Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Vaka İncelemesi: Görkemli, Altın Yapraklı, Dev Titrek Kavak

Vaka İncelemesi: Görkemli, Altın Yapraklı, Dev Titrek Kavak Pixabay
10 dakika
6,866
  • Dendroloji

Yaşayan en büyük organizma mı? Geniş coğrafi yayılım mı? Göz alıcı güzellik mi? Küllerinden doğan bir tür mü? Bu ne böyle?

Kuzey Amerika kıtasına özgü bir titrek kavak türü olan Populus tremuloides, dünyanın en çok bilinen, en güzel ve en çok sevilen ağaç türlerinden biridir. Bu muhteşem türün değerini yeterince anlayabilmek için bu yazıda bazı önemli biyolojik özelliklerine değineceğiz.

Tüm Reklamları Kapat

Ağacın belki de en etkileyici özelliği, Avrupa ve Asya’da dağılım gösteren ve kendisine çok benzeyen kardeş türü Avrasya titrek kavağı (Populus tremula) ile birlikte dünyada en geniş yayılım gösteren ağaç türü olmasıdır. Peki, ama neden böyle?

Titrek kavaklar Alaska’dan Meksika’ya, Vancouver’den Maine’e kadar yayılır (Jones ve ark. 1985; Mitton & Grant 1996). Kıtanın kuzeyinde, iç bölgelerde titrek kavaklar neredeyse her yükselti seviyesinde; ABD’nin güneyinde ve Meksika’da ise genelde yalnızca yükseltinin fazla olduğu yerlerde bulunur. Avrupa ve Asya’da bulunan Populus tremula da buna benzer bir dağılım gösterir. Ağacın hayranları sıklıkla titrek kavağın göz alıcı beyaz kabuğuna dikkat çeker. Bu kabuk canlıdır ve fotosentez yapar, titrek kavak bu özelliği bakımından Kuzey Amerika’da tektir ve bu özellik muhtemelen kayda değer coğrafi dağılımında bir etkendir (Görsel 1).

Tüm Reklamları Kapat

Görsel 1. Canlı ağaç kabuğu. Canlı bir doku olan beyaz kabuk, Kuzey Amerika’da yalnızca bu ağaçlarda bulunur.
Görsel 1. Canlı ağaç kabuğu. Canlı bir doku olan beyaz kabuk, Kuzey Amerika’da yalnızca bu ağaçlarda bulunur.
Nature Education

Titrek kavak kışın yapraklarını döker, ama tabii canlılığı devam eder ve bu nedenle metabolik enerjiye ihtiyacı vardır. Ağacın kabuğunda görülen krem rengi veya yeşilimsi tonlar farklı sayılardaki kloroplastların sağladığı önemli fotosentez yeteneğine işaret eder. Gövde fotosentezi titrek kavağın kışın hayatta kalma yeteneğine önemli bir katkıda bulunur (Bervieller ve ark. 2007; Foote ve ark. 1978; Knowlton ve ark. 1976). Bu kabukların dezavantajları arasında yangına dayanıksızlık, üzerine insanların adlarının baş harflerini kolayca kazıyabilmesi ve Kanada geyiklerini, birçok böceği ve mantarı kendisine çeken bir besin kaynağı olması sayılabilir.

Titrek kavaklar ramet (E.N.: Eşeysiz üremeyle bir hücreden veya organizmadan çoğaltılan, genetik olarak birbirinin aynı olan hücre veya canlı.) adı verilen bireylerden oluşan kendine özgü alanlar yaratır. Her bireyin kendine ait bir gövdesi, dalları ve yaprakları vardır; kök sistemleriyse ortaktır (Görsel 2). Tüm bu yapılar genelde toprağa çok uzun zaman önce düşmüş tek bir kavak tohumundan gelir, birbirlerine kök sistemleriyle bağlı olan bu alanlar aslında tek bir klondur. Söz konusu alanlar arasında köprü kuran kök sistemi kesilirse her bir alanda fizyolojik olarak farklı canlılar oluşur ancak yine de vejetatif üremeyle oluşmuş olan bu ağaçlar genetik olarak birbirlerinin aynısı oldukları için tek bir klon olarak değerlendirilirler. İlkbaharda ağaçlar çiçek açmaya ve yaprak çıkarmaya (bu sırayla) başlayınca farklı klonların arasındaki sınırların görülmesi kolaylaşır. Ağaç türlerinin çoğunda her birey hem dişi hem de erkek üreme organları taşırken (bir evcikli ya da hermafrodit), titrek kavakların dişi ve erkek bireyleri vardır (iki evcikli).

Görsel 2. Titrek kavakta eşeyli ve eşeysiz üreme
Görsel 2. Titrek kavakta eşeyli ve eşeysiz üreme
Nature Education

İlkbaharın başında titrek kavak klonları salkım (veya kedicik) denen küçük, zor görülen, sarkık başak şeklinde üreme organı kurulları geliştirirler. Bu organlar dişi ya da erkek olur, sırasıyla yumurta ya da polen üretirler. Dişi ağaçlarda bulunan ve gelişip yeni bir ağaç olma yeteneğine sahip çok sayıda küçük tohum, pamuğa benzer tüyleri sayesinde hava akımına kapılarak uçar; bazen çok uzun yolculuklara çıkar. Polenler ve tohumlar dağıldıktan hemen sonra klonlar yapraklanır, genelde yapraklar bir klonun tüm ağaçlarında aynı anda çıkar. İlkbaharın bu dönemi kavak klonları arasındaki sınırların en kolay ve en kesin belirlenebildiği dönemdir.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Ne var ki titrek kavak gözlemcileri daha çok sonbahar sonlarında yapraklar dökülmeden önce kavakların aldığı göz alıcı renklerle ilgilenirler (Görsel 3). Rocky Dağları’ndaki nefes kesici görsel şölen, bölgeye çok sayıda turist çeker. Parlak, altın rengi, sarı, gül rengi ve hatta kırmızı yapraklar iğne yapraklı komşularının koyu yeşilinin yanında daha da çarpıcı görünür. Ancak bu dönemde görülen yaprak renkleri klonlar arasındaki sınırları belirlemede ilkbaharın başındaki yapraklanma dönemi kadar güvenilir değildir, çünkü yapraklara rengini veren kimyasal süreçler bakı (yamacın güneye ya da kuzeye bakması), toprağın nemi gibi yerel mikro klima özelliklerine oldukça duyarlıdır (kişisel gözlemim). Tek bir klon aynı anda birden fazla renkte yaprak çıkarabilir. Titrek kavaklarda bu muhteşem renkleri meydana getiren tüm pigmentler yapraklarda ilkbahardan sonbahara kadar mevcuttur (buraya tıklayınız). Yaz bitmeye, gece sıcaklıkları düşmeye başladığında, titrek kavaklar ilk olarak ilkbahar ve yaz boyunca baskın olan yeşil renkli klorofil moleküllerini parçalamaya başlar. Yaz boyunca yapraklarda bulunan diğer pigment molekülleri ancak bundan sonra görülebilir. Bu süreç altın rengini, sarıyı ve yeşili görünür kılarak yapraklar düşene kadar titrek kavakların tüm güzelliklerini ortaya çıkarır (Vogel 1993).

Görsel 3. Eylül renkleri Colorado’daki bu kontorta çamı ormanında çok sayıda titrek kavak klonu bulunur.
Görsel 3. Eylül renkleri Colorado’daki bu kontorta çamı ormanında çok sayıda titrek kavak klonu bulunur.
Nature Education

Batılı orman ekologları yıllarca titrek kavaklarda tohumla üremenin oldukça seyrek olduğunu düşündü. Öyle ki, bulacağınız tek bir fidan makalenizin yayınlanacağını garantilerdi (Ellison 1943). Daha sonra titrek kavakların tohumdan başarılı şekilde gelişmesinin sanılandan daha sık gerçekleştiği ortaya çıktı (Mock ve ark. 2008). Titrek kavakların vejetatif üremeyle “ağaç” meşcereleri üretebilme yetenekleri bu türün geniş coğrafi yayılımına açıklama getiren bir diğer önemli özelliktir.

Yayılan köklerden filiz çıkararak yapılan eşeysiz üremenin bazı faydaları vardır. Vejetatif olarak yayılan diğer türlerde de olduğu gibi (DeByle 1964; de Kroon & van Groenendael 1997; Jónsdóttir & Watson, 1997), klonun bir bölümü önemli bir su kaynağına yakın konumda olabilir ve böylece klonun diğer bölümleriyle (yani diğer rametlerle) o suyu “paylaşabilir”. Daha kurak bir alandakiler ise hayati bir minarelin (ör. fosfor) bol bulunduğu bir toprak parçası üzerinde olabilir, bu mineral da aynı şekilde klonun her tarafına dağıtılabilir (Hansen & Dickson, 1979; Peltzer 2002; Pitelka & Ashmun 1985).

Ayrıca titrek kavak genelde bozulmuş yaşam alanlarında (disturbed habitat) bulunan bir türdür, yani çığ, çamur kayması ve yangınların sıklıkla gerçekleştiği yerlerde yaşar. Hem rejenerasyon yeteneği hem de kendisini klonlayarak üreme yeteneği titrek kavağın bir bölgeye ilk defa yerleşmesini ve habitat bozulmasından sonra, özellikle de 1988’de Yellowstone Millî Parkı’nda gerçekleşen yangın gibi büyük çaplı olaylardan sonra yeniden yerleşmesini mümkün kılar (Romme ve ark. 1997). Dikkatli gözlemciler Rocky Sıradağları boyunca çığ ve çamur kaymasının oluşturduğu izlerin bölgeyi yeniden kolonize eden genç, açık yeşil renkli kavak klonlarıyla dolduğunu sık sık görebilirler; bu filizlerin yoğunluğu bir hektarda 74.000’e ulaşabilir (Jones ve ark. 1985). Benzer durumlar orman yangınlarından sonra da görülür. Yangının gövdelerin çıkacağı kök sistemlerini tamamen yok edecek kadar etkili olması nadir bir durumdur, yani bir klon belli bir bölgeye yerleştikten sonra defalarca yüzeyden tamamen silinip kök sisteminden tekrar gelişebilir.

Görsel 4. Pando’dan bir kesit. Tek bir klon Pando’da bu rametlerden (yani “ağaçlardan”) yaklaşık 47.000 tane vardır.
Görsel 4. Pando’dan bir kesit. Tek bir klon Pando’da bu rametlerden (yani “ağaçlardan”) yaklaşık 47.000 tane vardır.
Nature Education

Fishlake Ulusal Ormanı’nda bulunan Pando (Latince’de “yayılıyorum” anlamındadır; Grant 1993) adlı olağanüstü bir klon, tek bir klonun çok büyük alanlara yayılma kabiliyetinin büyüleyici bir örneğidir (Barnes 1966, 1975; Grant ve ark. 1992). Pando yaklaşık 43 hektarlık bir alanı kaplar ve ayrı ayrı her birinin gövdesi, dalları ve yaprakları tamamen gelişmiş 47.000 civarında ramet içerir (Barnes 1975; Grant ve ark. 1992; DeWoody ve ark.2008). Bu klon bugüne kadar tespit edilmiş yaşayan en büyük organizmadır ve ünlü dev sekoya ağacı General Sherman’ı en az 6.000 ton olarak hesaplanan ağırlığıyla geride bırakır (Görsel 4).

Tüm Reklamları Kapat

Büyüklüğü göz önünde bulundurulduğunda çok yaşlı, belki 80.000 yaşında olması olasıdır, ancak güncel bilimsel yöntemler, çimlenerek bu klonu bölgeye yerleştiren ilk küçük tohumun toprağa ne zaman düştüğünü kesin olarak belirlemekte yetersiz kalmaktadır. Birkaç bin yıl ile bir milyon yıl arasında değişen makul hesaplar yapılmıştır, ancak güncel moleküler araştırmalar bunların klonun yaşını olduğundan fazla hesaplamış olabileceğine işaret ediyor (Barnes 1975; Mock ve ark. 2008). Kaç yaşında olursa olsun, Pando’nun yaşayan en önemli organizmalardan biri olduğu kesin.

Tek bir genotipin bu bölgeyi bu kadar uzun bir süre boyunca işgal edebilmiş olması için, içinde bulunduğu ortamın kararlı ve kararsız dönemleri arasında klon için en uygun dengenin sağlanmış olması gerekir. Titrek kavak meşceresinde dönemsel olarak yangın ve çığ gibi afetler gerçekleşmezse gölgeye dayanıklı iğne yapraklı ağaçlar bölgeye yerleşip bol ışığa ihtiyaç duyan titrek kavakları gölgede bırakabilir. Eğer afetler çok sık gerçekleşirse klon bu seviyede yerleşim ve yayılım gösteremez.

Klonların yapısı coğrafi bölgeye göre farklılık gösterir ancak aynı zamanda yağmur ve bağıl nemin zorlu etkileriyle de değişir. En büyük klonlar genelde batı ve güneybatı ABD’nin dağlık bölgeleri gibi yarı kurak alanlarda oluşur. İklimin tohumun çimlenme ve gelişmesinin kısmen kolaylıkla gerçekleşmesini mümkün kıldığı yerlerde (ör. Kuzey Amerika’nın doğu bölgeleri ve yukarı Orta Batı) klonlar genelde daha küçük olur.

Burada titrek kavakların çok geniş alanlara yayılabilme yeteneğinde oynadığı önemli rolüne değineceğimiz son özelliği, kökenini klonlar arasındaki nispeten yüksek genetik çeşitlilikten alır (Cheliak & Dancik 1982; Kanaga ve ark. 2008; Madritch ve ark. 2009; Mock ve ark. 2008). Klonlar arasındaki bu çeşitlilik seviyeleri nesiller arası sürelerde evrimsel değişime ham madde sağlamıştır. Genetik açıdan değişken kaynaklardan üretilen çok sayıda tohum, yeni açılmış alanlara başarıyla yerleşebilecek dev bir genotip yelpazesi oluşturur. Bu olay orman ekologlarının daha önce düşündüklerinden daha sık gerçekleşiyor olabilir. Bu bilgiler modern moleküler tekniklerin doğadaki titrek kavaklara uygulanmasından elde edilmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Biraz eğlenmek için, ağacın akla ilk gelen özelliğini en sona sakladık: Titrek kavakların yaprakları neden titrer ve sallanır? Bu ağacın yapraklarının en küçük rüzgârda bile sarsılıp, sallanıp titremesinin sebebi yaprak sapının (petiyol) kendisine dik kesitine bakıldığında görülen düz, dikdörtgenimsi ve eliptik bir şekil oluşturan fiziksel yapısıdır. Bu yapı sapa bir yönde (elipsin uzun tarafı) dayanıklılık sağlarken diğer yönde (elipsin dar tarafı) minimal dayanıklılık verir. Böylece hafif bir rüzgâr bile yaprağı sarsar, sallar ve titretir. Bu olgunun mekanik boyutu hakkında fazlasıyla bilgi sahibiyiz, ancak daha derin bir soru da sorabiliriz: Petiyol neden bu şekilde gelişmiştir? Bitki fizyologları; yapraktaki titreme davranışının fotosentez organına çok fazla gün ışığı düşmesini engellemek (fotoinhibisyon), yükseltinin fazla olduğu yerlerde yoğun gün ışığından dolayı aşırı ısınma riskini azaltmak ve bitkinin karbondioksit alımını gerçekleştirdiği yaprak yüzeyine bu bileşiğin sürekli akışını sağlayarak fotosentez hızını arttırmak gibi bazı sonuçlarına dikkat çeker. Bir öğrencimiz, birkaç yıl önce konuya farklı bir yönden yaklaşarak küçük çaplı, bağımsız bir araştırma yaptı. Aynı özelliklere sahip yaprak çiftleri belirleyerek yapraklardan birini bir tüple sabitleyip titreme yeteneğini kısıtladı, yazın sonunda da böceklerin yapraklara verdiği zararı ölçtü ve titreyebilen yapraklarla titreyemeyen yaprakları bu bakımdan karşılaştırdı. Böceklerin sabitlenmiş yapraklara verdiği zararın ortalama %27 daha yüksek olduğunu buldu.

Bu ağaç türünde yok yok gibi görünüyor: güç, fırsatçılık, eşeyli üreme, tohumlarını uzak mesafelere dağıtabilme, vejetatif olarak yayılabilme, klonlanarak üreme, köklerden rejenerasyonla büyüme, yüksek seviyede genetik çeşitlilik, canlı ağaç kabuğu ve çok uzun süre yaşayabilme potansiyeli.

Bu görkemli, altın yapraklı, dev titrek kavakların gelecekte güzellikleriyle hayranlarına büyük zevk vereceğini ve aynı zamanda büyük coğrafi yayılma alanından öğrendiklerimiz arttıkça bir bilimsel bilgi hazinesini gün ışığına çıkaracağını düşünüyoruz.

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Çağla Önsal'a teşekkür ederiz. 

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
8
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature Education | Arşiv Bağlantısı
  • M. Grant & J. Mitton. Case Study: The Glorious, Golden, And Gigantic Quaking Aspen. (28 Ocak 2010). Alındığı Tarih: 17 Ekim 2018. Alındığı Yer: Nature Education | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2023 03:16:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/462

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Göğüs
Astronot
Matematik
Enerji
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Adaptasyon
Sperm
Covıd-19
Şempanzeler
Uçuş
Rna
Köpekler
Elementler
Önlem
Müzik
Psikiyatri
İnsanlar
Hastalıkların Tedavisi
Nükleer Enerji
Maske Takmak
Kuş
İlişki
Virüsler
Hareket
Şehir
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Grant, et al. Vaka İncelemesi: Görkemli, Altın Yapraklı, Dev Titrek Kavak. (14 Ağustos 2017). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/462
Grant, M., Ağacı, E., Ölez, Ş. (2017, August 14). Vaka İncelemesi: Görkemli, Altın Yapraklı, Dev Titrek Kavak. Evrim Ağacı. Retrieved January 28, 2023. from https://evrimagaci.org/s/462
M. Grant, et al. “Vaka İncelemesi: Görkemli, Altın Yapraklı, Dev Titrek Kavak.” Edited by Şule Ölez. Translated by Evrim Ağacı, Evrim Ağacı, 14 Aug. 2017, https://evrimagaci.org/s/462.
Grant, Michael. Ağacı, Evrim. Ölez, Şule. “Vaka İncelemesi: Görkemli, Altın Yapraklı, Dev Titrek Kavak.” Edited by Şule Ölez. Translated by Evrim Ağacı. Evrim Ağacı, August 14, 2017. https://evrimagaci.org/s/462.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.