Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)
![Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)](https://cdn.evrimagaci.org/BVSjxMu3L28Z5wKBE1v9q2HSfxg=/250x0/storage.evrimagaci.org%2Fcontent%2F21abafa2-0396-44bc-8894-6fa4fe126574.jpeg)
- Taksonomi
- Ornitoloji
- Bilimsel Adı Haliaeetus albicilla
- Halk Arasındaki Türkçe Adı Ak Kuyruklu Kartal
- Halk Arasındaki İngilizce Adı White-tailed eagle
- Klad Elpistostegalia
- Klad Stegocephali
- Üst Sınıf (Superclass) Dört Bacaklılar (Tetrapoda)
- Klad Reptiliomorpha
- Klad Amniyot (Amniota)
- Klad Sauropsida
- Sınıf (Class) Sürüngenler (Reptilia)
- Klad Gerçek sürüngenler (Eureptilia)
- Klad Diapsidler (Diapsida)
- Klad Neodiapsida
- Klad Sauria
- Klad Archelosauria
- Klad Archosauromorpha
- Klad Archosauriformes
- Klad Arkozorlar (Archosauria)
- Klad Avemetatarsalia
- Klad Dinozoromorf (Dinosauromorpha)
- Klad Dinozor (Dinosauria)
- Klad Saurischia
- Klad Teropod (Theropoda)
- Klad Yeni theropodlar (Neotheropoda)
- Klad Averostra
- Klad Tetanurae
- Klad Orionides
- Klad Avetheropoda
- Klad Coelurosauria
- Klad Tyrannoraptora
- Klad Maniraptoromorpha (Maniraptoromorpha)
- Klad Maniraptoriformes (Maniraptoriformes)
- Klad Maniraptora (Maniraptora)
- Klad Pennaraptora (Pennaraptora)
- Klad Paraves (Paraves)
- Klad Avialae (Avialae)
- Klad Avebrevicauda (Avebrevicauda)
- Klad Pygostylia (Pygostylia)
- Klad Ornithothoraces (Ornithothoraces)
- Klad Euornithes (Euornithes)
- Klad Ornithurae (Ornithurae)
- Sınıf (Class) Kuşlar (Aves)
- Aile (Family) Atmacagiller (Accipitridae)
- Tür (Species) Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)
- Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
- Gözlem Ekle
Ak kuyruklu kartal; geniş ve uzun kanatlı, uzun boyunlu, iri kafalı ve hantal bir kartaldır. Erişkinlerinin çok uzaklardan bile belli olan kama şeklinde kısa ve beyaz renkli, türe özgü bir kuyruğu vardır. Kanatları bir akbaba gibi geniş ve paralel kenarlıdır. Uçuşta çok hantaldır, süzülürken kanatlarını düz tutar, aktif uçuşta ise kanatları oldukça yavaş ve derin bir şekilde çırpar. Erişkinler açık kahverengi, kuyruk tamamen beyaz, gaga ve göz sarıdır. Yaşlandıkça baş ve boyundaki sarımsı tüyler beyazlaşır. Beyaz kuyruğu geniş kanatlarına oranla oldukça kısa görünür. Genci beyaz koltuk altı tüyleri dışında siyahtır, 4-5 yıla erişkin formuna kavuşur. 74-92 cm uzunluğa, 193-244 cm kanat açıklığına, 3100-6900 g kütleye erişebilir. Ülkemizdeki en iri kartal türüdür.[1], [2]
Evrimsel Tarih ve Taksonomi
Ak kuyruklu kartalın ilk resmi tanımı, İsveçli doğabilimci Carl Linnaeus tarafından, 1758'de Systema Naturae'nin onuncu baskısında Falco albcilla türü altında yapılmıştır.[3], [4] Haliaeetus cinsinin ismi, Fransız doğabilimci Marie Jules César Savigny tarafından 1809'da Description de l'Égypte'de tanıtılmıştır.[5] Ak başlı kartal (Haliaeetus leucocephalus) ile aynı cinsten farklı bir tür olan yakın akrabalardır. En yaygın ismi kel kartal olarak bilinmektedir. Hatta Dünya’nın en büyük kartalı olarak bilinen büyük deniz kartalı (Haliaeetus pelagicus) ile de aynı cins ancak farklı türdür.
Çeşitli kaynaklara göre Grönland popülasyonu ortalama boyut açısından bir alttür olan groenlandicus olarak ayrı kabul edilebilir, ancak türler klin bazında olarak değişebilir, bu yüzden birçok otorite türü monotipik olarak ele alır.[6], [7] Bu tür, diğer deniz kartallarından (Haliaeetinae spp.) en geç Erken Miyosen'in başında (yaklaşık 10 milyon yıl önce) ayrıldı ve muhtemelen (en eski fosil kayıtları bu cinse doğru bir şekilde atandıysa) erken veya orta Oligosen’den yaklaşık 28 milyon yıl önce ortaya çıktı.[8]
Ekolojik Dağılım ve Habitat
Güneybatı Grönland; batı İzlanda; Yunanistan ve Türkiye güneydeki kuzey ve merkezi Avrasya, güney Kafkaslar, Balkaş Gölü ve kuzeydoğu Çin'e kadar; eskiden Yangtze Nehri'nin aşağısına ve muhtemelen Mısır'a kadar, Attu Adası'nda (Alaska'nın batı Aleut Adaları) üremiştir. Kışları Kuzey Akdeniz, İsrail, Basra Körfezi, Pakistan, kuzey Hindistan, kuzey Myanmar ve güneydoğu Çin'e kadar dağılımı bulunur.[9] Çeşitli sucul yaşam alanları, hem tatlı su hem de deniz: kıyılar, kayalık adalar, göller, büyük nehirler ve büyük bataklıklarda bulunur.[10] Atlantik kıyısında kayalık deniz yarlarında yaşar.[2] Yuvalama ve konaklama için deniz uçurumlarına veya ormanlara yakınlık gerektirir, yüksek ağaçlar barındıranlar özellikle tercih edilir. Nadiren kıyıdan veya büyük su alanlarından uzakta; genellikle alçak ovalıklardadır. Bazı alanlarda ticari balık çiftliklerini sıkça ziyaret eder.
Popülasyon ve Koruma Statüsü
Bu türün son derece geniş bir dağılımı vardır ve dolayısıyla tehlike altında olma eşiklerine yaklaşmaz. Nüfusu artma eğiliminde gibi görünüyor ve bu nedenle popülasyon eğilim kriterine göre tehlike altındaki eşiklere yaklaşmaz (%30'dan fazla azalma 10 yıl veya üç nesil boyunca). Nüfus büyüklüğü orta ila büyük olabilir, ancak tehlike altındaki eşiklere yaklaşmadığına inanılmaktadır (<10.000 olgun birey ve devamlı bir düşüşün 10 yılda veya üç nesilde >%10 olduğu tahmin edilen devam eden bir azalma veya belirli bir nüfus yapısı ile). Bu nedenlerden dolayı tür IUCN Kırmızı Liste’de Düşük Riskli (LC) olarak değerlendirilir.[11]
Davranış ve Etoloji
Süzülürken ve dönerek yükselirken kanatlarını düz veya hafifçe yukarı kalkık tutar, aktif uçuşta uzun bir müddet kuvvetlice kanat çırpmaktadır.[12] Çoğu kez alçaktan, suya yakın uçmaktadır.[2] Sıklıkla yalnızdır fakat gençler sosyal davranış göstermektedirler.[6] Günlerinin büyük bir kısmını ağaçlarda veya kayaçlarda tüneyerek geçirebilirler, özellikle kötü hava şartlarında günlerinin %90'ı tüneyerek geçebilir.[13][14] Çiftler düzenli olarak yuvalarında yakın, kayaçta veya ağaçta, oyuklarda, sarkık kireçtaşları veya kayaçtaki küçük izole ağaçlar gibi yerlerde birlikte tünemektedirler.
Gençler daha yaygın ve sürü halindedir; kışın, beslenme veya konaklama bölgelerinde onlarca kuştan oluşan (bazen 100 kadar) sürüler oluşturabilirler (örneğin, Aralık 1993'te Macaristan'daki Hortobágy Ovası'nda 72 birey). Yetişkinler gençlerden daha geç (Ekim) kuzeydeki üreme alanlarını terk eder ve daha erken (Şubat-Nisan) geri döner. Ak kuyruklu kartalın yaşam alanı büyüklüğü 52 ila 415 km2 arasında değişebilir, genellikle 130 km2 'den az olduğu tespit edilmiştir.[14] Bölgeci davranışın modern kuşların yarısından fazlasında bilindiği halde, farklı soy kollarına ait tüm yırtıcı kuşlar özellikle kuvvetli bölgecidir (teritoryal) zira bir aileyi beslemek için gereken canlı av, genellikle daha seyrektir. Göreceli olarak sürü yaşam tarzına sahip bir yırtıcı kuş olmasına rağmen, özellikle kışlayan kuşlar arasında genç ve ergen kuşlara karşı bölgecidirler ve bölgeye erişilmeye çalışıldığında yetişkin erkek tarafından yapılan müdahale genellikle ciddi dövüşlere yol açabilir. Hatta dövüşen taraflardan her ikisi de ölebilir. Bazı durumlarda, bu vahşi dövüşler iki kavga eden kartalın birbirine vurmaya çalışarak aşağı düşmesiyle yuva hasarına neden olabilir.[13][14]
Yumurtlama tarihleri geniş bir enlem farkı gösterir: Güneyde Ocak ayı; Kuzey bölgelerinde Nisan-Mayıs. Yuvalar çoğunlukla deniz uçurumu kayaçları üzerinde veya yüksek ağaçlarda yer alır, nadiren yere yapılır; ağaç yuvası çatala veya gövdeye temas edecek şekilde yerleştirilmektedir. Her çift genellikle sırayla kullanılan 2-3 yuvaya sahiptir; zamanla birkaç metre derinliğinde ve genişlikte olabilen çitalar ve dalların muazzam yapıları; yosun, ot, likenler, eğreltiotu, deniz yosunu veya yün gibi malzemelerle kaplıdır. Kazakistan'da 12 ağaç yuvasının boyutları ortalama olarak 107 cm × 148 cm olduğu tespit edilmiştir ve yerden 13.2 m yüksekte yer almaktaydı; Çek Cumhuriyeti'nde 10 ağaç yuvasının yüksekliği yerden 18-35 m arasında değişmekteydi. Genellikle 2 yumurta (1-3 arası) 2-4 gün arayla konur; ortalama boyutlar 74.7 mm × 57.1 mm idir; kuluçka 38 gün sürer (muhtemelen her yumurta için 34-46), ilk yumurta ile başlar, yetişkinler kuluçkayı ve yavruların bakımını paylaşırlar; yavruların ilk tüyü gri, ikinci tüyü gri-kahverengidir; yuvadan uçma 70-90 gün sürer; gençler en az 30 gün daha yetişkinlere bağımlıdır. Üreme başarısızlığı çok yüksek olabilir; 1-2 (çok nadiren 3) yavru uçabilir, ortalama olarak çift başına 0.2-1.1, başarılı çift başına 1.1-2.0 uçar; 1998 ve 1999'da Çek Cumhuriyeti'nde 12 yuvalama denemesinden 13 yavru uçtu. Cinsel olgunluğa 5 yaşında ulaşır. Esaret altında 27 yaşına kadar yaşayabildiği raporlanmıştır.[15]
Diyet ve Metabolizma
Ak kuyruklu kartalın besin yelpazesi çeşitlidir, fırsatçıdır ve mevsimseldir. Ak kuyruku kartallar önemli boyutlardaki büyük türleri avlama yeteneğine sahip olmalarına rağmen, çoğu avcı gibi, genellikle savunmasız ve kendileri için kolay görünen avları tercih ederler.[13] Balıklar, kuşlar ve nadiren memeliler de dahil olmak üzere, orta büyüklükte avları tercih ederler. Balık birçok bölgelerde muhtemelen ana besini oluşturur; bazıları ölü veya ölmekte olanlarken, diğerleri dalış yapmadan yakalanır; yüzeye yakın yüzen türler en önemlisidir, örneğin, yumrubalığı (Cyclopterus lumpus) ve denizde Mezgitgiller (Gadidae) ve tatlı suda turnabalığı (Esox lucius). Kuş avlarını genellikle deniz ve su kuşları, özellikle de dalış yapan türler oluşturmaktadır, bazen bir çift ak kuyruklu kartal tarafından tükenene kadar takip edilmektedir; ayrıca uçuş halinde ördekleri de avlayabilirler. Üreme sırasında genellikle yuvalardan yavrular çalar ve bazen ördek yumurtalarını çalar. Memeli avları arasında kemirgenler, tavşanlar, koyun, keçi ve geyik bulunmaktadır; neredeyse sadece leşleriyle beslenirler, ancak genç bireyler bazen avlanabilir. balık kartalı (Pandion haliaetus), diğer yırtıcı kuşlar ve karabataklardan da çalar; balıkçı teknelerinden atık almayı öğrenmiştir ve balık yetiştirme havuzlarında kolay balık avcılığını kullanır.[16]
![Erişkin bir Ak Kuyruklu Kartal.](https://cdn.evrimagaci.org/2q7OF3mTuCi4ADE-KQOtpfpNXB8=/825x0/storage.evrimagaci.org%2Fcontent%2F56b1158f-af1f-4064-85f8-d4286bac112f.jpeg)
Etimoloji
Haliaeetus adı, Yunanca deniz kartalı anlamına gelen Neo-Latincedir, "hali-" öneki "deniz-" ve "aetos", 'kartal' anlamına gelir. albicilla, "beyaz kuyruklu" anlamına gelir: Neo-Latincede "albi-","beyaz" demektir ve "cilla", "kuyruk" anlamına gelir.[17]
Gözlem Bilgileri
Gözlem yapılırken Canon 10x30 IS 2 dürbün ve Nikon D7100 gövde ile Tamron 100-400 mm VC USD objektif kullanılmıştır. Alanda 4 birey gözlemlendi, içlerinden 1 tanesi gençti. bölgede bulunan Kara leylek ile Ak kuyruklu kartal arasında olan teritoryum savunma davranışı gözlemlendi.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Soru & Cevap Platformuna Git- 3
- 2
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- ^ Ahmet Karataş, et al. (2023). Trakus Türkiye'nin Kuşları. sf: 102.
- ^ a b Hermann Heinzel, et al. Türkiye Ve Avrupa'nın Kuşları: Kuzey Afrika Ve Ortadoğu Dahil.
- ^ Ernst Mayr, et al. Check-List Of Birds Of The World. Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Biodiversity Heritage Library | Arşiv Bağlantısı
- ^ Carl Linnaeus. Caroli Linnaei...systema Naturae Per Regna Tria Naturae :Secundum Classes, Ordines, Genera, Species, Cum Characteribus, Differentiis, Synonymis, Locis. Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Biodiversity Heritage Library | Arşiv Bağlantısı
- ^ Marie Jules César Savigny. Description De L'égypte. Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Biodiversity Heritage Library | Arşiv Bağlantısı
- ^ James Ferguson, et al. Raptors Of The World.
- ^ Birds of the World. Sign In. Alındığı Tarih: 22 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Birds of the World | Arşiv Bağlantısı
- ^ M. Wink, et al. (2010). A Mtdna Phylogeny Of Sea Eagles (Genus Haliaeetus) Based On Nucleotide Sequences Of The Cytochrome B-Gene. Elsevier BV, sf: 783-791. doi: 10.1016/S0305-1978(96)00049-X. | Arşiv Bağlantısı
- ^ Birds of the World. Ak Kuyruklu Kartal Haliaeetus Albicilla. Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Birds of the World | Arşiv Bağlantısı
- ^ Birds of the World. Ak Kuyruklu Kartal White-Tailed Eagle. Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Birds of the World | Arşiv Bağlantısı
- ^ Datazone.birdlife. White-Tailed Sea-Eagle (Haliaeetus Albicilla) - Birdlife Species Factsheet. Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Datazone.birdlife | Arşiv Bağlantısı
- eBird. Ak Kuyruklu Kartal - Ebird. Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Ebird | Arşiv Bağlantısı
- ^ J. A. Love. The Return Of The Sea Eagle. ISBN: 9780521255134.
- L. Brown. (1968). Eagles, Hawks, And Falcons Of The World.
- J. Orta, et al. (2023). White-Tailed Eagle (Haliaeetus Albicilla), Version 1.1. Birds of the World. doi: 10.2173/bow.whteag.01.1species_shared.bow.project_name. | Arşiv Bağlantısı
- ^ J. Orta, et al. (2023). White-Tailed Eagle (Haliaeetus Albicilla), Version 1.1. Birds of the World. doi: 10.2173/bow.whteag.01.1species_shared.bow.project_name. | Arşiv Bağlantısı
- ^ J. A. Jobling. Helm Dictionary Of Scientific Bird Names. ISBN: 9781408125014.
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/09/2024 02:23:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/18146
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.