Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!

Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!
4 dakika
1,874
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Günümüzde herkes bir şekilde internet ağına bağlı. Bu bağlılığın en yaygın hali de sosyal medya kullanımı. Hepimiz internette gördüğümüz her şeye güvenemeyeceğimizi çünkü yalan haberlerin hiç de nadir olmadığını biliyoruz. Peki o zaman bu haberler en başta nasıl yayılıyor?

MIT'den bilim insanları, yalan haberin yayılmasıyla ilgili daha fazla fikir sahibi olabilmek için bir araştırma yaptılar: Araştırmanın odak konusu olarak Twitter seçildi, çünkü Twitter, haber almak/paylaşmak için çok sık kullanılan, herkesin fikirlerini belirtebildiği ve bilgiyi diğer insanlara yayabildiği bir sosyal medya platformu. Araştırmaya öncelikle kavramları tanımlamak ve yöntem belirlemekle başlandı.

İlk başta "haber"in tanımlanması gerekiyordu. Ekip, "haber"in günlük kullanımının aksine, kelimeyi daha geniş bir anlamla kullandı. Günlük yaşamda bir bilgiye "haber" demek için onun habercilik sektörü tarafından duyurulmasını bekleriz, eğer rastgele birinden duyduysak "söylenti" deriz. Bu araştırmada birinin paylaştığı herhangi bir bilgi "haber" sayılırken, o bilginin Twitter içinde yayılmasına "söylenti" dendi. Yani, örneğin, bir Twitter kullanıcısının bir fotoğraf paylaşıp üstüne yazdıkları "haber" iken, bu tweetin paylaşılması durumu "söylenti" kabul edildi.

Tüm Reklamları Kapat

Bunun ardından araştırmacıların söylenti sayısı ve boyutunu tanımlamaları gerekti. Söylenti sayısı, bir olay veya sav hakkında paylaşılan bağımsız iddialardı. Söylenti boyutu ise bir olay veya sav hakkında paylaşılan bir iddianın kaç kez retweetlendiğiydi. Eğer bir olay ya da sav hakkında birbirinden bağımsız iddialar paylaşılıyorsa söylenti sayısı, aynı iddia yeniden paylaşılıyorsa (retweetleniyorsa) söylenti boyutu artar. Yani, eğer "A" söylentisi 10 kişi tarafından ayrı ayrı tweetlendiyse, ama hiç retweetlenmediyse bu, her birinin boyutu 1 olan 10 söylenti demektir. Eğer "B" söylentisi 2 kişi tarafından ayrı ayrı tweetlendiyse ve her 2 tweet de 100 defa retweetlendiyse bu, her birinin boyutu 100 olan 2 söylenti demektir.

Araştırmanın doğru sonuç verebilmesi için bahsi geçen haberlerin doğru olup olmadığını bilmek çok önemliydi. Bunun için 6 tane bağımsız doğrulama organizasyonundan yardım alındı (Snopes, Politifact, Factcheck, TruthorFiction, HoaxSlayer ve UrbanLegends). Bu siteler, haberlerin %95-98'inde aynı yargıya vardılar. Araştırmada toplam yaklaşık 3 milyon insan tarafından 4,5 milyon defa paylaşılmış 126.000 söylenti dizisi kullanıldı.

Araştırmayı yapan bilim insanlarından biri olan Deb Roy'un söylediğine göre, sonuçları gördüklerinde araştırmacılar, "şaşırmak ve donakalmak arasında bir yerdeydi" çünkü yalan haberler, doğrulardan her alanda daha hızlı ve daha çok yayılıyordu.

Yalan haberin daha çok yayılmasının sebebinin, onları paylaşan kullanıcıların takipçi sayısı, Twitter'da aktiflikleri ya da doğrulanmış hesap sayısının fazla olması gibi sebeplerden şüphelenen araştırmacılar, paylaşımları bu kriterlere göre de incelediler. Gördükleri sonuç, şaşkınlıklarını yalnızca daha da artırdı: Yalan haber yayılımına katkıda bulunan kullanıcılar daha az hesap takip ediyordu, daha az hesap tarafından takip ediliyordu, uygulamada daha az aktifti, uygulamada daha az vakit geçiriyorlardı ve doğrulanmış hesap sayısı daha seyrekti (bunların bot hesap olabileceği düşünülerek bot tespit ve kaldırma algoritmaları da kullanıldı; ama sonuç aynıydı, yalan haberin yayılımına botlardan çok insanların kendileri sebep oluyordu). Tüm bunlara rağmen insanların paylaştıkları haberler bir şekilde görenlerin ilgisini çekiyor ve onları da paylaşmaya sürüklüyordu.

Tüm Reklamları Kapat

Farklı yönlerden haberlerin yayılma ölçüsü. Yeşil: Doğru haber. Kırmızı: Yanlış haber.
Farklı yönlerden haberlerin yayılma ölçüsü. Yeşil: Doğru haber. Kırmızı: Yanlış haber.
Science

Önümüzdeki cisimlere bir yenisi eklendiğinde, risk alarak o yeni cismi keşfetmeye çalıştığımızı ve bu davranışı yeni cisimlerin yanı sıra yeni bilgilere de gösterdiğimizi bilen araştırmacılar, yalan haber yayılımı ve haberin insanlara yeniliği (önceden bildiklerine ters düşmesi) arasında bir bağlantı olup olmadığını öğrenmek için rastgele yaklaşık 5.000 kullanıcı ve bu kullanıcıların paylaşım yapmadan önceki son 60 günde gördükleri yaklaşık 25.000 tweeti veri olarak kullandılar. Buldukları sonuca göre bir haberin kullanıcılara yeni olması ile kullanıcıların o haberi paylaşması arasında önemli ölçüde bir ilişki var. Yalan haberlerin çoğunlukla genelgeçer bilgiye ters düşmesi ve kullanıcılara yeni gelmesi de yalan haberlerin doğru haberlere nazaran yayılma hızını ve boyutunu artırıyor.

Peki ama yeni ve tuhaf bilgi neden ilgimizi çeksin ya da bizi paylaşmaya sevk etsin ki? Araştırmacılar, sosyal medyadaki bu davranışımızın 2 yönden anlaşılabileceğini yazıyorlar. Bilgi Teorisi yönünden yeni bilgi, eski bilgiden değerlidir. Yeni bilginin karar vermemize katkısı olur, çünkü kararlarımıza önceden bilmediğimiz bir etmen katmış olur, bu da dikkatimizi zaten bilinen bilgidense yeni bilgiye yönlendirir. İkinci açıklama ise sosyal yönden: İleri düzeyde sosyallik gösteren bir tür olarak toplumdaki statümüz ve bireylerin bizim hakkımızdaki görüşleri bizim için değerlidir. Bireylere daha önceden bilmedikleri bir şeyi göstermemiz, gözlerinde bizi yükselterek sosyal konumumuzu güçlendirir, bu da bizi tatmin eder. "Büyük resmi görmek" ya da "tanıdıkları olmak" bu davranışın birer örneğidir.

Sonuç

Görünüşe bakılırsa, yeniliğe olan bu önlenemez takıntımız ve sosyal yaşantımız birleşince, bilginin yeniliğini ve tuhaflığını doğruluğundan üstün gören bir davranış biçimi doğmuştur. Bunun muhtemel olumsuz sonuçlarını önlemek için bir bilgiyi yaymadan önce mutlaka doğruluk kontrolünden geçirmemiz önemli. Ya da araştırmacılardan biri olan Deb Roy'un da dediği gibi:

Retweet'e basmadan önce bir düşünün.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
21
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Bilim Budur! 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • P. Dizikes. Study: On Twitter, False News Travels Faster Than True Stories. (8 Mart 2018). Alındığı Tarih: 24 Haziran 2021. Alındığı Yer: MIT News | Arşiv Bağlantısı
  • S. Vosoughi, et al. (2018). The Spread Of True And False News Online. Science, sf: 1146-1151. doi: 10.1126/science.aap9559. | Arşiv Bağlantısı
  • N. Swaminathan. Our Brains On Marketing: Scans Show Why We Like New Things. (26 Haziran 2008). Alındığı Tarih: 24 Haziran 2021. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/06/2024 12:19:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10640

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kara Delik
Madde
Oyun Teorisi
Filogenetik
Skeptisizm
Element
Sosyal
Evrimsel
Ağız
İletişim
Yumurta
Mikoloji
Ekonomi
Virüsler
Tehdit
Bebek
Konuşma
Müzik
Özel Görelilik
Şeker
İspat
Yemek
Hastalıkların Tedavisi
Öğrenme Teorileri
Değişim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Tuzla, et al. Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!. (26 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 16 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10640
Tuzla, M., Bakırcı, Ç. M. (2021, June 26). Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!. Evrim Ağacı. Retrieved June 16, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10640
M. Tuzla, et al. “Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 26 Jun. 2021, https://evrimagaci.org/s/10640.
Tuzla, Melih. Bakırcı, Çağrı Mert. “Twitter'da Yalan Haberler, Doğru Haberlerden Daha Hızlı ve Daha Uzağa Yayılıyor! Sebep, "Bot Hesaplar" Değil, İnsan Psikolojisi!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 26, 2021. https://evrimagaci.org/s/10640.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close