Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

UFO Görmenin Arkasındaki (Sahte) Bilim

UFO Görmenin Arkasındaki (Sahte) Bilim
12 dakika
18

Aktif bir şekilde popüler bilimle ilgilenen platformlar olmanın yanında, birçoğumuz aynı zamanda akademik bağlamda da bilimle ilgileniyor. Kimimiz teorik çalışmalarla ilgilenip kağıtlar arasında kaybolurken, kimimiz de laboratuvarlarında tekrar tekrar deneylerle uğraşıyor. Araştırmadan kendimize kalan vaktin önemli bir bölümünde de, sizlerin de bu tadı bir nebze olsa yakalayabilmenizi sağlamaya çalışıyoruz. Fakat popüler bilim ile bilim arasında önemli bir uçurum bulunur. Birçok kişi, popüler bağlamda derin bilgi birikimine sahip olduğunda, aynı zamanda derin bir bilimsel bilgiye de sahip olduğu yanılgısına düşüyor. Bunun doğurduğu en kötü sonuçlardan biri de, sahte bilimlerin, bilimselmiş gibi düşünülmesidir.

Sahte Bilimlerin Etkisi

Doğru deneyler yapabilmek, sağlıklı teorik çıkarımlarda bulunabilmek adına birçok bilimsel yöntem izlemek zorunda olduğumuzdan dolayı, hatalı gördüğümüz her çıkarımı da eleştirme meyilindeyiz. Narsist olmadığımızı varsayarsak, bu eleştirilerin amacının son derece yapıcı ve faydacı olduğu açıktır.

Tüm Reklamları Kapat

Çünkü bilim topluma hizmet amacı güder; bilim karşıtlığının da zararı, yine topluma dokunur. Böyle bir duruma gözleri kapatmak bir vicdan meselesi olduğundan; eleştirip, hatalı yanları ortaya koymaktan çekinmemek gerekir.

Bir dostum, "nasıl düşünmememiz" gerektiği hakkında sık sık yazdığımızı, fakat biraz da "nasıl düşünmemiz" gerektiği hakkında yazmamız gerektiğini söyleyerek bizden bir ricada bulundu. Ben de bunu bir eleştiri olarak almalıyım, çünkü kendisi çok haklıydı. Aslına bakarsanız, sık sık nasıl düşünmemiz gerektiğine de ifadelerimiz arasında yer veriyoruz. Fakat bir şekilde eleştirilerimiz ağır basıyor.

Sık sık uyarılarda bulunduğumuz sahte bilim konularına neden karşı çıktığımızı, aslında gerçekte ne demeye çalıştığımızı tüm detaylarıyla, samimi bir şekilde açıklamaya çalışacağım. Kendi alanım astronomi olduğu için, bize sık sık soru olarak yöneltilen UFOkonusuyla (ufoloji) başlamayı uygun gördüm. Üzerine çok tartışmalar dönüyor, sadece bizim ülkemizde değil; ABD'de de oldukça popüler. Her ne kadar ABD, bilimdeki başarıyla bilinse de ne yazık ki bilimin bir ülkede çok ilerlemiş olması, o ülke insanlarının genelinin bilimsel düşüncesine keskin bir katkı sağlayamıyor. Bu da ne yazık ki bilimin ve eğitimin bir problemi ve biz de bilim iletişimcileri olarak aradaki bu köprüyü kurmaya çalışıyoruz. Aradaki bu farkı, sizlere bilimsel düşünce yöntemlerini anlatarak kapatmayı umuyoruz. Unutmayın, amacımız bilimsel düşünmek, bir fikre karşı çıkmak değil. Ta ki fikir, bilimle çelişene kadar.

Tüm Reklamları Kapat

UFO Kavramının Karmaşası

UFOkelimesi, İngilizce'de "Unidentified Flying Object" kelimelerinin kısaltılmışıdır. Türkçede, "Tanımlanamayan Uçan Cisim" kelimelerine karşılık gelir. Önümüzdeki ilk karanlık çukur bu kelimelerin doğru anlaşılmamasında yatıyor. Ne zaman UFO dense, akla uzaylı geliyor. Fakat UFO demek, uzaylı demek değildir. Bir uçan cisim görmüşsünüzdür ve onun ne olduğunu tanımlayamamışsınızdır. Buna uzaylı diyebilmeniz için ise, uzaylı olduğunu tanımlayabilmiş olmanız gerekir.

UFO'cuları besleyen fikirlerden biri de bu kavram hatasıdır. Çünkü böyle bir durumda, tanımlayamadığınız fakat gördüğünüz uçan herhangi bir cisim bir anda uzaylı oluverir ve bu da UFO'cuların istediği bir şeydir. Çünkü amaç uzaylı görmektir ve ta daa, elinizde bir uzaylı gözlemi daha oldu. O cismin uçak olmasını asla istemezsiniz. Fakat eğer bir cismi tanımlayamıyorsanız, o sadece tanımlanamayan bir cisimdir. Onun herhangi bir şey olduğunu söyleyebilmeniz için, öncelikle elinizde somut bir kanıt olması gerekir. Elbette istediğinizi söyleme hakkınız bulunuyor, uzaylı olduğunu da iddia edebilirsiniz. Fakat iddianız bilimsel bir temele oturmamış olacaktır.

Tanımlanamayan Bir Cisim Görünce Ne Düşünmek Gerek?

Peki ne yapmak doğrudur? Elinizde bir gözlem var, belki bilgiler de kaydetmişsiniz. Cisim şöyle ışıklara sahipti, şu yönde şöyle gitti, şu kadar uzaktaydı, şu kadar hızlıydı... Fakat ne olduğuna anlam veremediniz, çünkü uçağın ışıklarına benzemiyordu. Helikopter gibi de ses çıkarmıyordu. Eh dünya kaynaklı bütün olayları elediğimize göre dünya dışı bir şeyler olmalı! Hayır. Bunu diyebilmek için, dünya dışı kaynağın ne olduğunu bilmeniz lazım. Tıpkı az önce helikopteri bilerek, helikopter olmayacağını söylediğiniz gibi, uzaylı olduğunu söyleyebilmeniz için de uzaylıyı bilmeniz gerekir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tüm bunların yanında, dünya kaynaklı tüm olayları bilmiyor olmanız pek doğal bir durumdur. Bilinse dahi yeni bir gözlem/keşif yapılması da söz konusu olabilir. Örneğin yeni bir teknoloji olarak hayatımıza giren multikopterler ilk çıktıklarında (ki hala) sıklıkla uzaylı olarak yorumlanıyordu. Fakat bir çocuğun kumanda ettiği oyuncaktan başka bir şey değildi.

Sizin multikopteri tanımıyor olmanız, gördüğünüz fakat tanımlamakta zorlandığınız bir cismi uzaylı yapmaz. Hatta gözleminiz, henüz hiç kimsenin bilmediği bir doğa fenomeni de olabilirdi. Bu durumda ne olduğunu hiç anlayamayabilirdiniz. Fakat bildiğiniz tüm seçenekleri elediğinizde, geriye kalan seçenek uzaylı veya bir başka şey değildir. O, tanımlanamayan olarak kalır, ta ki ne olduğunu somut, bilimsel verilerle ortaya koyana kadar.

Eğer tanımlayamadığınız bir şeyi, herhangi bir şeye atfederseniz, bu bilimsel bir yaklaşım olmaktan çıkacaktır. Bu durum bilim insanlarının asla yapmaması gereken bir şeydir. Zaten yapan olursa da, hemen neden böyle yaptığı sorgulanır ve bilimsel metodolojiye aykırı olduğu vurgulanır. Hemen yaygın bir örnekle ilerleyelim.

Einstein'ın Genel Görelilik Keşfi

Einstein, kütlelerin uzay-zamanı büktüğünü söylemeden önce, gezegenlerin hareketini klasik mekanikle (Newton mekaniği ile) açıklamaya çalışıyorduk. Bu açıklamalar gezegenler ve uyduları için oldukça tutarlıydı. Biri hariç! Merkür... Merkür, ilginç bir şekilde aykırı bir yörünge hareketine sahipti. Fizik yasaları tüm çıplaklığıyla ortadaydı, zaten diğer gezegenlerin hareketini de gayet iyi açıklıyordu. O zaman Merkür için de bu yasalar geçerli olmalıydı, fakat yörünge hareketi böyle olmadığını gösteriyordu.

Böyle bir durumda ilk akla gelen, başka bir etkinin, Merkür'ün hareketini etkiliyor olacağıdır. Bu yüzden orada henüz gözleyemediğimiz, Merkür'ün hareketini etkileyen bir gezegen olabileceğini düşündük. Hatta Merkür'ün hareketinden bu gezegenin kütlesini ve Güneş'e olan uzaklığını da belirlemeniz de mümkündür. Fakat bu tür bir gözlem çok kolay olmasına, çok daha zor şeyleri görüp ölçebilmemize rağmen, böyle bir gezegenin varlığını bulamadık. Bu yüzden başka bir şeyler buna sebep oluyor olmalıydı.

Tüm Reklamları Kapat

Merkür'lü Uzaylılar

Neler olabileceğini o zaman gidip düşünmeye çalışalım. Elimizde harika çalışan fizik yasaları var ve bu yasa, sadece bir durumu açıklamakta zorlanıyor. Haliyle ilk düşündüğümüz şey, yasanın doğru olduğu fakat farkında olmadığımız bir etkinin söz konusu olduğu. Etkiyi aradık, fakat onu da bulamadık. Şimdi ne yapacağız? Fizik yasaları ihlal edilemeyeceğine göre, etkiyi göz ardı edemeyiz. Acaba Merkür üzerinde yaşayan zeki bir uygarlık, Merkür'ün yörünge hareketini kontrol ediyor olabilir mi?

Şüphesiz ki bu düşünce pek akla yatkın değildir. Bunun yanında bilimsel bir veri ile desteklenmediği gibi, birçok bilimsel duruma da aykırıdır. Merkür hem çok sıcak hem de çok soğuk bir gezegendir, atmosferi yoktur, iyonlaştırıcı radyasyona çok maruz kalır. Bildiğimiz türden bir canlının orada yaşaması imkansızdır. Hımm, o zaman bilmediğimiz türden bir canlı olmalı! İşte bu noktada işler biraz zorlama olmaya başlıyor.

İlk başta fikri değerlendirdik ve bunu destekleyen fikir olmadığını gördüğümüz gibi, desteklemeyen fikirler olduğunu da gördük. Bu noktada, akla yatkın başka cevaplar aramak yerine, cevapları olmayan açıklamalara konuyu sürüklemek, işi bilimin dışına taşır. Çünkü bilimde "sınanabilirlik" son derece önemlidir. Merkür'ü arkasından iten ejderhalar olduğunu, ateşlerini de Güneş'ten aldıklarını, fakat Merkür'ün hep arkasında kaldıkları için onları göremediğimizi söylemek ne akla yatkındır ne de bilimseldir. Güzel bir bilimkurgudur, şahane bir fikirdir. Fakat elimde ne var? Bir ejderha mı gördüm? Elimde bir ejderha dişi mi var? Hiçbir şey yok! Elimde olan tek şey, masallarda okuduğum ejderha denilen hayali bir yaratık. Şüphesiz ki masal kitabı bir bilim kitabı değildir. Dolayısıyla orada yazılanları alıp, bilimsel bir açıklamanın temeline oturtamazsınız. Elinizde ejderhaların varlığına dair bir kanıt olması gerekir ve arkeoloji bilimi böyle bir şeyin varlığına dair en ufak bir kanıt bulamamıştır. Bulmuş olsa dahi, onların Merkür'de de olduğuna dair bir kanıtınız olması gerekecekti.

Bu hikaye size abartı ve uyduruk mu geldi? O zaman şaşırmaya hazır olabilirsiniz, çünkü Newton, çekim kuvvetini tanımlarken bu tür bir ilahı varlığa atfetmiştir. Aslında o ilahı varlığı görmüşlüğü yoktur, yeni yaptığı etkileyici bir gözlem vardır ve muhakkak böylesine önemli bir hadise, ilahi bir şey tarafından sağlanmalıdır. Newton genellikle fizik ve matematikle bilinse de son derece dindar biriydi ve bu nedenle böyle yanlış bir yoruma kapıldı. Bugün biliyoruz ki kütle çekim dediğimiz olay, uzay-zamandaki eğriliklerden kaynaklanıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Nitekim Einstein, genel görelilik ile bu durumu açıkladı ve gördük ki, klasik mekanik eksikti. Büyük bir çoğunluk burada bir fizik yasasının yanlış olduğunun bulunduğunu sanar. Hayır, bu durum biraz daha farklıdır. Einstein'ın bulduğu şey, klasik mekaniğin, bizim o zamana kadar ölçebildiğimiz şeylerde işe yaradığı oldu. Henüz ölçmeye teknolojimizin yetmediği, fakat Merkür ile bu gözlemlerin başlığı yerlere kadar klasik mekaniğin geçerli olduğunu öğrendik. Klasik mekanik, hala geçerliliğini korumaktaydı. Fakat daha fazlası için, onun geliştirilmiş bir versiyonuna ihtiyaç vardı. İşte Einstein genel görelilik ile bunu ortaya koydu. Ardından Einstein'ın teorisiyle ön gördüğü gözlemleri de gerçekleştirdik ve gördük ki, klasik mekanik bunları da açıklayamıyordu. Fakat Einstein'ın teorisi sorunsuz bir şekilde hesaplarla örtüşüyordu.

Burada biraz daha ileriye gidip değinmek istediğim nokta, Einstein'ın genel göreliliğinin de bir takım eksiklere sahip olabileceğini düşünmemiz gerektiği. Bilim aynı zamanda yanlışlanabilirdir, bu örnekte olduğu gibi birbiri üstüne koyarak ilerler. Genel görelilik ile galaksiler üzerinde yaptığımız hesaplamalar, orada, hiçbir şekilde göremediğimiz çok miktarda bir maddenin varlığına ihtiyaç duyuyor: Karanlık madde. Hiçbir şekilde bu maddeyi göremedik, tıpkı Merkür'de olduğu gibi. Fakat bilim camiasında kimse onu mistik güçlere atfetmez, etmemelidir de. Şarlatanlıkla bilimi ayıran da budur. Bilim, karanlık maddeyi arıyor. Bunun yanında sadece karanlık maddeyi aramıyor, Einstein'ın teorisindeki eksikleri arayarak, onu geliştirme seçeneği üzerinde çalışanlar da var. Fakat daha önce de vurguladığımız gibi, sınanabilirlik çok önemlidir. Ortada tonlarca fikir var, fakat birçoğunu henüz sınayabilecek teknolojimiz yok. Bu yüzden, daha çok veri toplayıp, bu fikirleri sınamaya ihtiyaç duyuyoruz.

Burada dikkat edilmesi gereken şey, karanlık maddenin bu şekilde hiçbir şeye atfedilmediğidir. UFO gözleminde olduğu gibi, bilmediğimiz bir şeye, o şudur ya da budur demeyiz. Elimizde madde gibi etkilere sahip olan bir şeyler var ne olduğunu bilmiyoruz, o yüzden onu karanlık madde olarak adlandırıyoruz hepsi bu. Ona, göremediğimiz ufak kara delikler demek dahi hatalıdır, açıklama her ne kadar bir cevap sunsa da, elinizde böyle bir kanıt yoktur ve bunun gibi alternatif yüzlerce cevap üretebilirsiniz. O halde hangisi doğru?

Yapbozu Çözmek

Genel görelilik de pekala aynı şekilde eksik olabilir. Fakat bu onu da hatalı yapmaz. Şu anda açıklamakta zorlandığı bazı şeyler olduğunu ve ileride bulacaklarımızla bu eksiklerin de kapanacağını söyler. Bu durum, resmini bilmediğiniz bir yapbozu çözmeye benzer. Parçaları şekillerine bakarak yerleştirirsiniz ve birikmeye başladıkça resim ortaya çıkmaya başlar. Cam bir tutma kolu görüp dersiniz ki, bu bir bardağın sapına benziyor, öyleyse bu bir bardak resmi olmalı. Fakat sonradan eklediğiniz parçalar, onun bir bardak değil, bir sürahinin sapı olduğunu da ortaya koyabilir ya da bir sanatçının tamamen tuhaf şekilli bir tasarımıdır! Fakat bu sapın ne olduğu hakkındaki görüşlerinizi değiştirmez. Sap, yine aynı saptır. Fakat artık ait olduğu parçayı, daha doğru yorumlayabiliyorsunuzdur.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Peter Schlemihl'in Olağanüstü Öyküsü

“Sevgili dostum, insan bir kere düşüncesizlik edip doğru yoldan ayrılırsa, onu hep aşağıya, daha aşağıya çeken başka yollara da sapar; gökyüzünde ona yön gösterecek bir yıldız araması da boşunadır; zira çaresi yoktur, yokuş aşağı gidecek ve intikam tanrıçasına kurban olacaktır.”

Modern insanın çaresizliğinin masallara özgü bir üslupla aktarıldığı Peter Schlemihl’in Olağanüstü Öyküsü, sonsuz bir servet elde etmek adına Şeytan’a gölgesini satan Peter Schlemihl’in diğer insanlar tarafından aşağılanıp dışlanmasını anlatır. Adelbert von Chamisso’nun edebiyat tarihine damgasını vuran bu eşsiz hikayesi, aradan geçen iki yüzyıla rağmen hâlâ geçerliliğini koruyor.

“Damgalanmış ve dışlanmış bir adamın çektiği ızdırapların derin bir tasviri.”

Thomas Mann

Devamını Göster
₺33.00
Peter Schlemihl'in Olağanüstü Öyküsü

Bilim de böyle ilerler. Biz, büyük resmin ne olduğunu bilmeden, onu oluşturan küçük parçaları birleştire birleştire ilerliyoruz. Hepsini birleştiren bir yasa bulma çabamız da bu yüzden. Çünkü resmin ne olduğunu bulabilirsek, yapbozu çözmek çok daha kolay olacak!

Elbette burada dikkat edilmesi gereken nokta, cam bir tutma kolunun yanında, onun bardak olabileceğini söyleyen diğer kanıtlar da bulmanız gerektiğidir. Elinizde ne kadar fazla kanıt bulunursa, çıkarımınız da o kadar güçlü bir hal almaya başlar.

UFO Görmek

Şimdi UFO görme konusuna geri dönelim. Elinizde ne olduğunu bilmediğiniz, uçan bir cisim gözlemi var. Bunun uzaylı olduğunu söylemek sizce bilimsel midir? Birebir aynı mantıkla, onun uzaylı değil ejderha olduğunu ya da süpürgeli bir cadı olduğunu söyleyebilirsiniz. İlginç bir şekilde "artık" cadı fikri pek tutmamaktadır, fakat eski zamanlara gitseydiniz bu fikrin de pek moda olduğuna şahit olabilirdiniz. İnsanlara, onun bir cadı olması fikrinin daha gülünç olduğunu düşündüren en temel şey, cadıların var olmadığını artık benimsemiş olmamızdır. İnsanlar bunu benimsemiştir, fakat elimizde uzaylılara dair bir kanıt olmamasına rağmen, bu durum hala benimsenemediğinden, onun uzaylı olma fikri daha ciddi bir seçenek gibi gelmektedir. Fakat ikisi de, çıkarımsal olarak aynı denkliktedir.

Burada kritik bir noktaya değinmekte fayda var. Peki onun uzaylı olmadığını söyleyebilir miyiz? Uzaylıya olan inançtan beslenen UFO'culara, bilimsel metodolojiye uygun olmayan çıkarımlarda bulundukları için karşı çıkıyoruz. Çünkü ne olduğunu bilmediğiniz bir cismi, öyle tak diye uzaylı yapamazsınız. Bu çıkışımızı birçok kişi yanlış anlamaktadır.

Gözleminizin uzaylı olmadığını iddia etmiyoruz, onun uzaylı olduğu çıkarımını yapmanıza yetecek bilimsel veriniz olmadığını, dolayısıyla onun herhangi bir şey olmasının mümkün olduğunu söylüyoruz.

Ne yazık ki bu türden bir argüman sıkça karşımıza çıkar. Örneğin evrende hayat olmadığı söylemine karşı söylenen şu cümlede olduğu gibi: "Nereden biliyorsunuz, evrendeki tüm yıldız sistemlerine, gezegenlere gidip tek tek baktınız mı". Hayır elbette bakmadık, fakat bu durum varlığının kanıtı değil ne yazık ki. Yalnızca belirsizliğini işaret ediyor olabilir.

Astronomlar olarak, uzaylı bir yaşam formunun varlığına dair bir şeyler görmeyi en çok isteyen kişiler belki de bizleriz. Uzaya olan ilgimiz, profesyonel yaşantımıza yansımış durumda. Üstelik neredeyse her astronom, uzayda hayat olduğu fikrine inanır. Fakat ne yazık ki, henüz bir temas olduğuna dair elimizde en ufak bir kanıt bulunmuyor. Keşke olsaydı, o zaman niye karşı çıkalım? Oturur hep birlikte, ciddi bir şekilde araştırır ve onları bulmaya çalışırdık. Kanıt olduğu iddia edilen şeylerin hepsi ya yanlış anlaşılmadan ya da bu sektörden para kazananların düzmecelerinden ibaret ne yazık ki.

Dolayısıyla tanımlayamadığınız bir cisim gördüğünüzde, eğer ne olduğunu merak ediyorsanız yapmanız gereken basit bir internet araması yapmak ya da her gün gökyüzünü profesyonel anlamda inceleyen astronomlara danışmaktır. Bize sürekli bir şeyler gördüğü ile ilgili mesajlar atanlar oluyor, çoğunu gelen tariflerden dahi anlayabiliyoruz. Dahi diyorum, çünkü gözlemler çoğunlukla sağlıklı olmuyor ve ikinci el olarak bana aktarıldığında üstüne daha da fazla hata eklenmiş oluyor. Bir nevi kulaktan kulağa oyununa dönüyor yani. Buna rağmen ne olduğunu çoğunlukla kolayca anlayabiliyoruz. Bazen ise veriler yetersiz olduğu için bir şey söylemek hatalı olabiliyor, bu durumda daha fazlasını istemek durumunda kalabiliyoruz. Çünkü az önce anlattığımız doğru çıkarımı yapmak için, elimizde yeterli veri yoksa, ona bir cevap atfetmemenin doğru olan olduğunu biliyoruz.


Hazırlayan: Ögetay Kayalı

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
0
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/02/2023 17:48:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12968

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ö. Kayalı. UFO Görmenin Arkasındaki (Sahte) Bilim. (11 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12968
Kayalı, Ö. (2021, April 11). UFO Görmenin Arkasındaki (Sahte) Bilim. Evrim Ağacı. Retrieved February 05, 2023. from https://evrimagaci.org/s/12968
Ö. Kayalı. “UFO Görmenin Arkasındaki (Sahte) Bilim.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 11 Apr. 2021, https://evrimagaci.org/s/12968.
Kayalı, Ögetay. “UFO Görmenin Arkasındaki (Sahte) Bilim.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, April 11, 2021. https://evrimagaci.org/s/12968.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.