3700 Yıllık Si.427 Tableti: İstanbul Arkeoloji Müzesi, Geometri ile İlgili Bilinen En Eski ve Eksiksiz Tablete Ev Sahipliği Yapıyor!

3700 Yıllık Si.427 Tableti: İstanbul Arkeoloji Müzesi, Geometri ile İlgili Bilinen En Eski ve Eksiksiz Tablete Ev Sahipliği Yapıyor!
Yazar Isabelle Dubach Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
2 dakika
925 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Kronolojik olarak baktığımızda, geometri ile ilgili gelişmeler, cebir gibi diğer dallardaki gelişmelerden çok daha eskiye dayanır. Bunun temel sebebi, insanların günlük hayattaki problemlerini çözmek için geometriden daha çok yararlanabiliyor olmasıdır.

Örneğin Pisagor Teoremi, bilinen en yaygın teoremlerden biridir; ancak diğer bilinen yaygın teoremlerin aksine Pisagor teoremi, çok daha eski bir tarihte geliştirilmiştir. Matematik tarihi ile uğraşan bazı bilim insanlarının yaptığı çalışmalara göre, Pisagor'dan çok daha önce bile bu teoremin bazı uygarlıklar tarafından kullanıldığı görülmüştür.

YBC7289

Bunun en meşhur örneği, YBC 7289 olarak adlandırılan Babil döneminden kalma bir tablettir. Bu tableti aşağıda görebilirsiniz:

Reklamı Kapat

YBC7289 Tableti
YBC7289 Tableti
Wikipedia

Bu tablette, 60'lık sayı sisteminde bir karenin köşegen uzunluğunun hesabı yapılmıştır. Karenin 60'lık sistemde kenarı 30 (10'luk sistemde 12\frac{1}{2}) olarak verilmiştir. 1,24,51,10 sayısı ise 10'luk tabanda 1+2460+51602+10603≃1,4141+\frac{24}{60}+\frac{51}{60^2}+\frac{10}{60^3}\simeq 1,414 sayısına eşittir - ki bu sayı 2\sqrt{2} sayısına çok yakındır.

Alt kısımda görülen 42,25,35 sayısı ise karenin köşegen uzunluğuna eşittir - ki o sayı da 10'luk tabanda hesaplandığında, Pisagor teoreminden kolayca hesaplayabileceğimiz12\frac{1}{\sqrt{2}} sayısına çok yakın bir değerdir.

Bu tabletin günümüzden yaklaşık 3500 sene önce yapıldığı düşünülmektedir.

YBC7289'dan Daha Eski Bir Tablet: Si.427

Babil dönemine ait olan Plimpton322 olarak bilinen ve günümüzde Pisagor üçlüleri olarak adlandırdığımız sayıları barındıran bir tabletin, Babilliler tarafından kadastro işlerinde kullanıldığını düşünen North South Wales Üniversitesinden Dr. Daniel Mansfield, 2017 yılından beri bu konuda araştırmalar yapmaktadır.

Plimpton322 Tableti
Plimpton322 Tableti
Scientific Gems

Bu araştırmalar esnasında Mansfield, yüz sene civarı bir süredir İstanbul Arkeoloji Müzesinde bulunan Si.427 tabletinden haberdar olmuş ve araştırmalarını bu tablet üzerine yoğunlaştırmıştır. 1894 yılında Irakta bulunduğu düşünülen bu tablet günümüzden yaklaşık 3700 sene önce oluşturulduğu tahmin edilmektedir. Tablet, Babil döneminden bir kadastro belgesidir. Ön yüzünde bir arazinin belirli bölgelere ayrılmış hali görünürken arka yüzünde arazinin büyüklüğü ve benzeri şeyler hakkında bilgiler yer almaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Si.427 tableti üzerinde gözlemlenebilen geometrik şekiller
Si.427 tableti üzerinde gözlemlenebilen geometrik şekiller
UNSW

Tablet üzerinde bir arazinin çok düzgün geometrik şekiller vasıtasıyla parçalara ayrıldığı gözlenlenmektedir. Öyle ki, tablet üzerinde kusursuz bir şekilde oluşturulmuş dik üçgenler dahi bulunmaktadır. Bu tabletin yazıldığı dönemin Pisagor'un döneminden bin sene önce olduğu gerçeği göz önüne alınınca oldukça hayret verici bir tablet olduğu anlaşılıyor. Çünkü bu dik üçgenlerin Pisagor üçlüleri yardımı ile oluşturulduğu düşünülüyor.

Tablet üzerinde bir dik üçgen.
Tablet üzerinde bir dik üçgen.
UNSW

Mansfield, tabletin arkasında en alt kısımda büyük bir biçimde kazınmış sayıların olduğunu ancak bu sayıların ne anlama geldiğini henüz bilmediklerini belirtiyor.

Tabletin arka kısmında ne anlama geldiği henüz bilinmeyen sayılar.
Tabletin arka kısmında ne anlama geldiği henüz bilinmeyen sayılar.
UNSW

Si.427 tabletinin önemi henüz yeni anlaşılıyor. Pisagor'dan bin yıl kadar önce, Pisagor Teoremi ile ilgili bilgiler barındırıyor oluşu, bu tableti oldukça heyecan verici bir keşif haline getiriyor. Dahası, ülkemizde bir müzede bulunuyor oluşu, bu tableti bizler için daha da özel kılıyor. Aşağıda UNSW'nin bu konuyla yayınladığı bir videoyu izleyebilirsiniz:

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: UNSW | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2021 13:41:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10814

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Canlılık
Teori
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Kütleçekimi
Kimyasal Bağ
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Arı
Yeme
Sürüngen
Balıklar
Köpekler
Araştırma
Sosyal
Tedavi
Şehir Hastanesi
Avrupa
Algı
Hastalık Yayılımı
Sıvı
Hidrojen
Odontoloji
Yaşamın Başlangıcı
Mutasyon
Wuhan Koronavirüsü
Gözlem
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın