Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Yılanımsı kertenkele (Anguis colchica)

Yılanımsı kertenkele (Anguis colchica) Pedram Türkoğlu
Yetişkin bir yılanımsı kertenkele (Anguis colchica), Zonguldak/Esenköy.
5 dakika
9,405
Tüm Reklamları Kapat
Yılanımsı kertenkele
  • Bilimsel Adı Anguis colchica
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Yılanımsı kertenkele
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Slow worm
Taksonomi
  • Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
  • Gözlem Ekle

Gözlem Bilgileri

Oldukça nadir görülen bu Anguis cinsi uzuvsuz kertenkeleyi Zonguldak'ın Filyos ilçesinde bir taşın altında gözlemleme şansı elde ettik. Kendisi nehir kenarındaki taşın altında bir grup damalı su yılanı (Natrix tessellata) yavrusu ile beraber saklanıyordu. Ayrıca konu hakkında bir kısa belgesel yayınladık, aşağıdaki linkten izleyebilirsiniz.

Yetişkin birey, Zonguldak/Esenköy.
Yetişkin birey, Zonguldak/Esenköy.
Pedram Türkoğlu

Tanım ve Genel Bilgiler

Uzuv bulundurmadıkları için, uzuvsuz veya bacaksız kertenkeleler olarak bilinirler. Derilerindeki pullar üst üste binmez (karinasızdır) ve pürüzsüzdür. Osteodermleri pullarının altında olduğu için derinin zırh gibi kalın görünmesini sağlar. Yılanların aksine daha künt ve kıvrımsız bir vücutları vardır. Göz kapakları belirgindir, yani göz kapakları şeffaf bir örtü görünümünde olan yılanların aksine "göz kırparlar." Ayrıca vücut hareketleri daha kabadır. Gençleri altın sarısı tonlarındadır, sırtının ortasında koyu lacivert/siyah renkli bir çizgi iner. Yetişkinliğe doğru altın sarısı tonları koyulaşır ve kahverengi kıvamına döner. Ayrıca deride noktalar belirginleşir.

Türkiye'de yaşayan "yılan olmayan" uzuvsuz sürüngenler. Kör kertenkele, Amphisbaenia isimli, kertenkeleler ile yakın akraba olan farklı bir taksona üyedir.
Türkiye'de yaşayan "yılan olmayan" uzuvsuz sürüngenler. Kör kertenkele, Amphisbaenia isimli, kertenkeleler ile yakın akraba olan farklı bir taksona üyedir.
Field Guide to the Amphibians & Reptiles of Britain and Europe (Görsel Düzenleme: Pedram Türkoğlu)

Uzuvsuz kertenkeleler, sürekli yılan ile karıştırıldığı için sebepsizce öldürülürler. Halbuki evrimsel olarak yılanlar ile milyonlarca yıl önce ayrıldılar. Zaten yılan olmadıkları morfolojik (dış görünüş) olarak belirgindir. Yılanlardan (Serpentes alt takımı) bazı morfolojik farkları:

  • Vücut hatları (boyun ve kuyruk) yılanlar gibi ince, belirgin değildir.
  • Göz kapakları belirgindir (yılanlarda göz kapağı şeffaf bir örtü görünümündedir).
  • Kulak delikleri belirgindir (yılanlarda fark edilmez).
  • Deri değiştirme davranışları "parça parça" tiptedir (yılanlarda bütün olarak çıkar).
Yetişkin birey, Zonguldak/Esenköy.
Pedram Türkoğlu

Bilinen en uzun yaşayan kertenkelelerden biri olabilirler. Erişkinler 50 cm uzunluğa kadar ulaşabilir. Doğada 30 küsür yıl, esaret altında ise 54 yıl yaşadıkları biliniyor. Yavruları (jüvenil) altın rengine yakın tonlarda görülürler. İlginç özelliklerinden biri de ovovivipar denilen bir doğum tipi ile üremeleridir. Bu sentez, ovipar (yumurtlayan) ve vivipar (doğuran) terimlerinin birleşmesinden oluşturulur. Yani söz konusu yumurta, anne karnında kırılıyor ve yavru canlı doğuyor.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Anguidlerin fosil kayıtları oldukça iyi korunmuştur. Kuzey Amerika'nın güneyinde, Geç Kretase ve Paleojen'e ait fosiller sık bulunmuştur. Bilinen en eski Anguidae üyesi, Kanada'da 75 milyon yıl önce Geç Kretase'ye ait Odaxosaurus cinsidir. Öyle ki bulunan en bütün kertenkele fosili olmaya bile adaydır! Fosilin keski benzeri dişleri ve sert pulları türlerin uzun bir evrimsel geçmişe sahip olduğunu gösteriyor. Fosil kayıtlarına göre Paleojen Devri'nde Avrupa'ya yayılmadan önce Kuzey Amerika'da çeşitlenmeye ve türleşmeye başladıklarını anlıyoruz. Geç Kretase'de uzuvlar küçülme baskı altına girmiş ve diyetler sert kabuklular evresine geçmiş olmalı. Çünkü ardından gelen Paleosen ve Eosen'e ait Glyptosaurus cinsinde, günümüz karakteristik anguid özelliklerin bulunduğu görülüyor.

Taşın altında saklanan damalı su yılanı (Natrix teselleta) yavruları ile bir yılanımsı kertenkele (Anguis colhica) türü. Gördüğünüz gibi kertenkelenin vücut hatları yılanlara göre daha kabadır, Zonguldak/Filyos. Zonguldak/Filyos.
Taşın altında saklanan damalı su yılanı (Natrix teselleta) yavruları ile bir yılanımsı kertenkele (Anguis colhica) türü. Gördüğünüz gibi kertenkelenin vücut hatları yılanlara göre daha kabadır, Zonguldak/Filyos. Zonguldak/Filyos.
Pedram Türkoğlu

Taksonomik olarak baktığımızda, Sürüngenler (Reptilia) sınıfı içerisindeki en büyük takım olan Pullu Derililer (Squamata) takımında, Anguidae ailesinde sınıflandırılırlar. Anguidae ailesinde 10 cins ve yaklaşık 100 tür tanımlanmıştır. Eskiden Anguis fragilis colchicus alt türünde sınıflandırılırken, son çalışmalar ışığında Anguis colchica isimli yeni bir türe atandı.s

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Anguis fragilis fragilis alt türü bütün Avrupa'da yayılmıştır. Öte yandan, eskiden Anguis fragilis colchicus olarak bilinen alt tür Anguis colhica adında kendisi bir tür olarak atanmıştır. Biyocoğrafik olarak güneydoğu Avrupa, Kafkaslar ve İran'da yayılış gösterir. Bu durumda Türkiye'de de görülebilen bu türdür. Taşların altında veya yerdeki deliklerin içinde saklanırlar. Nadir rastlanılan bir türdür.

Tüm Reklamları Kapat

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Asgari Endişe (LC) olarak sınıflandırılırlar. Fakat bu türlerin nesli İngiltere'de Wildlife and Countryside Act 1981 kanunu içerisinde koruma altındadır.

Davranış ve Etoloji

Diğer birçok sürüngen gibi güneşlenirler (basking) ve diğer zamanlarını yer altında saklanarak geçinirler. Fossorial canlılar hayatlarının büyük bölümünü yer altında delikler açarak geçiren canlılardır. Örneğin köstebek ve solucan gibi. Latince fossor, "kazıcı" anlamındadır. Bu türler ise semifossorial (yarı-kazıcı) canlılardır. Yani kazmaktan ziyade çoğunlukla taşların altında ve yerin içindeki deliklerde saklanarak yaşayan canlılardır.

Birçok kertenkele gibi kaudal ototomi gerçekleştirebilirler. Tehlike altında iken kuyruk omurlarının bir bölümünü kırarak bırakabilirler. Kuyruğu bıraktıktan sonra sfinkter kasları kasılarak, damarları büzer ve kan akışı engeller. Elbette yeni rejenere olacak kuyruk kemikten değil, kıkırdaktan oluşacaktır. Ayrıca eski uzunluğuna ulaşamayabilir. Bu yüzden belli bir kısalıkta kalan kuyruklarını gözlemlemek mümkündür.

Taşın altında saklanan bir genç birey, Zonguldak/Esenköy.
Taşın altında saklanan bir genç birey, Zonguldak/Esenköy.
Pedram Türkoğlu

Diyet ve Metabolizma

Etçil ve böcekçil beslenirler, tıpkı diğer kertenkeleler gibi. Ancak çevik türler olmadıkları için genelde yavaş avları seçerler. Yaşam tarzlarından dolayı deliklerin içerisinde ve yer altında yaşayan eklembacaklılar (böcekler, kabuklular, örümcekler) ve yumuşakçalar ile beslenirler. En çok beslendikleri canlılar solucanlar ve sümüklü böceklerdir. Ayrıca Isopoda olarak bilinen kabukluları da yiyebilirler. Halk arasında "tesbih böceği" olarak bilinen canlılar da bu takıma üyedir. Yani aslında "böcek" değil "kabuklu" türleridir. Yılanımsı kertenkelelerin en azılı avıcıları yırtıcı kuşlar değil, kedilerdir (Felis domesticus).

Etimoloji

İngilizce eastern slowworm olarak bilinir; ancak diğer birçok isim ile anılır. Bunlar sağır toplayıcı (deaf adder), yavaş solucan (slowworm) ve kör solucan (blindworm). Unutmamak lazım ki kör yılan (Xerotyphlops vermicularis) ile karıştırılmaması gerekir. Bu türler, yukarıda bahsettiğimiz gibi yılan değillerdir ve dış görünüşlerinden ayırt edilebilirler.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
18
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/06/2024 05:57:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7259

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Uterus
Göç
Evrenin Genişlemesi
Sağlık Personeli
Fizyoloji
Ara Tür
Deri
Kimyasal Bağ
Allah
Şeker
Lazer
Kalp
İletişim
Tekillik
Doku
Özel Görelilik
Plastik
Primatlar
Diş Hekimliği
Hastalık Yayılımı
Tohum
Karbonhidrat
Yörünge
Doğal
Kamuflaj
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
P. Türkoğlu. Yılanımsı kertenkele (Anguis colchica). (13 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7259
Türkoğlu, P. (2020, April 13). Yılanımsı kertenkele (Anguis colchica). Evrim Ağacı. Retrieved June 14, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7259
P. Türkoğlu. “Yılanımsı kertenkele (Anguis colchica).” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 13 Apr. 2020, https://evrimagaci.org/s/7259.
Türkoğlu, Pedram. “Yılanımsı kertenkele (Anguis colchica).” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, April 13, 2020. https://evrimagaci.org/s/7259.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close