Genomik Dilin Karmaşık Gramer Yapısı: İnsan Genomundaki 3 Milyar Nükleotiti Nasıl Okumalıyız?

Genomik Dilin Karmaşık Gramer Yapısı: İnsan Genomundaki 3 Milyar Nükleotiti Nasıl Okumalıyız?
Yazar Karolinska Institutet Şule Ölez Editör Şule Ölez
2 dakika
1,276 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 4 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

İsveç Karolinska Enstitüsü'nün yapmış olduğu yeni bir çalışma, insanlardaki genetik kod "gramer"inin dünya üzerinde konuşulan en girift yapılı dillerden bile daha karmaşık olduğunu gösteriyor. Nature dergisinde yayınlanan bulgular, insan genomunu çözmenin neden bu kadar zor olduğunu açıklıyor ve hastalıkların oluşmasında bireysel genetik farklılıkların nasıl etkili olduğunu daha iyi anlamamıza katkı sağlıyor. Çalışmanın başyazarı ve Biyolojik Bilimler ve Beslenme Bölümü doktora öğrencisi Arttu Jolma şunları söylüyor:

Genom bir organizmanın meydana gelmesi ve varlığının korunması için gerekli tüm bilgileri içeriyor, ancak aynı zamanda bireyin diyabet, kalp hastalıkları ve kanser gibi yaygın hastalıklara yakalanma riskine ait detayları da barındırıyor. Eğer insan genomunu okuyabilme ve anlayabilme yeteneğimizi geliştirebilirsek, birçok hastalıkla ilgili hızla biriken genomik bilgiyi sağlık yardımları amacıyla daha iyi kullanabileceğiz.

2000 yılında insan genomunun diziliminin belirlenmesiyle, insan genomunu oluşturan 3 milyar A, C, G ve T harfinin hangi sırayla dizilmiş olduğu ortaya çıktı. Ne var ki yalnız başına harflerin sırasını bilmek genomik keşiflerin sağlık yardımına dönüştürülmesine yeterli olmuyor; aynı zamanda harflerin diziliminin ne anlama geldiğini de bilmek lazım. Başka bir ifadeyle, genom dilinin "kelimeleri" ve "gramer"ini belirlemek gerekli. 

Vücudumuzdaki hücreler neredeyse özdeş genomlara sahip, fakat farklı tip hücrelerde farklı genlerin aktif olması (ifade edilmesi) nedeniyle değişiklik gösterirler. Her genin nerede ve ne zaman ifade edileceğini kontrol eden bilgilerin bulunduğu bir düzenleyici bölgesi vardır. Gen düzenleyici bu kod, spesifik "DNA kelimeleri"ne bağlanan transkripsiyon faktörleri olarak adlandırılan proteinler tarafından okunur ve ilintili olduğu genin ifadesini arttırır veya azaltır.

Reklamı Kapat

Karolinska Enstitüsü araştırmacıları, Professor Jussi Taipale gözetimi altında, özellikli transkripsiyon faktörleri tarafından tanımlanan DNA kelimelerinin çoğunu önceden belirlemişlerdi. Ancak, birçok doğal insan dili gibi, DNA kelimeleri de çoklu transkripsiyon faktörleri tarafından okunan birleşik kelimeler oluşturmak üzere birbirine eklenebilir. Ne var ki, birleşik kelimelerin okunma mekanizması daha önce incelenmemişti. Bu nedenle, Nature dergisindeki son çalışmada, Taipale ekibi transkripsiyon faktör çiftlerinin bağlanma tercihlerini inceleyip bağlanacakları birleşik DNA kelimelerini sistematik olarak haritalandırıyor.

Yaptıkları analizler gösteriyor ki genetik kodun grameri, insanların kullandığı en karmaşık dillerden bile daha karmaşık. Bir boşluğu silerek kelimeleri basitçe birbirine eklemek yerine, birbirine eklenerek birleşik DNA kelimelerini oluşturan her bir kelime değiştiriliyor ve böylece çok sayıda tümüyle yeni kelimelerin oluşmasına yol açıyor. Arttu Jolma konuyla ilgili olarak şunları ekliyor:

Çalışmamız birçok böyle kelime tespit etti. Bu da genlerin normal gelişimde ve kanserde nasıl düzenlendiğini daha iyi anlamamızı sağlıyor. Sonuçlar genlerin ifade edilişini kontrol eden genetik kodun kırılmasına zemin hazırlıyor.

Not: Bu yazıyı çeviren Ceyda Tetik Aydoğdu'ya teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: ScienceDaily | Arşiv Bağlantısı
  • A. Jolma, et al. (2015). Dna-Dependent Formation Of Transcription Factor Pairs Alters Their Binding Specificity. Nature, sf: 384-388. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2021 00:17:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4702

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Yiyecek
Mikrop
Hayvanlar
Avcı
Teyit
Dilbilim
Nadir
Parazit
İspat Yükü
Fare
Kuyruksuz Maymun
Komplo Teorisi
Toplum
Uçma
Aşı
Kültür
Hayvan Davranışları
Koronavirüs
Doğa Yasaları
Kamuflaj
Kütle
Epistemik
Karbonhidrat
Bakteri
Hafıza
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın