Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!

Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
502 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Günümüzde herkes bir şekilde internet ağına bağlı. Bu bağlılığın en yaygın hali de sosyal medya kullanımı. Hepimiz internette gördüğümüz her şeye güvenemeyeceğimizi çünkü yalan haberlerin hiç de nadir olmadığını biliyoruz. Peki o zaman bu haberler en başta nasıl yayılıyor?

MIT'den bilim insanları, yalan haberin yayılmasıyla ilgili daha fazla fikir sahibi olabilmek için bir araştırma yaptılar: Araştırmanın odak konusu olarak Twitter seçildi, çünkü Twitter, haber almak/paylaşmak için çok sık kullanılan, herkesin fikirlerini belirtebildiği ve bilgiyi diğer insanlara yayabildiği bir sosyal medya platformu. Araştırmaya öncelikle kavramları tanımlamak ve yöntem belirlemekle başlandı.

İlk başta "haber"in tanımlanması gerekiyordu. Ekip, "haber"in günlük kullanımının aksine, kelimeyi daha geniş bir anlamla kullandı. Günlük yaşamda bir bilgiye "haber" demek için onun habercilik sektörü tarafından duyurulmasını bekleriz, eğer rastgele birinden duyduysak "söylenti" deriz. Bu araştırmada birinin paylaştığı herhangi bir bilgi "haber" sayılırken, o bilginin Twitter içinde yayılmasına "söylenti" dendi. Yani, örneğin, bir Twitter kullanıcısının bir fotoğraf paylaşıp üstüne yazdıkları "haber" iken, bu tweetin paylaşılması durumu "söylenti" kabul edildi.

Bunun ardından araştırmacıların söylenti sayısı ve boyutunu tanımlamaları gerekti. Söylenti sayısı, bir olay veya sav hakkında paylaşılan bağımsız iddialardı. Söylenti boyutu ise bir olay veya sav hakkında paylaşılan bir iddianın kaç kez retweetlendiğiydi. Eğer bir olay ya da sav hakkında birbirinden bağımsız iddialar paylaşılıyorsa söylenti sayısı, aynı iddia yeniden paylaşılıyorsa (retweetleniyorsa) söylenti boyutu artar. Yani, eğer "A" söylentisi 10 kişi tarafından ayrı ayrı tweetlendiyse, ama hiç retweetlenmediyse bu, her birinin boyutu 1 olan 10 söylenti demektir. Eğer "B" söylentisi 2 kişi tarafından ayrı ayrı tweetlendiyse ve her 2 tweet de 100 defa retweetlendiyse bu, her birinin boyutu 100 olan 2 söylenti demektir.

Reklamı Kapat

Araştırmanın doğru sonuç verebilmesi için bahsi geçen haberlerin doğru olup olmadığını bilmek çok önemliydi. Bunun için 6 tane bağımsız doğrulama organizasyonundan yardım alındı (Snopes, Politifact, Factcheck, TruthorFiction, HoaxSlayer ve UrbanLegends). Bu siteler, haberlerin %95-98'inde aynı yargıya vardılar. Araştırmada toplam yaklaşık 3 milyon insan tarafından 4,5 milyon defa paylaşılmış 126.000 söylenti dizisi kullanıldı.

Araştırmayı yapan bilim insanlarından biri olan Deb Roy'un söylediğine göre, sonuçları gördüklerinde araştırmacılar, "şaşırmak ve donakalmak arasında bir yerdeydi" çünkü yalan haberler, doğrulardan her alanda daha hızlı ve daha çok yayılıyordu.

Yalan haberin daha çok yayılmasının sebebinin, onları paylaşan kullanıcıların takipçi sayısı, Twitter'da aktiflikleri ya da doğrulanmış hesap sayısının fazla olması gibi sebeplerden şüphelenen araştırmacılar, paylaşımları bu kriterlere göre de incelediler. Gördükleri sonuç, şaşkınlıklarını yalnızca daha da artırdı: Yalan haber yayılımına katkıda bulunan kullanıcılar daha az hesap takip ediyordu, daha az hesap tarafından takip ediliyordu, uygulamada daha az aktifti, uygulamada daha az vakit geçiriyorlardı ve doğrulanmış hesap sayısı daha seyrekti (bunların bot hesap olabileceği düşünülerek bot tespit ve kaldırma algoritmaları da kullanıldı; ama sonuç aynıydı, yalan haberin yayılımına botlardan çok insanların kendileri sebep oluyordu). Tüm bunlara rağmen insanların paylaştıkları haberler bir şekilde görenlerin ilgisini çekiyor ve onları da paylaşmaya sürüklüyordu.

Farklı yönlerden haberlerin yayılma ölçüsü. Yeşil: Doğru haber. Kırmızı: Yanlış haber.
Farklı yönlerden haberlerin yayılma ölçüsü. Yeşil: Doğru haber. Kırmızı: Yanlış haber.
Science

Önümüzdeki cisimlere bir yenisi eklendiğinde, risk alarak o yeni cismi keşfetmeye çalıştığımızı ve bu davranışı yeni cisimlerin yanı sıra yeni bilgilere de gösterdiğimizi bilen araştırmacılar, yalan haber yayılımı ve haberin insanlara yeniliği (önceden bildiklerine ters düşmesi) arasında bir bağlantı olup olmadığını öğrenmek için rastgele yaklaşık 5.000 kullanıcı ve bu kullanıcıların paylaşım yapmadan önceki son 60 günde gördükleri yaklaşık 25.000 tweeti veri olarak kullandılar. Buldukları sonuca göre bir haberin kullanıcılara yeni olması ile kullanıcıların o haberi paylaşması arasında önemli ölçüde bir ilişki var. Yalan haberlerin çoğunlukla genelgeçer bilgiye ters düşmesi ve kullanıcılara yeni gelmesi de yalan haberlerin doğru haberlere nazaran yayılma hızını ve boyutunu artırıyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Peki ama yeni ve tuhaf bilgi neden ilgimizi çeksin ya da bizi paylaşmaya sevk etsin ki? Araştırmacılar, sosyal medyadaki bu davranışımızın 2 yönden anlaşılabileceğini yazıyorlar. Bilgi Teorisi yönünden yeni bilgi, eski bilgiden değerlidir. Yeni bilginin karar vermemize katkısı olur, çünkü kararlarımıza önceden bilmediğimiz bir etmen katmış olur, bu da dikkatimizi zaten bilinen bilgidense yeni bilgiye yönlendirir. İkinci açıklama ise sosyal yönden: İleri düzeyde sosyallik gösteren bir tür olarak toplumdaki statümüz ve bireylerin bizim hakkımızdaki görüşleri bizim için değerlidir. Bireylere daha önceden bilmedikleri bir şeyi göstermemiz, gözlerinde bizi yükselterek sosyal konumumuzu güçlendirir, bu da bizi tatmin eder. "Büyük resmi görmek" ya da "tanıdıkları olmak" bu davranışın birer örneğidir.

Sonuç

Görünüşe bakılırsa, yeniliğe olan bu önlenemez takıntımız ve sosyal yaşantımız birleşince, bilginin yeniliğini ve tuhaflığını doğruluğundan üstün gören bir davranış biçimi doğmuştur. Bunun muhtemel olumsuz sonuçlarını önlemek için bir bilgiyi yaymadan önce mutlaka doğruluk kontrolünden geçirmemiz önemli. Ya da araştırmacılardan biri olan Deb Roy'un da dediği gibi:

Retweet'e basmadan önce bir düşünün.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • P. Dizikes. Study: On Twitter, False News Travels Faster Than True Stories. (08 Mart 2018). Alındığı Tarih: 24 Haziran 2021. Alındığı Yer: MIT News | Arşiv Bağlantısı
  • S. Vosoughi, et al. (2018). The Spread Of True And False News Online. Science, sf: 1146-1151. doi: 10.1126/science.aap9559. | Arşiv Bağlantısı
  • N. Swaminathan. Our Brains On Marketing: Scans Show Why We Like New Things. (26 Haziran 2008). Alındığı Tarih: 24 Haziran 2021. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/08/2021 14:14:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10640

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Çiftleşme
Galaksi
Dilbilim
Devir
Cinsellik Araştırmaları
Doğa Olayları
Yeme
Hızlı
Mantık
Sars
Balık Çeşitliliği
Kimyasal Bağ
Çeviri
Kanat
Davranış
Mucize
Savaş
Doğum
Mikoloji
Gıda
Görüş
Hastalık Dağılımı
Viral
Kromozom
Hastalık Yayılımı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın