez.Yani Amerikalılar hard winter kelimelerini Türkler gibi okumaz. Çünkü Amerikalıların 'r' sesinin çıkış ve üretiliş biçimi ile Türklerin 'r' sesinin çıkış ve üretiliş biçimi birbirinden farklıdır. Biraz karışık gelebilir bu açıklama, lakin elimden geldiğince basite indirgemeye çalıştım.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: LiveScience | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/11/2020 05:53:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2775

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Yapay Seçilim
Depresyon
Deprem
Hastalık Dağılımı
Dilbilim
Türleşme
Örümcek
Sperm
Diş Hekimliği
Küresel Salgın
Hasta
Malzeme
Maske
Gazetecilik
Gezegen
Çocuk
Fotoğraf
İletişim
Solunum
Ağız Sağlığı
İklim Değişimi
Carl Sagan
Ekoloji
Hastalık
Evrimsel Antropoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Günümüzde bilim insanları dilenciler gibi görülmektedir. Ellerindeki teneke kutular, devletin fon ajanslarına ısrarla doğrultulmuştur.”
J. Doyne Farmer
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol