Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Zaman Simetrisini Kıran Parçacık

Zaman Simetrisini Kıran Parçacık Veritasium
6 dakika
7,599

Zaman Simetrisini Kıran Parçacık

Evrenimizdeki süreçlerin çoğu zamanda tersinirdir, başka bir deyişle fizik kuralları o olay üzerinde ileri ve geri yönde aynı şekilde çalışır. İşte bu yüzden, bu videoyu normal bir şekilde mi yoksa geri doğru mu oynattığımı ayırt edemezsiniz.

İnsanlar bu kuralın tek istisnası olarak genelde entropiyi işaret eder. Termodinamiğin ikinci yasası, bir sistemin entropisinin ya da düzensizlik miktarının zaman geçtikçe daima arttığını ifade eder. Ama entropinin artması, birçok parçacığın hareketi sonucu ortaya çıkan bir özelliktir.

Bu Reklamı Kapat

Bu da şu soruyu akıllara getirir: Temel parçacıklar bize zamanın yönünü söyleyebilir mi? Ya da başka bir deyişle, temel parçacıklar düzeyinde ileri ve geri yönde hareket ederken farklı şekilde gözüken fiziksel bir süreç var mıdır? Cevap şaşırtıcı olarak evet.

Parçacık fiziğinde her zaman korunması beklenen üç temel simetri vardır: yük, parite ve zaman simetrileri. Zaman simetrisini zaten tartıştık, etkileşimler zaman içinde ileriye ve geriye doğru aynı şekilde çalışır. Yük simetrisiyse tüm yükler yer değiştirse de etkileşimlerin aynı kalacağı anlamına gelir. Yani bizim artı yük diye adlandırdığımız şeye özgü özel bir durum yoktur. Doğa artı yüke, yönü zıt olmak kaydıyla eksi yüke davrandığı gibi davranır. Parite simetrisi de fizik kanunlarının sağ el ya da sol el için fark etmediği anlamına gelir.

Bu Reklamı Kapat

Şimdi bunu anlamak için evrenimize tutulmuş dev bir ayna hayal edin. Aynada z ekseni tersine dönmüştür, sağ elim sol elim olmuştur. Ama fizik kuralları bunu umursamaz. Yani fizik kuralları bilinen dünyada ve ayna dünyasında aynı şekilde çalışırlar, sağ el ya da sol el olup olmadığı önemli değildir. Başka bir deyişle söylersek, ayna dünyasında olup olmadığınızı size gösterebilecek herhangi bir deney yoktur.

Bu simetrilerin her biri baş harfleriyle bilinir: C (charge, yük), P (parity, parite) ve T (time, zaman). 1950'lerde tüm temel parçacıkların bu simetrilere uyduğu düşünülüyordu.

Ama 1956'da Li ve Yang tarafından yazılan bir makale, parite simetrisinin zayıf kuvvetleri içeren herhangi bir deneye tabi tutulmadığına işaret etti. O yıl Noel tatilinde Columbia Üniversitesi'nden fizik profesörü Chien Shang Wu'nun kendisi gibi fizikçi olan kocasıyla tatile gitme planı vardı. Fakat zayıf kuvvetin parite simetrisini ihlal edebileceğine dair içinde bir merak uyanmıştı. Bu yüzden tatilini iptal edip bu deneyi yapan ilk insan olmaya karar verdi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunu yapmak için o ve düşük sıcaklıklar konusunda uzman bilim insanlarından oluşan bir ekip, bir dizi kobalt-60 atomunu mutlak sıfırın bir derece üstünün 3000’de biri bir dereceye kadar soğuttu. Sonrasında, spinlerini aynı yönü işaret edecek şekilde hizalamak için tüm çekirdeklere güçlü bir manyetik alan uyguladılar. Kobalt-60 radyoaktiftir. Beta parçacığı -yani bir elektron- yayarak zayıf kuvvet aracılığıyla bozunur.

Deneyin ölçtüğüyse bu elektronların kobalt 60 çekirdeğinin spinine kıyasla hangi yöne yayıldığıydı. Bunun parite simetrisi altında nasıl işlediğini görmek için bu deneyin ayna versiyonunu düşünelim. Aynada z ekseni 180° dönmüştür ama nükleer spinin yönü aynı kalmıştır. Çünkü saat yönünde dönen bir cisim aynada da saat yönünde dönmeye devam eder. Yani bu olağan ve ayna çekirdeklerinin spinlerinin hizalandığı anlamına gelir. Ayna deneyi aslında orijinal deneyle aynı deneydir.

Bir kobalt-60 çekirdeği bozunup bir elektron yaydığında elektron sola ya da sağa gidebilir. Parite simetrisine uyulduğu takdirde elektronların herhangi bir yöne gitme ihtimalleri aynıdır. Bu şekilde olağan ve ayna deneyleri aynı sonucu verir. Bununla birlikte, elektronlar tek bir yöne doğru yayılırsa, mesela +z yönüne diyelim… İşte o zaman ayna deneyinde elektronlar tercihen aynadaki +z yönüne gitmeliler, yani orijinal +z yönünün zıddına.

Peki normal deneyde elektronlar nükleer spine zıt yönde yayılırlarsa, bu durumda ayna versiyonunda nükleer spinle aynı yöne yayılmalıdırlar. Peki bu ne anlama gelir, sizin ayna dünyasında olup olmadığınızı bilmenizi nasıl sağlar?

Bu, Inception filmindeki dönen fırıldak gibi… Eğer kobalt-60'tan yayılan elektronlar bir yöne giderse ayna dünyasındasınız ama diğer yöne giderse de normal dünyadasınız demektir. Kulağa çılgınca gelse de Profesör Wu’nun gördüğü tam da buydu.

Bu Reklamı Kapat

Elektronlar aynı yönde yayıldılar, birazcık bile açı farkı yoktu. Baskın olarak nükleer spine zıt yönde yayıldılar. Zayıf kuvvet, sadece pariteyi ihlal etmekle kalmıyordu; pariteyi fiziksel olarak mümkün olabildiğince ihlal etmeye meylediyordu. Bu durum, teorik fiziğin on yıllardır kabul ettiği temel varsayımlarından birini mahvetti. Evren sol ya da sağ elli olmaya bir şekilde önem verirdi.

Wu bulgularını açıkladığında fizik dünyası şok oldu. Deneyden bahsedildiğinde Nobel ödüllü meşhur fizikçi Wolfgang Pauli "Bu tam anlamıyla saçmalık!" deyip sonuçların hatalı olduğunda ısrar etti. Deney bağımsız olarak tekrarlandığında teorik fizikçiler, yaşadığımız evrenin onların hayal ettikleri gibi olmadığını kabul etmek zorunda kaldılar. 1957'deki Nobel Ödülü, parite ihlalinin keşfiyle ilgili çalışmaya gitmişti. Tam da bu sonuçların açıklandığı aynı yılda.

Bu durum, fizikçilerin düşünme biçiminde derin bir değişikliği gerektirdi. Ama her şeyi çöpe atıp en baştan başlamaktansa geçici bir çözüm formüle ettiler. Belki zayıf kuvvet pariteyi kırmış olabilirdi, çünkü bu evrenin gerçek bir simetrisi değildi, çünkü daha büyük bir simetrinin -yük-parite (CP) simetrisinin- sadece bir parçasıydı. Fikir şuydu: Eğer ayna sadece bu eksenleri tersine çevirmekle kalmayıp bir de parçacıklar karşı parçacığa dönüşerek zıt yükler alsalardı, bu durumda simetri korunurdu. Ve fizik kurallarının arkasındaki matematiğimiz hala işliyor olurdu.

Bu durum fizikçilere, bazı parçacıkların da yük-parite kombine simetrisini ihlal edebildiğinin bulunduğu 1964'e kadar belli bir rahatlık sağladı. Al bakalım, bir Nobel ödülü daha. Fizikçilerin bir zamanlar doğa kanunu olarak düşündükleri iki kural şimdi geçersizdi.

Bu Reklamı Kapat

Bu yüzden son teorik savunmalarından olan kombine CPT simetrisinin arkasına saklandılar ki buradaki T zaman simetrisi oluyor. Zayıf kuvvetin parite ve yük-parite simetrilerini ihlal edebileceğini kabul ettiler. Ama zayıf kuvvet, yük-parite-zaman (CPT) simetrisini aynı anda ihlal edemezdi. Ve bugün fizikçiler, CPT'nin evrende geçerli gerçek bir simetri olduğundan hala gayet eminler.

Bugüne kadar hiçbir deneyde CPT'nin ihlal edildiği görülmedi. Aslında CPT ihlal olunsaydı son yüzyıldaki birçok çalışmayı baştan yazmak zorunda kalırdık, çünkü bu durum Özel Görelilik ve Kuantum Alan Teorisinin ikisini de yanlışlardı.

Tamam, diyelim ki CPT gerçek bir simetri. Bunun doğurgularını (sonuçlarını) bir düşünün. CP ihlal edilebilirken CPT'nin korunduğunu kabul edersek bu durumda zaman simetrisi de ihlal edilebilmelidir. Aksi halde ikili alt simetriler ihlal edilirken üçlü simetri korunamazdı.

Fizikçiler belli parçacıkların zaman simetrisini doğrudan kırdığını gösteren deneyler gerçekleştirdiler. Örneğin, ne zaman bir çift kuark güçlü kuvvetlerce bir araya gelse, bazen iki farklı dizilim gerçekleşir ve zayıf kuvvet sayesinde bu iki dizilim arasında gidip gelirler. Ama belli bir yöne hareket, geri dönmekten daha uzun zaman alır. Yani bu olayı kaydedebilseydiniz, ileri akış geri oynatmadan farklı görünürdü. İşte zaman simetrisini kırmak tam da bu anlama geliyor. Yani belli durumlarda temel parçacıklar, zamanda ileri ya da geri gitmenin ayrımını gösterebilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
İlk Görelilik Kitabım

Einstein’ın görelilik teorisi, uzaya ve zamana dair bildiğimiz ne varsaters yüz etti. Hiç şaşmadan akıp geçtiğini sandığımız zamanın yavaşlayıp hızlanabildiğini, uzayın bükülebildiğini, cisimlerin hareket ederken ağırlaştığını öğrendik! Hatta bir rokete atlayıp ışık hızında seyahat edebilsek dünyadaki yüz yıllık sürenin bize birkaç saatmiş gibi geleceğini… Bunların çok uçuk şeyler olduğunu mu düşünüyorsun? Neyse ki yol bulmak için kullandığımız GPS cihazlarını yapanlar böyle düşünmüyor. Zamanın uzaydaki uydu için başka, dünyada yaşayan bizler için başka aktığını bilmeseler o cihazlar bizi olduğumuzdan kilometrelerce uzakta gösterecekti. Peki daha fazla zaman kaybetmeden böylesine müthiş bir fikri anlamaya ne dersin? Eğer sen de evrenin nasıl işlediğini, uzay ile zaman arasında nasıl bir bağlantı olduğunu ya da ışık hızında yolculuk yapabilsek nelerle karşılaşacağımızı merak ediyorsan, Dr. Albert’ın liderliğindeki bu heyecan verici ve eğlenceli turu kaçırma!

Devamını Göster
₺82.00
İlk Görelilik Kitabım

Termodinamiğin ikinci yasası, zamanda tek yönü tercih eden yegane fiziksel süreç değil. Zamanın tek yönde ilerliyor olduğu hakkındaki algımız bundan mı kaynaklanıyor? Yoksa bu, evrende zamanın geçmişten geleceğe akıyor oluşunun sebebi mi?

Gerçek şu ki, zamanın neden tek yöne gittiğine dair hala hiçbir fikrimiz yok. İlginç olan şu ki fizikçiler bir zamanlar parite, yük ve zaman simetrilerinin ihlal edilemez olduğunu düşünüyordu. Ama zaman içinde bu simetrilerin her birinin ihlal edilebildiği gösterildi.

Peki nihai CPT simetrisi kırılamaz mı, yoksa kırıldığı takdirde Kuantum Alan Teorisini ve Özel Göreliliği de beraberinde alaşağı mı edecek? Bunlar, evreni anlama arayışımızda önümüze düşen bazı büyük temel çözülmemiş gizemler. Belki başka bir gün başka bir fizikçi cevabı bulmak için tatilinden feragat eder.

Destek Olun

Bu video, Veritasium tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

Veritasium kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/10/2022 19:03:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7326

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Balık Çeşitliliği
Biyokimya
Transkripsiyon
Asteroid
Cinsel Yönelim
Tıp
Bilim İnsanı
İmmünoloji
Bilim Tarihi
Stephen Hawking
Manyetik
Irk
Wuhan
Kurbağa
İnsanlık
Yapay Zeka
İntihar
Mitler Ve Gerçekler
Kuantum Fiziği
Biyoloji
Gözlem
Görme
Diş
Kültür
Yumurta
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.