Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı: Tarihi, Anlamı ve Önemi

1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı: Tarihi, Anlamı ve Önemi Pixabay
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Hiç düşündünüz mü, neden gün içerisinde genellikle en fazla 8 saat boyunca çalışıyoruz? Neden 10, 15, 20 değil de 8? Bunu kim belirledi? Peki ya neden 7 günün 6'sında ya da 7'sinde birden çalışmıyoruz da, sadece 5 gün çalışıyoruz?

Belki sandığınızın aksine bunların her ikisi de, sistem içerisinde kendiliğinden gelişen şeyler değildir. Yani işverenler, "Yazık bu insanlara, çok da fazla çalışmasınlar." diyerek haftanın 2 gününü tatil etmemiş, bir gün içerisindeki çalışma süresini 8 saatle sınırlandırmamıştır. Tam tersine, özellikle de "Dışarıda senin işini yapacak kaç insan var, biliyor musun?" ve "Eğer ki değerini gösteremezsen, elbet bir makina senin yaptığın işi yapacaktır." korkusuyla çocuktan yaşlıya kadar insanlar inanılmaz uzun süreler çalıştırılmışlardır. Bir çalışma gününde normalde 8 saatin bulunması gerekmesi, sistemin zenginlerden yana değil, işçilerden yana çalışması gerektiğine inananların ortak emekleriyle kazanılmıştır.

Endüstri Devrimi Sonrası İşçiler

Özellikle de Endüstri Devrimi sonrasında kapitalistlerin (sermaye sahiplerinin) bünyesindeki işçiler üzerindeki zulüm ve baskısı artmaya başlamıştı. Çocuk işçilik sıradan bir uygulamaydı ve insanlar, makinaların işlerini çalmasından ve gelir kapılarını kaybetme korkusuyla günde 16 saate, haftada 7 güne varan süreler boyunca çalıştırılıyordu! Bu son derece normaldir; zira zulme uğrayanlar birleşip mücadele etmezse, zulümden kâr elde edenleri durduracak hiçbir şey yok demektir. Neden işçilere iyi davranmak istesinler ki? Ne de olsa dışarıda onlar gibi binlerce işsiz var... Ne de olsa biri gider, biri gelir...

Bu akıl almaz çalışma miktarını kırmak için ilk olarak Avustralyalı işçiler arasında birkaç grev ve protesto denemesi oldu; ancak hepsi başarısızlıkla sonuçlandı. Bunların en meşhuru, 21 Nisan 1856 yılında yapılan grevdir. Onlardan hemen sonra, günde en fazla 8 saat çalışmanın yasalaştırılmasını talep edenler, Amerikalı işçiler oldu. Nihayetinde Uluslararası İşçi Birliği, 1866 senesinde Cenevre'deki toplantısında 1 gün içerisinde işçilerin en fazla 8 saat çalıştırılması gerektiği konusunda karar aldı.

Ancak işçiler karar aldı diye "para babaları" (kapital/anapara sahipleri) kabullenecek değiller elbette... Bu yükselen sesi bastırmak adına kapitalist sınıf elinden geleni ardına koymadı. Dünya'nın dört bir tarafında bunu görmezden gelmek için sayısız girişim oldu. Proleter sınıfı da, buna cevaben, hak ettiğini almak için mücadeleye başladı.

1 Mayıs'ın Doğumu: Haymarket Katliamı

1 Mayıs 1886 tarihinde, kapitalizmin kalbi olan Amerika Birleşik Devletleri genelindeki 13.000 işyerinden 300.000 işçi, tarihin ilk 1 Mayıs kutlaması ve işçi haklarının savunulması için greve başladı. Grevin dördüncü gününde, yani 4 Mayıs 1886 tarihinde, ABD'nin Chicago kentindeki Haymarket Meydanı'nda toplanan 40.000 işçi, protestoların başını çekmekteydi. Talepleri, hak ettikleri 8 saatlik iş günüydü (her ne kadar bazı anarşistler 8 saat veya 10 saat fark etmeksizin, "işçilerin köle olduğu"nu iddia ediyorsa da). Günler boyunca öfkeli, coşkulu, heyecanlı birçok marş söylendi, konuşmalar yapıldı, bildiriler okundu. Gazeteler günlerce yıkım ve kaos öngörmüş olsa da, dört gündür devam eden protestolarda bandolar, marşlar, danslar ve yürüyüşler haricinde, on binlerce kişi sokaklara dökülmüş olmasına rağmen hiçbir dikkate değer şiddet olayı yaşanmadı. Chicago'da greve katılan işçi sayısı 100.000'e yaklaşmaktaydı.

4 Mayıs akşamı, Haymarket Meydanı'nda konuşmalar yapılıyordu. Konuşmaları dinlemeye 600-3000 arası işçi gelmişti. Konuşmacılar arasında anarşizm tarihçisi Paul Avrich, radikal The Alarm dergisinin Alabamalı editörü Albert Parsons ve İngiliz sosyalist Samuel Fielden vardı. Çok sayıda anarşisti barındıran toplantı öylesine barışçıldı ki, Chicago valisi Carter Harrison konuşma meydanına gelip, etkinliği gözleyip, bir sorun yaşanmayacağını öngörerek alandan erkenden ayrılarak evine dönmüştü. Hatta havanın kötüleşmesiyle birlikte grup da dağılmaya başlamıştı.

Olan, saat 22:30 civarında oldu. Samuel Fielden'in konuşması devam ederken, polis göstericileri dağıtma kararı aldı. Polis şefi John Bonfield, Fielden'ın "kanun namına, konuşmasını sonlandırıp, göstericileri dağıtmasını" emretti. Fielden ise etkinliğin tamamen barışçıl olduğunu ve bittikten sonra dağılacaklarını söyledi.

Bu sırada, gösterici grup arasına ev yapımı, kırılgan metal yüklü bir dinamit fırlattı. Bombanın patlamasıyla birlikte 12 kişi hayatını kaybetti. Bunlardan 1 tanesi polisti. 6 polis de ölümcül düzeyde yaralandı. O anda polis ile grup arasında silahlı çatışma yaşandı; ancak kimin ilk önce ateş ettiği tam olarak bilinmiyor. Bu silahlı çatışma sırasında 4 kişi öldü, 70'ten fazla kişi yaralandı. Tüm meydan, ölüler hariç, sadece 5 dakikada boşalmıştı. Toplamda kaç kişinin yaralandığı bilinmiyor; çünkü birçokları tutuklanma korkusuyla hastaneye gitmedi. The New York Times, olayları "Chicago'da isyanlar sırasında kan aktı: 12 polis öldü veya ölüyor" başlığıyla duyurdu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Gösteriler sonrasında 100'den fazla kişi tutuklandı, bunlardan 7 tanesi bomba yapımıyla ilişkilendirildi. Bu kişilerin bomba yapımında görev aldığı tespit edilse de, kimin bombayı fırlattığı tespit edilememişti. Tutuklananlardan 6'sına idam cezası verildi, 1'i ise idam edilmektense intiharı yeğlediğini belirterek kendi canını aldı. Sonradan 1 kişiye ise 15 yıl hapis cezası verildi; 2 katılımcının cezası ise ömür boyu hapse çevrildi. Haymarket Katliamı olarak bilinen bu olay, 1 Mayıs'ın da temellerini atmış oldu.

Mücadelenin Küresel Sonucu

Bu olaylar ve yargı süreci boyunca çok sayıda protesto yaşandı. Birçok ünlü isim, haksız adalet dağıtıldığını iddia etti. Bunlar arasında küresel ölçekte tanınan romancı William Dean Howells, avukat Clarence Darrow, şair ve oyun yazarı Oscar Wilde, oyun yazarı George Bernard Shaw, şair William Morris de vardı. Baskılar sonucunda, kendisi de Alman göçmeni olan yeni Illinois (Chicago'nun başkenti olduğu eyaletin) valisi John Peter Altgerd, 3 gösterici/konuşmacının affedilmesine karar verdi. Af metninde, bu isimlerin "histerinin, sıkışık ve önyargılı jürinin kurbanı olduklarını" ve "bombayı atanın kim olduğunun asla tespit edilemediğini, bombayı yaptığı iddia edilenlerle atan arasındaki ilişkiyi gösteren hiçbir kanıta ulaşılamadığını" yazdı.

1887 yılında işçiler ile kapital sahipleri arasındaki gerilim giderek artıyordu. Çok sayıda işçi birliği, daha iyi çalışma şartları için mücadeleye katılıyordu. Özellikle Avrupa'da işçi hareketleri giderek daha gür bir ses kavuşmaya başlamıştı. 1888 yılında düzenlenen Amerikan İşçi Federasyonu toplantısında daha kısa iş günleri yeniden gündeme alındı. 1889 yılında Paris'te toplanan birinci İkinci Enternasyonel toplantısında, 1 Mayıs'ın İşçi Bayramı olarak kutlanması kararı alındı. ABD'de de grevler durulmuyordu: 1 Mayıs 1890'da başlayacak şekilde yeniden grev kararı alındı. ABD Kongresi bir günlüğüne bu grevin aynı zamanda uluslararası işçi bayramı olarak kutlanmasını kabul etti. Ancak bir sonraki sene bu kutlama tekrarlanmadı. Buna rağmen tüm Dünya, işçi hareketleri ile çalkalanıyordu.

Devletler bu talebe kulak tıkamakta zorlanmaya başlamıştı. Politikacılar, halkın taleplerine boyun eğmek zorunda kalmaya başlamıştı. Dahası, daha halkçı yönetimlere sahip ülkeler çoktan bu talebi yasalaştırmaya başlamıştı bile! İlk olarak 17 Kasım 1915 tarihinde Uruguay'da 8 saatlik iş günü yasalaştırıldı. 1917 senesinde, kuruluşunun 4. gününde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği 8 saatlik çalışma gününü kabul etti.

Nihayetinde, bu konuyu ilk defa uluslararası bir boyutta ele alan Versay Antlaşması ile, öncelikle Uluslararası İşçi Örgütü kuruldu, sonrasında ise bu örgütün 1919 tarihli Mesai Konvansiyonu sayesinde 8 saatlik çalışma günü ve haftanın 5 günü çalışmak (ya da haftalık 40 saat çalışmak) uluslararası kabul edilirliğe kavuştu. 2016 itibariyle bu kuralı yasalaştırmış 52 ülke bulunuyor. Bu süreci ilk başlatan Avustralyalı işçilerin 8 saatlik çalışma gününe kavuşması ise ancak 1 Ocak 1948 günü olabildi.

Tabii ki izin verilen maksimum çalışma saati ile, gerçek ortalama çalışma saatleri arasında da uyumsuzluk mevcut: İzin verilen "maksimum çalışma saati"ni aşağı çekme konusunda lider, haftada 35 saat ile Fransa. Bu konuda en sert uygulama ise, çalışma kampındaki işçileri haftada 112 saat çalıştıran Kuzey Kore'de. İşçi başına "gerçek ortalama çalışma saati" konusunda OECD ülkeleri arasında geniş bir dağılım görmek mümkün: 2016 yılı itibariyle haftada 43 saat ile Meksika en önde; en düşüğü ise haftada 24 saat ile Almanya. OECD'nin genel ortalaması ise 34 saat civarında. Türkiye'de bu ortalama haftada 35 saat civarında...

Sonuç

Uzun lafın kısası... Bu hayatta neredeyse hiçbir şeyi talep etmeden alamazsınız.

Hele ki haklarınızı...

Israrla isteyiniz.

1 Mayıs
1 Mayıs

1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı dayanışma dolu olsun!

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Trachtenberg. The History Of May Day. (01 Mart 2002). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Marxists | Arşiv Bağlantısı
  • E. Chase. The Brief Origins Of May Day. (01 Ocak 1992). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Industrial Workers of the World | Arşiv Bağlantısı
  • OECD. Average Annual Hours Actually Worked Per Worker. (01 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: OECD | Arşiv Bağlantısı
  • J. Ryall. Up To 20,000 North Korean Prison Camp Inmates Have 'Disappeared' Says Human Rights Group. (05 Eylül 2013). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: The Telegraph | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Eight-Hour Day. (13 Nisan 2019). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • History. Haymarket Riot. (21 Ağustos 2018). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: History | Arşiv Bağlantısı
  • B. Nelson. (1988). Beyond The Martyrs: A Social History Of Chicago's Anarchists, 1870-1900. ISBN: 0813513448. Yayınevi: Rutgers University Press.
  • The New York Times. Rioting And Bloodshed In The Streets Of Chicago.; Police Mowed Down With Dynamite. Strikers Killed With Volleys From Revolvers. The Slaughter Following An Anarchist Meeting--Twelve Policemen Dead Or Dying--The Number Of Killed Or Injured Civilians Unknown But Very Large--The Bravery Of The Police Force. (05 Nisan 1886). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 03:52:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2278

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Hamile
Astrofotoğrafçılık
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Mutasyon
Kuyrukluyıldız
Mantar
Mit
Yılan
Safsata
Gerçek
Solunum
Hayvanlar Alemi
Boyut
Farmakoloji
Dünya
Yavru
Hastalık Kataloğu
Sars Virüsü
Kuantum
Kuşlar
Nörobilim
Olasılık
Virüsler
Veri
İspat Yükü
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer zihninize egzersiz yaptırırsanız, tıpkı bedeninize yaptırdığınızda olduğu gibi o da acıkacaktır.”
Louisa May Alcott
Geri Bildirim Gönder