Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Yetişkinler İçin Yazılmış Bir Çocuk Kitabı: "Alice Harikalar Diyarında" ve İnsan Kültüründe Bir Mem Olarak Evrimi

Yetişkinler İçin Yazılmış Bir Çocuk Kitabı: "Alice Harikalar Diyarında" ve İnsan Kültüründe Bir Mem Olarak Evrimi
11 dakika
3,590
  • Edebiyat

Lewis Carroll'un "Alice" karakterini içeren hikâyeleri; okurların, sanatçıların, film yapımcılarının ve tasarımcıların hayal gücünü 150 yıldan uzun bir süredir ele geçirmiş haldedir.

Şaşırtıcı dönüşümlerle ilgili kitaplar söz konusu olduğunda, Alice Harikalar Diyarında ve Aynanın İçinden'in şimdiye kadar yazılmış en sık uyarlanan ve yeniden yorumlanan hikâyeler arasında olması belki de sürpriz olmamalı. Hikayede Alice, bir tavşan deliğine düşer ve bir aynanın içinden her şeyin olabileceği, bir içeceğin sizi küçültebildiği veya bir mantarın büyütebildiği, bebeklerin domuza dönüştüğü, küçük bir kızın kraliçe olabileceği; çiçeklerin, hayvanların ve oyun kartlarının konuştuğu, ancak mantık ve öğrenmenin kavrayıştan kayıp gittiği bir benlik duygusunun bile evrimleşebildiği dünyalara adım atar.

Tüm Reklamları Kapat

Durum buyken, Lewis Carroll'un fantastik, akıl dışı kreasyonlarını yeni biçimlerde yeniden keşfetmenin her zaman karşı konulmaz olmasına şaşmamalı. 1866'da yayınlanan Alice'in Harikalar Diyarında Maceraları ve serinin aynı derecede keyifli olan ve 1871 yılında yayınlanan devam kitabı Aynanın İçinden; filmden tiyatroya, güzel sanatlardan pop müziğe her türlü medya alanında çalışan sanatçılara nesiller boyu ilham kaynağı olmuştur. Alice: Meraklı ve Daha da Meraklı sergisinin küratörü Kate Bailey, şöyle anlatıyor:

Bir serginin başlangıç noktası, genellikle "neden"dir. Alice, neden bu kadar çok farklı yaratıcı tepkiyi tetikledi? Alice'in etkisine bakarak ve daha geniş kültürel, sosyopolitik bağlamlarda neden ve ne zaman bu farklı yorumlara ve aktivasyonlara sahip olduğunu düşünerek başladım. Kolektif bilincimizde onu harekete geçiren tetikleyici anları aradım.

Alice ve Harikalar Diyarı, kolektif bilincimizde gerçekten çok fazla yaşıyor. Hepimiz Çılgın Şapkacı'nın çay partisinin neye benzediğini biliyoruz. Talihsiz çiftleri Tweedledum ve Tweedledee'ye ya da büyük bir sırıtmayı Cheshire kedisinin sırıtışına benzetebiliriz. Mavi elbiseli, "Alice tokalı", küçük ve sarışın bir kızın görüntüsü her zaman ve kaçınılmaz olarak Alice'i hatırlatacaktır (evet, o toka tipine Alice'in adı verilmiştir).

Tüm Reklamları Kapat

Gerçek 'Alice' Alice Lidell
Gerçek 'Alice' Alice Lidell
Wikimedia Commons

Alice Harikalar Diyarında hikayesi, Charles Lutwidge Dodgson (namı diğer Lewis Carrell), 1862 yazının bir öğleden sonrasında Alice Liddell isimli gerçek bir kız çocuğu ve kardeşlerini eğlendirmek için bir örgü örmesiyle başlamıştır. Yine de pek çok okuyucu için, ne Alice ne de Harikalar Diyarı sadece çocukluktan ibarettir. Tam tersine bu hikaye, memnuniyetle yetişkinliğe de aktarıldı. Birçok insan Kraliçe Alice tişörtleri giyiyor, hikayeden ilham alan dövmelere sahip sayısız insan var, "Beni iç" şişelerinden tüttüren tırtıllara kadar tüm bu semboller, diğer tüm ürünlerden daha fazla ilham kaynağı oluyor. Kitaplardan veya filmlerden ödünç alınan satırlar, modern çağda Instagram’da paylaşılabilir halde ilham verici alıntılar olarak yeniden yorumlanıyor ("Bazen kahvaltıdan önce 6 imkansız şeye inandım." gibi). Bunun yanında, Carroll'un hikayesinde sanatçılar tarafından tespit edilen bazı metaforlar, az sonra göreceğimiz gibi, yalnızca yetişkinler içindir.

Alice Mad Hatter'ın Çay Partisi'nde, 1865, John Tenniel tarafından resmedildi
Alice Mad Hatter'ın Çay Partisi'nde, 1865, John Tenniel tarafından resmedildi
BBC

Fakat, ilk yayınından itibaren Alice, "çocuk edebiyatının" sınırlarını o kadar aştı ki The Nation gazetesi kitabın çocuklardan çok yetişkinlere yönelik olduğunu öne sürdü. Carroll, burada ne yaptığını biliyordu. Çocuk kitaplarıyla ilgisi olmayan John Tenniel tarafından resmedilmesine karar vermişti. Tenniel, bu ikili arasındaki ilişkinin daha güçlü olan tarafıydı; ayrıca ilk baskının kalitesinden o kadar mutsuzdu ki, büyük bir maliyetle yeniden yapılmasında ısrar etti. Bu arada Aynanın İçinden'in yayınlanması çok uzun sürdü, çünkü Carroll, Tenniel'in programına uymak ve onu beklemek zorunda kalmıştı. Bailey, şöyle diyor:

O zamanlarda da "Bu bir çocuk kitabı mı, yetişkin kitabı mı?" sorusu hissediliyordu. Punch'ın çizeriyle yola çıkarak yetişkin bir kitleye hitap etmek, bariz bir şekilde Carroll'ın zihnindeydi. Bu, stratejik bir hamleydi.
Lewis Carroll
Lewis Carroll
Wikimedia Commons

Tenniel'in kendine özgü, genellikle güzel, biraz sinir bozucu siyah-beyaz ahşap gravürleri o dönemde çok popülerdi. Belki bugün yaşasa, Etsy'de onun resimlerini taşıyan öğelerin sayısına şaşırırdı; ama o zamanlarda bile Tenniel'in resimleri, yayınlandıktan çok kısa bir süre sonra Viktorya dönemi ürünlerinde yaygın olarak kullanılmıştı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Alice'i Uyarlamak

En başından beri "Alice" imajı, her zaman merkezî olmuştur. Tenniel, kesinlikle illüstrasyonlar için son derece yüksek bir çıta belirlemişti. Alice’in önlük elbisesinden Şapkacı'nın silindir şapkasına kadar, hemen her ortamın şartlarına sonuna kadar dayanabilen Harikalar Diyarı kinayelerinin çoğunu o yaptı. Alice'in bu kadar kolay yeniden tahayyül edilmesinin bir nedeni, ilk başta çok sistemleştirilmiş olmasıdır. Sanatçılar, kimi zaman bu durumdan hoşlanır, kimi zamansa uzak durmak isterler.

Ancak Alice Harikalar Diyarında ile ilgili olduğunu düşündüğümüz bazı şeyler, Tenniel'den gelmiyor. Alice'i uyarlama süreci, 1876'da ilk sahne versiyonu uyarlandığında ortaya çıktığında başladı. Ancak Bailey, sarışın bir Alice'e sahip olma geleneğinin, Hollywood için klişe bir aktris tipi olan "sarışın kadın" furyasına kadar bu kadar etkili olmadığına dikkat çekiyor. Ruth Gilbert, Charlotte Henry ve Carol Marsh, 30'larda ve 40'larda yayınlanan realfilmlerinde uzun örgü saçlarıyla ultra-feminen bir Alice portresi çizdiler.

Ancak sarı saç trendini kesin olarak ortaya koyan, Disney tarafından 1951 yılında hazırlanan tam renkli animasyondu. Alice'in mavi bir elbise giymesini sağlayan da Disney'di (kitabın ilk renkli versiyonu aslında sarı rengi kullanıyordu). Cheshire kedisinin pembe ve mor olması "gerektiğini" düşünüyorsanız veya Beyaz Tavşan'ın "Geç kaldım! Geç kaldım! Çok önemli bir randevu için!" demesini bekliyorsanız... Tüm bunları yapan da Walt Disney’di.

Disney'in uyarladığı Alice
Disney'in uyarladığı Alice
Disney

Bugün kafamızda oluşan Alice, bugüne kadar bolca Hollywood muamelesi görmüş olabilir; ancak Harikalar Diyarı'nın karakterleriyle ilgili en çarpıcı şeylerden biri, bir sanatçının vizyonuna ne kadar kolay dönüşebildiği ve ne kadar esnek olduğudur.

Bugüne kadar 300'den fazla ressam, kendi hayal dünyalarındaki Alice'lerini beğenimize sundu. Arthur Rackham'ın 1905'teki tuhaf peri çocuğu vizyonundan, Moomins'in yazarı ve illüstratörü Tove Jansson'ın 1966'daki daha yumuşak, daha izlenimci yaklaşımına; politik karikatürist ve çocuk illüstratörü Chris Riddell'in 2020'de yayınlanan ve gerçek Alice'e daha çok benzeyen tasarımına... Bazı sanatçılar önlenemez bir şekilde kendi tarzlarını taşırlar. Mesela Salvador Dalí'nin serisi onun ikonik akan saatini içerir. Ralph Steadman'ın Çılgın Şapkacı ve Mart Tavşanı, Hunter S. Thompson'ın Las Vegas'taki Korku ve Nefret'i kötü şöhretli illüstrasyonlarından fırlamış gibi görünürken, Yayoi Kusama'nın 2012 kitabı birçok Harikalar Diyarı'ndan daha fazla benekli kumaş ve balkabağı içeriyor.

Tüm Reklamları Kapat

Orijinal hikayedeki kelime oyunlarına, laf ebeliklerine ve saçmalıklara rağmen, Alice öyle bir ikon haline geldi ki, çoğunlukla görsel medyada bile bir mihenk taşı olarak kullanılıyor. Christopher Wheeldon ilk kez bir bale versiyonunu hazırlamak istediğinde, tasarımcısı Bob Crowley'in, sözsüz bir Harikalar Diyarı yapmak için "tamamen deli" olmak gerektiğini düşündüğü söylenir. Ancak Kraliyet Balesi'nin 2011 gösterisi en azından Crowley'nin alışılmış Alice stenografilerini klasik tutuş ve son teknoloji sahne sanatıyla, op-art projeksiyonlardan çok parçalı bir Cheshire kedi kuklasına kadar birleştiren tasarımları nedeniyle büyük bir başarı yakaladı. Kupa Kraliçesi, Uyuyan Güzel balesinden bir sahnenin parodisini yapmak için korkutucu derecede büyük bir kabarık etekli-taht-üstü-tankından çıktı. Her ikisi de hem gayet Lewis Carroll'u hem de gayet baleyi yansıtıyordu.

Sihir ve Gizem

Alice uzun zamandır moda için de bir mihenk taşı olmuştur. Vivienne Westwood, Zac Posen, Viktor & Rolf ve John Galliano, Caroll'un karakterlerinden ve Tenniel'in çizimlerinden esinlenen tasarımlar sergilerken; Harikalar Diyarı'nın dönüştürücü, uhrevi olasılıkları moda çekimleri için de ilgi çekici olmuştur. Vogue dergisinin efsanevi kreatif direktörü Grace Coddington, yakın zamanda çevrimiçi bir konuşmada şöyle söyledi:

Bence birçok insan Alice'in hikayesinin büyüsünden, gizeminden ve çılgınlığından ilham alıyor.

2003 yılında Coddington, Harikalar Diyarı karakterlerinin moda tasarımcılarına atandığı ve Annie Leibovitz tarafından fotoğraflanan bir çekimi Vogue için yönetti. Coddington şöyle söylüyor:

Bir Deli Şapkacı rolünde Stephen Jones vardı. Viktor ve Rolf, Tweedledee ve Tweedledum olarak yer aldı. John Paul Gaultier, Cheshire kedisiydi; çünkü o her zaman gülümser ve her zaman çizgili giyinir.

Ancak Alice'i yeniden icat etmek, sadece görsel bir mesele değildir: yeniden yorumlama eylemi kaçınılmaz olarak daha geniş kültürel ve sosyal meşguliyetleri devreye sokar. 2018'de Tim Walker, Alice olarak model Duckie Thot, Kupa Kraliçesi olarak RuPaul ve Düşes olarak Whoopi Goldberg dahil olmak üzere tamamen siyah bir oyuncu kadrosu kullanarak Pirelli takvimi için bir Harikalar Diyarı dizisi çekti. Çekim, gücünü, son derece tanıdık Alice Harikalar Diyarında arketiplerini sergileyen siyah bir oyuncu kadrosuna sahip olmanın olağan dışılığından aldı.

Tüm Reklamları Kapat

Tim Walker Studio

Walker, V&A'nın kataloğunda şöyle diyor:

Hiç siyahi bir Alice görmemiştim, bu yüzden kurgusal fantastik figürlerin nasıl temsil edilebileceğini zorlamak ve gelişen güzellik fikirlerini keşfetmek istedim.

Alice, genellikle daha geniş bir toplumsal değişimin yeri veya sembolü olmuştur. Bailey, ilk uyarlamalardan birinin kadınların eşit haklara sahip olması gerektiğini savunanlar için yapıldığını söylüyor. V&A'nın arşivinde 1911'de yayınlanan Alice in Ganderland oyununun bir kopyasını bulan Bailey, şöyle diyor:

Bu, Alice'in yeni yüzyılın yeni kadını için nasıl bir kahraman olduğunu gösterdi.

O kampanya, eşit ücret mücadelesinin bir parçasıydı. 30'lu ve 40'lı yıllarda, Carroll'un hikayesi yeni bir sanatsal hareket için temel bir metin haline geldi. Freud'un bilinçdışı teorilerinden yararlanan Sürrealistler, şaşırtıcı olmayan bir şekilde Carroll'un mantıksız rüya anlatılarına da çekildiler. 1936'da İngiltere'deki ilk Sürrealist gösterinin Guardian incelemesi, resimlerini açıklamak için Alice'i şöyle kullandı:

Eğer Lewis Carroll, nargile içen tırtıllar içeren bir dünya yaratabilirse, neden bir Max Ernst veya bir Joan Miró böyle bir dünyanın eşdeğerini resimde bulamasın?

Ernst, Edward Burra, Leonora Carrington ve Dorothea Tanning'in tabloları muhtemelen bizi Tenniel'den en uzağa götüren yorumlardır. Mağara gibi koridorlar, iri cüsseli yüzler, tüyleri diken diken ürkütücü küçük kızlar... Bu, Viktorya döneminin kaprislerinden ziyade, bilinçaltının pis çamurudur. Ama Carroll'ın hikayelerini yeniden okunduğunda, şapşallık arasına gizlenen bol miktarda hayal kırıklığı, korku ve gerçek tehlikenin var olduğu görülecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Abajur Dünya Küresi Siyasi 26 cm

Globe light serimizde bulunan dünya temalı abajurlarımız ile mekânlarınızın aydınlatmasına katkıda bulunmayı hedefliyoruz.

Devamını Göster
₺163.00
Abajur Dünya Küresi Siyasi 26 cm

Salvador Dalí'nin Alice Harikalar Diyarında'nın sulu, soyut çizimleri daha sonradan, 1969'da geldi. Harikalar Diyarı, psikedelik bir deneyim olarak yaratıkların konuştuğu ve vücudunuzun değiştiği ve gerçekte kim olduğunuzu bile sorgulamak zorunda hissettiğiniz, zihni genişleten bir halüsinasyon olarak, yuvarlak bir şekilde çizildi.

Alice Harikalar Diyarında, Salvador Dali
Alice Harikalar Diyarında, Salvador Dali
Oggito.com

Alice uyarlamaları bu çağda boldur. Adrian Piper ve Joseph McHugh, psikedelik sanatın karakteristik dönen sıcak pembeleri ve portakallarında Alice'den ilham alan eserler yaptılar. Jefferson Airplane'in 1967'deki kıpır kıpır hiti White Rabbit'ten, The Beatles'ın I am the Walrus'ına kadar müzisyenler de bu akıma dahil oldular. John Lennon, Aynanın İçinden'deki The Walrus and the Carpenter adlı şiirden ilham almıştı. Ralph Steadman'ın çizimleri Lennon'un kendisini tırtıl olarak tasvir ederken, Alman sanatçı Sigmar Polke, Tenniel'in orijinal tırtılını psikedelik ve puantiyeli çalışmalarında kolajladı. Yayoi Kusama'nın 1968'de kurguladığı çıplak ve spot boyalı sanatçıların New York'un Central Park'ındaki Alice heykelinin etrafında döndüğü "olayında" daha da fazla nokta vardı. Tüm bunları Kusama şöyle özetliyor:

Alice, hippilerin büyükannesiydi. Kafası normale döndüğünde, yeniden ilk uçan Alice olurdu.

Tavşan Deliğinden İçeri

Tüm bunlar, Alice hakkındaki anlayışımızı kalıcı bir şekilde dönüştürdü, öyle ki başlangıçta masum olan dumanı tüten tırtıl, mantarlar, beyaz tavşanı kovalayan gibi unsurlar, artık zihni değiştiren maddelere referans olarak kullanılıyor. Gerçekten de 1971'de ABD hükümetinin bir eğitim filmi olan "Meraklı Alice", Harikalar Diyarı'ndaki karakterleri farklı uyuşturucu bağımlıları olarak tasvir etti: tırtıl ot kullanıyordu, tavşan amfetamin bağımlısıydı, fındık faresi barbitürat bağımlısıydı. Bu film, çocukları uyarmak üzere hazırlanmıştı, ancak bunun yerine, ilgi çekici ve "trippy" doğası nedeniyle psikedelik kült statüsüne ulaştı.

Ancak dönemin tüm Alice'leri modaya uygun değildi. Mesela Peter Blake'in 1970'teki illüstrasyonları rengarenk çiçekler ve desenlerle dalgalanabilir, ancak genel ruh halleri kasvetlidir. Alice, izleyicilere yas tutar gibi bakar ve hapisteki Şapkacı kendinden utanır. Renkli doğasına rağmen, Jonathan Miller'ın tuhaf 1966 BBC uyarlaması yeni bir dünya gibidir. Üzücü bir siyah ve beyazla çekilen filmde tüm karakterler, hayvanlardan ziyade, tanınabilir (ve genellikle burjuva) "tipler" olarak gösterilir. Tüm Alice uyarlamaları arasında bu, bir rüyaya en çok benzeyenidir. Fakat orijinalini çok iyi bilmiyorsanız, bu hikaye anlaşılmazdır ve çocuklara pek hitap etmesi pek olası değildir.

Jonathan Miller'ın 1966 yılındaki BBC uyarlaması
Jonathan Miller'ın 1966 yılındaki BBC uyarlaması
BBC

Miller, filme her an kötü bir şey olacakmış gibi bir atmosfer getirmekte ve Harikalar Diyarı'nın, bir çocuğun yönünü bulmakta zorlandığı, yetişkinlere ait mantıksız bir dünya olduğu fikrini benimsemektedir. Yine de, egemen sınıflar tarafından dayatılan anlamsız geleneklere bağlı bir toplumun hicvi olarak, belirgin bir şekilde 1960'ların bir eleştirisi gibidir.

Alice Harikalar Diyarı'nda bir yetişkinlik hikayesi olarak sahnede, ekranda ve hatta kayıtlarda anlatı uyarlamalarında sıklıkla ortaya çıkan bir şeydir. Little Simz, 2017 tarihli konsept albümü Stillness in Wonderland'de kendini keşfetmek için Alice'i bir çerçeve olarak kullandı.

Ancak Alice'in ergenlik (ve tüm bu bedensel değişiklikler!) veya yeni başlayan kadınlık için bir sembol olma potansiyeli, aynı zamanda daha rahatsız edici bakış açılarını da çeken bir şeydir. Anna Gaskell'in "Alice Benzerleri" gençlerinin bazen birbirlerine zorbalık yapan veya bedenlerinin fiziksel olarak birbirine dolandığı fotoğraf serisi, Alice'in "masum bir kız çocuğu olduğu" fikrini bozmaktadır.

Anne Gaskell'in "Alice-benzerleri" sergisinden bir fotoğraf
Anne Gaskell'in "Alice-benzerleri" sergisinden bir fotoğraf
Solomon R Guggenheim Müzesi

En son Alice uyarlamaları, okunduğu zamanları yansıtmaya devam etmektedir. Bu nedenle 21. yüzyılda Alice'in de dijitalleşmesine şaşmamalı. American McGee'nin karanlık bilgisayar oyunu, Alice'i, karanlık bilinçaltında Jabberwock ve Kupa Kraliçesi gibi kötülerle savaşan travma geçirmiş bir aksiyon kahramanı olarak göstermektedir. Damon Albarn'ın wonder.land müzikalinde, tavşan deliğine girmek, dijital bir dünyaya çekilmek gibi gösterilir. Burada Alice'i çevirimiçi bir oyunda bir avatar olarak seçen yalnız bir ergeni görürüz. Bailey, şöyle diyor:

Harikalar Diyarı her zaman üzerinde çalışılacak güçlü bir metafor veya fikirdir. Kitapta olağanüstü sayıda fikir ve kavram var, ancak yaratıcılık için de alan bırakıyor. Bu, onu gerçekten hayal gücü için kutsal bir kitap yapıyor.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
4
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: BBC | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2023 23:30:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10792

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Böcekler
Antibiyotik
Ergen
Maske Takmak
Canlı
Grip
Ekonomi
Yiyecek
Evrim Teorisi
Koruma
Yeme
Yapay Zeka
İspat Yükü
Yok Oluş
Avrupa
Atom
Kütle
Hekim
Nöron
Sahtebilim
Bakteri
Böcek
Klinik Mikrobiyoloji
Antik
Nükleik Asit
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
H. Williams, et al. Yetişkinler İçin Yazılmış Bir Çocuk Kitabı: "Alice Harikalar Diyarında" ve İnsan Kültüründe Bir Mem Olarak Evrimi. (13 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10792
Williams, H., İleri, E., Bakırcı, Ç. M. (2021, August 13). Yetişkinler İçin Yazılmış Bir Çocuk Kitabı: "Alice Harikalar Diyarında" ve İnsan Kültüründe Bir Mem Olarak Evrimi. Evrim Ağacı. Retrieved January 28, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10792
H. Williams, et al. “Yetişkinler İçin Yazılmış Bir Çocuk Kitabı: "Alice Harikalar Diyarında" ve İnsan Kültüründe Bir Mem Olarak Evrimi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Emirhan İleri, Evrim Ağacı, 13 Aug. 2021, https://evrimagaci.org/s/10792.
Williams, Holly. İleri, Emirhan. Bakırcı, Çağrı Mert. “Yetişkinler İçin Yazılmış Bir Çocuk Kitabı: "Alice Harikalar Diyarında" ve İnsan Kültüründe Bir Mem Olarak Evrimi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Emirhan İleri. Evrim Ağacı, August 13, 2021. https://evrimagaci.org/s/10792.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.