Afrika'da Karaya Oturan 17 Milyon Yaşındaki Balina!

Afrika'da Karaya Oturan 17 Milyon Yaşındaki Balina!
Yazar İstem Fer Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
1,759 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Doğu Afrika Rift Vadisi'nde mahsur kalmış 17 milyon yıllık bir balina fosili yıllar önce keşfedildi, sonra kayboldu, sonra yeniden keşfedildi. Balina son olarak yeni bir analizin konusu olup, bölgenin o dönemki topografyasına ışık tuttu.

Doğu Afrika'nın topografyası (yer yüzeyinin fiziksel biçimi) son 30 milyon yıldır büyük bir değişim geçiriyor. Levha ve manto hareketlerine eşlik eden jeolojik süreçler sonucu, bugün Doğu Afrika'da 6000 km uzunluğunda, yüksekliği yer yer 4500 m'yi bulan omuzlarla çevrili Büyük Rift Vadisi dediğimiz jeolojik yapı bulunuyor.

Bu kıtasal riftin oluşum süreci (zamanlaması ve hızı) sadece yerbilimcilerin değil, iklim bilimcilerin, ekolog ve biyologların da son derece ilgisini çeken bir konu. Çünkü bölgedeki böylesi bir topoğrafik değişimin, aynı zamanda bölge üzerine etki eden hava akımlarının davranışlarını değiştirmesi ve dolayısıyla canlılığın evrimini de etkilemesi söz konusu.

Reklamı Kapat

Örneğin bölgenin yükselmesiyle özellikle son 8 milyon yılda gitgide kuraklaştığı, bir zamanlar devamlı bir şekilde ekvator boyunca uzanan tropik ormanların yerini savanna dediğimiz çok daha farklı ekosistem dinamiklerine sahip ağaç-ot birlikteliklerinin aldığı düşünülüyor (Sepulchre vd., 2006). Aynı dönemde, bölgede insan ve memeli evriminin anahtar türleşme ve yayılma olaylarının da gerçekleştiğini düşünürsek, bu ilişkiler daha da ilginç bir hal alıyor.

16 Mart 2015'te Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlanan yeni bir çalışma ise bu zaman çizelgesini oluşturmaya bir balina fosili yardımıyla katkı koyuyor.

Karaya oturan balina

İlk kez 1964'te Kenya'da bulunan Turkana ziphiid fosili, 1975'te James G. Mead tarafından tanımlanıyor. Mead, bunun bir açık okyanus balinası olup bir nehri takip etmek suretiyle okyanustan uzaklaşarak mahsur kaldığı ve öldüğü yerde korunduğu gibi detayları aktarıyor. Sözkonusu balina fosili de balinanın kendisi gibi kayboluyor, taa ki 2011'in sonlarında Harvard Üniversitesi'nde yeniden bulunup Kenya Doğa Tarihi Müzesi'ne iade edilene dek. Potsdam Üniversitesi'nden Dr. Henry Wichura liderliğindeki ekip ise, 1964 Harvard keşif yolculuğunun arazi notlarını takip ederek balinanın bulunduğu yeri tespit ediyor.

Günümüz açık okyanus balinalarının da zaman zaman, göç ederken yanlışlıkla nehirlere girdiği biliniyor. 2006'da Londra Thames nehrinde karaya oturan bir Hyperoodon ampullatus ve 2007'de Sacramento'ya kadar 133 km nehir yukarı yüzen bir anne ve yavru Megaptera novaeangliae sadece birkaç örnek. Araştırmacılar Kenya fosilinin de Doğu Afrika kıyısından göç ederken yanlışlıkla nehir içeri giren ve sonrasında yolunu tekrar bulamayarak karaya oturan bir balinaya ait olduğu görüşünde.

Peki bu ne anlama geliyor? 

Bir balinanın nehir yukarı bu kadar mesafe yüzebilmiş olması için bu nehrin, görece derin ve geniş olması, derinliğinin yavaş yavaş azalması gerekiyor. Sözkonusu balinanın karaya oturacak sığlığa ulaştığı noktanın okyanusa olan uzaklığı bize Doğu Afrika topoğrafyasının o dönemde neye benzediği hakkında eşsiz bir ipucu veriyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu bulgularla birçok başka değişkeni değerlendiren araştırmacılar balinanın öldüğü noktanın, öldüğü zaman (yani 17 milyon yıl önce) 24 ila 37 m yükseklikte olması gerektiğini hesapladılar. Aynı nokta ise bugün 620 m yükseklikte, yani bu bölge son 17 milyon yıl içinde 590 m kadar yükselmiş. Bir başka deyişle, bölgede bugünkü muazzam Doğu Afrika platosunun oluşumuyla sonuçlanan büyük yükselti değişimleri 17 milyon yıldan önce başlamamış.

Bugün Kenya'nın en kurak noktalarından birinde bulunan balina fosili ve onunla birlikte bulunan diğer fosiller, bize bu bölgenin bir zamanlar derin ve geniş bir akarsuyu besleyebilecek denli yağış aldığını ve günümüzden çok daha farklı bir iklime sahip olduğunu da gösteriyor. Doğu Afrika Rift Vadisi'nin oluşum sürecine dair edindiğimiz bu yeni bulgular, geçmiş iklimsel ve çevresel koşulları ve buna eşlik eden evrimsel olayları daha doğru bir çizelgede yorumlamamızı sağlayacak. 

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/10/2021 21:06:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3521

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Koaservat
Dünya
Bilgi
Covid-19
Teyit
Primatlar
Renk
Dinozorlar
Hominidae
Aşılar
Çeşitlilik
Zihin
Malzeme
Alkol
Analiz
Öğrenme Alanı
Sağlık Bakanlığı
Sperm
Böcekler
Diş Gelişimi
Obezite
Uçuş
Kimyasal Bağ
Evrimsel Psikoloji
Spor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın