Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Amber İçerisinde Korunarak Günümüze Ulaşan İlk Tüylü Dinozor!

Amber İçerisinde Korunarak Günümüze Ulaşan İlk Tüylü Dinozor!
6 dakika
4,467
Tüm Reklamları Kapat

image

Şu fosilin güzelliğini görüyor musunuz?! Fotoğraftaki, 99 milyon yıl öncesinden kalma ve kehribar (amber) içerisinde saklanmış bir dinozor kuyruğu; ancak tamamen tüylerle kaplı! Current Biology dergisinde yayınlanan tanımlama makalesine göre dinozor Çin Yerbilimleri Üniversitesi paleontologlarından Lida Xing tarafından keşfedildi ve National Geographic Araştırma Konseyi tarafından desteklendi. Kuru kayısı büyüklüğündeki amber içerisinde 3.5 santimetrelik bir kuyruk kalıntısı ve üzerindeki tüyler net bir şekilde görülüyor.

Şimdi, fosilin ne kadar kıymetli olduğunu anlamak için şunu anlamamız gerekiyor: Bazı özellikler, canlı grupları için ayırt edicidir: Örneğin bir canlı kıllı ise (kıl ile tüy tamamen farklı yapılardır!), "memeli" olduğunu garanti edebilirsiniz (aşırı nadir istisnaları olsa da). Daha iyi bir örnek, süt bezleri veya memelerin varlığıdır. Bu organların bulunduğu bir canlının, ikinci defa düşünmeksizin "memeli" olduğunu iddia edebilirsiniz. Bir başka örnek olarak, benzer bir şekilde, kafatasındaki açıklıkların sayısı bir sürüngeni kesin bir şekilde tanımlamanızı sağlayabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu, CT taraması ile elde edilen yakın çekim görüntü...
Bu, CT taraması ile elde edilen yakın çekim görüntü...

Peki ya tüyler? Tüyler, Dünya üzerinde sadece 1 canlı grubunda bulunur: Kuşlar. Eğer ki bir canlıda "tüy" denen anatomik yapıyı görürseniz, ikinci defa düşünmeden tanıyı koyabilirsiniz: "Bu bir kuştur!" Tıpkı memeleri olan bir canlının memeli olmak zorunda olması gibi... 

Peki ya dinozorlar? Dinozorların "sürüngen" olduğunu biliyoruz. Reptilia, yani Sürüngenler Sınıfı içerisinde bulunan, Dinosauria isimli bir grubun halk arasındaki adıdır "dinozor"... Ee, daha ilkokulda öğreniyoruz Sürüngenler Sınıfı ile Kuşlar Sınıfı'nın tamamen ayrı sınıflar olduğunu...

Kuyruktaki tüy dağılımını gösteren bir tarama görüntüsü...
Kuyruktaki tüy dağılımını gösteren bir tarama görüntüsü...

Bu durumda sormak gerekir: İyi de, bir sürüngen olan dinozorda tüy ne arar?

(Bu arada şunu belirtelim: Her dinozor tüylü değildi; sadece "coelurosaurian therapoda" denen bir grup ve birkaç ek dinozor grubu daha tüylüydü; ancak bu gruplar içerisinde onlarca tür dinozor bulunmaktadır.)

Tüm Reklamları Kapat

Dinozorda tüyün ne aradığı aslında şaşırtıcı değil! Doğru soruları sormak gerekiyor: Asıl kuşlarda tüy ne arıyor, asıl şaşırtıcı soru bu! 

Kuşlarda tüy var; çünkü tüyler aslında sandığımız gibi kuşlara özgü değil! Tüyler, aslında sözünü ettiğimiz dinozor grubuna özgü bir yapı! Yani "alışılagelmişlik", algılarımızı yanıltıyor. Kuşlar etrafımızda olduğu için, tüyler ile kuşları eşliyoruz aklımızda. Ancak onlardan öncesi de var: Tüylerin ilk defa evrimleştiği canlılar: Dinozorlar!

Ve kuşlarda tüy var; çünkü kuşlar, dinozorların doğrudan torunu!

Ve bu amber içerisinde harika bir şekilde korunmuş olan tüylüdinozor kuyruğu, onun en muhteşem ve "canlı" kanıtlarından birisi...

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dinozorun tüylerinin kuşlardaki
Dinozorun tüylerinin kuşlardaki "süs tüyleri" denen tüylere yapısal benzerliğini gösteren bir fotoğraf.

Konuyla İlgili Sık Sorulan Sorular

Konuyla ilgili bazı sık sorulan sorulara da cevap verelim:

1) Bu fosil bilim insanlarını neden heyecanlandırıyor?

Aslında Bilim insanlarını asıl heyecanlandıran bazı dinozorların tüylü olduğunun tekrar gösterilmesi veya kuşların dinozorlarla akrabalığının tekrar ispatlanması değil; aklı olan ve bilimden zerre kadar anlayan herkes dinozor-kuş evrimsel ilişkisini bilecektir zaten. Bilim insanlarını heyecanlandıran, daha ziyade bu türün Evrim Ağacı üzerinde nerede yer alacağı, amber içerisinden korunmuş DNA parçaları çıkarıp çıkaramayacağımız, bu tüylü dinozorun uçup uçamadığı, tüylerinin ne renk olduğu (pigmentasyon) vb. sorulardır. 

2) Jurassic Park gerçek mi oluyor? 

Hayır, muhtemelen korunmuş DNA bulamayacağız. Zira amber, DNA'yı o kadar uzun süre, o kadar başarılı bir şekilde koruymamaktadır. Halen elimizde olan en iyi korunmuş DNA, 700.000 yıl kadar öncesine ait bir atın DNA'sı, hepsi bu... Dolayısıyla Jurassic Park falan diye heyecanlanmayın çok.

3) O karınca neyin nesi amberdeki? Hiç değişmemiş. Demek ki evrim yok, bilim yalan!

O gördüğünüz, bildiğiniz "karınca" değil. Bir çeşit kanatsız yabanarısı! Ki bu bile, evrimsel geçiş türlerinin ne kadar yanıltıcı olabileceğini, bilgisiz gözlerin hatalı yargılara varabileceğini ve evrimsel biyolojinin ne kadar isabetli bir bilim dalı olduğunu tekrar gösteriyor. Aslına bakarsanız karıncalar 100 milyon yıl önce civarında, yabanarılarından evrimleşti ve bu fosil de 99 milyon yıl kadar öncesinden... Dolayısıyla amber içerisindeki karıncamsı kanatsız yabanarısı, karıncaların ataları olan yabanarıları ile bildiğimiz karıncalar arasındaki geçişi harika bir şekilde gösteriyor olabilir! Dolayısıyla o da müthiş bir bulgu olabilir (ancak henüz doğrudan bir inceleme yapılmadı).

Ek bilgi olarak, sosyal hayvanlar üzerine Penn State Üniversitesi'nde doktora düzeyinde araştırmalar yürüten Mehmet Ali Döke'den dinleyelim: Günümüz karıncalarının antenleri belli bir noktadan sonra 90 derece açı yapar. Bu, sosyal böceklerin ortak bir özelliğidir ve birbirleriyle iletişimlerinde önemli rol oynar. Buradaki böceğin, sosyal olmama ihtimali hayli yüksek. Bunun dışında, toraks (göğüs) ile abdomen (karın) arasındaki ince "köprü" gününüz karıncalarında (istisna çıkabilir, ben görmedim) görülmez. Bu yapı daha sıklıkla savunma (sokarak) ya da yumurtlama sırasında bedenlerini değişik açılarda bükmek durumunda olan yaban arılarında (wasp) görülür. Bu bakımlardan, resimdeki böcek yaban arasına daha yakın. Fakat görünürde kanat yok. O bakımdan yukarıda kanatsız wasp olabilir demiştim. Evrimsel bakarsak karıncaların atalarının da bir dönem kanatlarını kaybetmiş yaban arıları olması gerekiyor. Belki de o çok aranan "ara geçiş türleri"nden birine bakıyoruz.

Karıncanın şu etapta Gerontoformica cinsi, yabanarıları ile karıncalar arasında geçiş grubu olduğu bilinen bir cinse ait olduğu üzerinde duruluyor. Şimdiye kadar bu cinse ait 13 civarında tür tanımlandı; ancak bu amber içerisindeki henüz analiz edilmedi.

Tüm Reklamları Kapat

4) Başka ne çıktı bu amberden?

Döneme ait bitki parçaları da amber içerisinde görülebiliyor. Onların detaylı analizi henüz yapılmış değil.

5) Bunun dinozor olduğunu ne biliyoruz?

Bu amber bir kuyumcu tarafından bulunup, satılmak amacıyla kenarları düzeltilecek şekilde kesilmiş. Bunu yaparken, fotoğrafta yanlarda gözüken tarafları açığa çıkacak şekilde bir kesim yapmış kuyumcu. Araştırmacılar da bu sayede hiç müdahale etmeksizin içerisindeki yapının ne olduğunu inceleyebilmişler. Eğer ki böyle bir avantajı olmasaydı örneğin, kesip içerisine bakmak gerekecekti (ki yeterince büyük bir örnek bulunursa, kesmek çok sorun olmuyor). Ayrıca, dinozorlar ile diğer sürüngenleri ayırt edecek çok güvenli osteolojik yöntemler bulunuyor. Araştırmacılar bu sayede fosillerin neye ait olduğunu bilebiliyorlar.

6) Peki dinozorlarda tüyler neden evrimleşti?

Dinozorlarda tüylerin işlevi çok büyük ihtimalle ısınma amaçlıydı. Zira dinozorlar, sürüngenlerin aksine soğukkanlı değiller. Ancak kuşlar gibi sıcakkanlı da değiller! Ilıkkanlı denen bir geçiş grubuna aitler. Yani bu özellikleri bile "geçiş" özelliği gösteriyor! İnanılmaz, değil mi? 

Tüm Reklamları Kapat

7) Bunlar uçan dinozorlar mı şimdi yani?

Birçoklarının "uçan dinozor" olarak bildiği şey Pterosauria'dır. Halbuki onlar, uçan sürüngenlerdir; dinozor değillerdir. Sürüngenler içerisinde dinozorlar haricinde de bir dolu grup var. Onlar da bir tanesi.... Kuşların dinozorlardan evrimleştiğini zaten söylemiştim; ancak muhtemelen kuşların "tam olarak" evrimleşmesinden önceki "öncül kuşlar", bildiğimiz kuşlar gibi uçamıyorlardı. Onun yerine süzülmüş olmaları daha muhtemel (süzülmek ile aktif uçuş iki ayrı şey). 

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
3
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/06/2024 08:13:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4755

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Basınç
Goril
Çekirdek
Sağlık Örgütü
Ara Tür
Olumsuz
İyi
Epidemik
Özel Görelilik
Özellikler
Anatomi
Taklit
Deri
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Optik
Yaşam
Factchecking
Tarih
Entropi
Sinirbilim
Kuşlar
Analiz
Hukuk
Radyo
Entomoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Amber İçerisinde Korunarak Günümüze Ulaşan İlk Tüylü Dinozor!. (9 Aralık 2016). Alındığı Tarih: 15 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4755
Bakırcı, Ç. M. (2016, December 09). Amber İçerisinde Korunarak Günümüze Ulaşan İlk Tüylü Dinozor!. Evrim Ağacı. Retrieved June 15, 2024. from https://evrimagaci.org/s/4755
Ç. M. Bakırcı. “Amber İçerisinde Korunarak Günümüze Ulaşan İlk Tüylü Dinozor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 09 Dec. 2016, https://evrimagaci.org/s/4755.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Amber İçerisinde Korunarak Günümüze Ulaşan İlk Tüylü Dinozor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, December 09, 2016. https://evrimagaci.org/s/4755.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close