Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Türk Mitolojisinde Kartal Motifi: Kartal ve Şaman Arasındaki İlişki Nedir?

Türk Mitolojisinde Kartal Motifi: Kartal ve Şaman Arasındaki İlişki Nedir? BBC.com
Batı Moğolistan'ın Altay bölgesinde bir kartal ve yetiştiricisi.
8 dakika
1,048
  • Mitoloji

Türk mitolojisinde kartal ve kartal benzeri kuşlar (şahin, doğan, atmaca) önemli birer türeyiş sembolü olmuşlardır. Bunlar, kendilerinden türediğine inanılan bir hayvan-ata veya hayvan-anayı temsil eder.[1] Örneğin bozkır coğrafyasına nispeten daha kuzey bölgelerde yaşayan Yakutlar ve Teleütler gibi bazı Türk toplulukları, kartaldan türediklerine inanıyorlardı.[3] Bu hayvandan türeme motifini, Bozkurt efsanesinde veya dişi bir geyikten türediğine inanan toplumlarca anlatılagelen başka efsanelerde de görmekteyiz (örneğin Cengiz Aytmatov'un Beyaz Gemi isimli romanı bu konu ile ilgilidir).

Buna karşılık, hayvandan türeme veya varlığını herhangi bir şekilde bir diğer hayvana borçlu olma anlatıları sadece bozkır coğrafyasında yaşayan halklar için geçerli değildir. Roma'nın kuruluş efsanesinde yer alan Romulus ve Remus kardeşleri besleyen dişi kurt hadisesi de benzer mitolojik unsurları barındırmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Kartallar ve Türeyiş Efsaneleri

Göktürk ve Uygur dönemlerinde kartal ve kartal benzeri yırtıcı kuşlar hükümdarın timsali, adaletin ve koruyucu ruhun simgesi olarak algılanıyordu. Kartal, aynı zamanda Güneş'i, gücü, kudreti ve olumsuz kavramlara karşı iyiyi de ifade ediyordu.[6]

Kartal figürü, Yakutlar için bilhassa önemlidir. Yakutların en çok saygı gösterdiği hayvanlar arasında kartal, açık ara farkla birinci sırayı işgal eder. Yakutlara göre, ilkbahar ve güz mevsimleri kartalın temsil ettiği ruhun iradesine bağlıdır.[2] Bir görüşe göre ilkbahar ve güz mevsimleri kartalın iki kanadını ifade etmektedir. Yani evrende gerçekleşen mevsimsel döngü, kartalın kanat çırpması ile benzeştirilmiştir. Aynı topluluk için en korkunç ant ise, kartalın adı anılarak yapılan anttır. İnanışa göre, kartal adıyla yalan yere ant içenlerin "ocağı söner" yani nesli, tohumu kesilirdi.

Tüm Reklamları Kapat

Bir Yakut, evinin yanında kartal görürse ona et ziyafeti vermeyi kendisine borç bilirdi. Kartalın önemini gösteren başka bir uygulama da kısır olduğu düşünülen kadınların çocuk sahibi olabilmeleri için kartala yakarmalarıdır. Karşılaşılan bir çaresizlik karşısında saygı gösterilen ve kutsal sayılan bir varlıktan yardım dilemek, günümüzde dahi görülen bir hadisedir. O dönemde, yanlışlıkla öldürülen bir kartal için ise, özür maiyetinde bir ayin yapılırdı.[2]

Türk Mitolojisinde Karşımıza Çıkan Dünya Dağı Nedir?

Görülebileceği gibi, eski zamanlarda kartal, Güneş ve Gök-Tanrı'nın sembolü sayılmıştır. Kartal ile Gök-Tanrı arasındaki bağ esasen mitolojik bir motif olan Dünya Dağı teriminden kaynaklanmaktadır.

Dünya dağı, Tanrı ile iletişim kurma aracı olarak görülmektedir. Bu dağ, Evren'in sabit kalmasını sağladığına inanılan bir başka mitolojik öğe olup Türkler için Kutup Yıldızı ile özdeşleşen Temir Kazık rolünü üstlenmiştir. Zamanla Dünya dağı, "dünya ağacı"na bazen de Şamanların ayinlerde kullandığı düz bir sırığa dönüşmüştür.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir ihtimalle, mitolojik bir unsur olarak kabul gören bu sırık, zamanla savaşlarda ordu ile beraber götürülen ve tepesinde çeşitli motifler barındıran sancaklara veya tuğlara dönüşmüştür. Barındırdığı anlam büyük ölçüde benzer kalsa da bu tarz terimler zamana göre farklı şekillerde telaffuz edilebilmektedir.

II. Dünya savaşında Polonya Tatar Türk'ü askerlerinin kullandığı tuğ.
II. Dünya savaşında Polonya Tatar Türk'ü askerlerinin kullandığı tuğ.
Pinterest.com

Dünya ya da yaşam ağacının kökü yeraltını, gövdesi insanların yaşadığı orta dünyayı ve dalları ise yukarı dünyayı temsil etmektedir. Türk mitolojisinde kartal, bu ağacın yukarı kısmı ile at, boğa, geyik orta; yılan ve balık ise aşağı kısmı ile ilişkilidir.[3] Görüldüğü üzere sayılan hayvanların doğal yaşam ortamlarına uygun olarak, dünya ağacı üzerinde bir yerleştirme yapılmıştır.

Temsili dünya ağacı.
Temsili dünya ağacı.
Earth.com

Alemler Arası Geçişi Sağladığına İnanılan Kartal

Kartal, aynı zamanda bir dünyadan öteki dünyaya geçiş aracısı konumundaydı. Örneğin bir Kırgız efsanesinde Töstük isimli kahraman, bir ejderha ile savaşıp onu öldürdükten sonra, büyük ve ihtişamlı bir kartal onu ölümlülerin dünyasına taşımıştır.[4] Şaman ve kartal arasındaki ilişkiye aşağıda ayrıntılı bir şekilde değinilecek olmasına karşın, konunun daha iyi anlaşılabilmesi için şu bilgiyi vermemiz gerekmektedir: Türk anlatılarında ölmüş bir kahramanın ruhunu yaşayanların dünyasına geri getirmek için Şaman'ın binek hayvanının kartal donuna (formuna) girmesi elzemdi.[4]

Dede Korkut hikayelerinde kartal, Çalkarakuş olarak geçmektedir. Oğuz Alpleri bu kuş ile temsil edilirdi. Örneğin Dede Korkut hikayelerinden olan Bay Böreoğlu Beyrek isimli destanda şöyle bir soylama (ozanın veya anlatıcıların anlatımları manzum olarak söylediği kısım) yapılır:[10]

Kap-kayalar başında yuva tutan,

Tüm Reklamları Kapat

Kadir Ulu Tanrıya yakın uçan,

Mancılığı ağır taştan gızıldayup katı inen,

Arı gölün ördeğin şakıyup alan,

Karıncığı aç olsa kalkup uçan,

Tüm Reklamları Kapat

Cümle kuşlar sultanı çal-karakuş.

Bizim konumuz için yukarıdaki soylamada önemli olan "Kadir Ulu Tanrıya yakın uçan" ifadesidir. Kartalın Gök-Tanrı'nın kuvvetini temsil ettiği ve Dünya ağacının en üstünde bulunduğu bilinmektedir. Nispeten günümüze göre daha erken kaleme alındığı bilinen Dede Korkut hikayelerinde böyle bir satırın yer alması, kadim Türklerin düşünce dünyalarında yer tutan anlatıların zamansal olarak daha ilerideki akrabalarına kalabildiğini göstermesi açısından önemlidir.

Şaman ve Kartal Arasındaki İlişki

Konumuzun kapsamının sınırlı olmasından dolayı burada bizim anladığımız şekliyle şamanın kısa bir tanımı verildikten sonra anlatmak istediğimiz konuya geçilecektir. Şaman ve Şamanizm'in ayrıntıları ve bu terimler hakkındaki spesifik bilgiler bu makalenin kapsama alanına dahil değildir.

Şaman veya Kam, merkezinde şamanın yer aldığı kendine has inanç ve ritüelleriyle farklı formları bulunan vecde dayalı bir yöntemdir.[11] Aynı zamanda şaman, var olduğuna inanılan üçlü dünya sisteminde (alt, orta ve üst) yolculuk yapabilen, dünyalar arasında haberler götürüp getirebilen bir kişidir. Şaman, kadın veya erkek olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hario Miolove Mug Paslanmaz Çelik Bardak Mavi

2015 Dünya Demleme Şampiyonu Odd-Steinar Tøllefsen ile birlikte geliştirilen MIOLOVE, lale şekline sahip tasarımı ile kahvenizden aldığınız tat ve aromaları daha fazla açığa çıkarmayı hedefliyor. Tasarım felsefesinde sürdürülebilirlik ve yeniden kullanılabilirlik olan bu ürünün bir diğer yaratılış amacı da karton bardak tüketimini yani doğaya bıraktığınız izi azaltmak.

Kapağı açık şekilde kullanıldığında lale şeklindeki tasarımı tıpkı şarap kadehlerinde olduğu gibi girdap yapmanıza destek olurken kahvenizi yudumlarken daha iyi bir deneyim için aromaları bardağınızın içinde tutar.

• Çift duvarlı yapısı sayesine sıcak veya soğuk içecekler için ideal ısı yalıtımı
• Dayanıklı ve hafif gövdesi sayesinde ister ofis ister doğa aktiviteleriniz için ideal bir seçenek
• Elinize oturan ergonomik tasarım ve 270 ml kullanım kapasitesi

Gövde : Paslanmaz Çelik Kapak: Polipropilen
Ağırlık: 153g

* MIOLOVE ısı yalıtımlı bir mug ve bardaktır, termos değildir. Sıçramalara karşı kapağa sahip olup sızdırmaz değildir.

Devamını Göster
₺347.00
Hario Miolove Mug Paslanmaz Çelik Bardak Mavi

Kartal ve benzeri yırtıcı kuşlar, Şamanist tasavvur ve törenlerde ve kimi zaman da şamanın bizzat kendisiyle ilgili olarak sembolik anlamlar üstlenmektedir.[1] Aynı zamanda büyük olarak kabul edilen şamanların kartaldan türediğine inanılmaktadır.[1] Yukarıda bahsedilen dünya ağacının üzerinde bulunan kartal, öteki dünyaya geçiş yapmak isteyen şamanın yol göstericisi ve Gök-Tanrı'nın da kuvvet ve kudretini ifade eden bir motif konumundadır. Liminal (eşik) alanlar olarak adlandırılan bu yerlerden geçişi sağlayan hayvan motiflerini birçok destan ve efsanelerde görülmektedir(örneğin Miraç olayıyla gökyüzüne çıktığına inanılan Muhammed peygamber).

Altay ve Sibirya şamanları ile ilgili kartal resimleri.
Altay ve Sibirya şamanları ile ilgili kartal resimleri.
Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi Cilt 1. Türk Tarih Kurumu: Ankara, 2014. s. 639.

Şamanlar, Kıyafetleri ve "Don Değiştirme"

Şaman ve kartal arasındaki ilişki, şamanın giydiği ve manyak olarak adlandırılan cübbesine de yansımış durumdadır. Şamanın ayin esnasındaki göğe yaptığı yolculukta kartal donuna girmesi için üzerinde kartalı andıran eşyalar bulundurması gerekmekteydi.[1]

"Don değiştirmek" ifadesini, konunun daha iyi anlaşılması için kısaca anlatalım: İnanca göre şamanlar, bazen kendilerini çeşitli hayvanlara (kurt, ayı, balık, kartal vs.) dönüştürürler. Bu işlemi hayvanı temsil eden bir maske takarak, hayvanın doğal davranışlarını veya sesini taklit ederek gerçekleştirirler. Bunu yapmaktaki amaçları, taklit ettikleri hayvan formunda (donunda) kendilerine yolculukta yol gösterecek olan yardımcı ruhu çağırmaktır. Bu ruh, genellikle taklit edilen hayvan olmaktadır. Şamanlar, bu ruh ile özel bir dilde iletişim kurarlar. Mitlerin çoğunda katmanlar veya dünyalar arasındaki geçişler hayvanlar vasıtasıyla olmaktadır (örneğin, inanışa göre sırat köprüsünü dünyada Tanrı için kesilen kurbanın sırtında geçmek).[5]

İnanca göre şamanların kıyafetleri, onları var olduğuna inanılan kötü ruhlara karşı korumaktaydı. Bir görüşe göre şaman kıyafeti, yüze veya başa geçirilen bir maskeden ibarettir.[8] Yapılan ayinin amacına göre şaman, çeşitli formlara bürünmesi gerekmekteydi. Bu işlem ise, hedeflenen kişi veya hayvanı taklit etme yoluyla gerçekleştirilmektedir. Böyle bir durumda şaman, dışarıdaki bir göz için birtakım garip davranışlarda bulunur ve sesler çıkartırdı.

Bazen şamanın elbisesinin tamamı bir kuş veya hayvanı temsil etmektedir. Bazı Altay halklarında bu durum gözlenmiştir. Omuzlarda demet halinde bulunan tüyler, ayin esnasında şaman ile kurbanlık hayvanı yukarı dünyaya taşıyan iki kartal veya şahini temsil etmektedir.[8] Kuş tipi şaman elbiseleri daha ziyade Altay ve Sayan dağları bölgelerinde görülür. Elbiselerde bulunan kuş tüylerinden kartal kuyruğu ve kanatları çoğunluğu oluşturur.[9] Kartal tüylerine ek olarak hedeflenen amaca göre çeşitli hayvanların boynuzları, pençeleri ve tırnakları da giyilen elbiselerin üzerlerine yerleştirilmekteydi.

Kadın şaman kıyafeti.
Kadın şaman kıyafeti.
pinterest.com

Bir şamanın ayin esnasında sema kuşu olan Märküt'ü çağırırken söylediği sözler, yırtıcı kuşlara yüklenen anlamı ifade etmesi açısından önemlidir:[7]

Gök kuşları, beş Märküt,

Tırnakları bakırdan,

...

Sol kanadı ayı örter,

Tüm Reklamları Kapat

Sağ kanadı güneşi örter;

Ey dokuz kartalın anası,

Yayık'ı geçerken şaşırmaz,

Edil üzerinde yorulmaz,

Tüm Reklamları Kapat

Öterek gel sen bana!

Oynayarak gel sen sağ gözüme!

Sağ omzuma kon!

Yukarıda bahsedilen Yayık ve Edil, Hazar denizine dökülen iki nehrin adıdır. Duada kartala yüklenen "şaşırmaz" ve "yorulmaz" gibi vasıflar, bize göre ayin esnasında yardım isteyen şamanı yukarı dünyaya taşırken kartalda aranan özellikler ile alakalıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Ayin yapan bir Moğol şamanı.
Ayin yapan bir Moğol şamanı.
gsabrie.com

Sonuç

İlk bakıştan veya okuyuştan fazlasını ifade eden mitolojik anlatılar, kendilerine dair kısıtlı bilgimiz bulunan topluluklar için bizlere çeşitli ipuçları sağlamaktadır. Burada önemli olan, satır aralarında gizli olan bilgileri doğru bir şekilde okuyabilmektir. Bu ise bize göre ancak anlatılar tarihi kaynaklarla teyit edilebildiği sürece mümkündür.

Anlaşıldığı kadarıyla genel olarak Bozkır halkları özelde ise Türkler için kartal sürekli göklerde görüldüğünden dolayı Gök-Tanrı ile ilişkilendirilmiştir. Aynı zamanda bazı beyler, hükümdarlar ve topluluklar kendilerini kartal ile vasıflandırmıştır. Bu durum, kartal ve kartal benzeri kuşlara atfedilen önemi göstermektedir. Buna ek olarak toplum tarafından saygı gösterilen bazı şamanların kartaldan türediklerini ifade etmeleri ve ayinlerde kartala büyük bir önem ve dikkat vermeleri, dönemin kartal algısını göstermektedir.

Bütün bunlara karşın yukarıda verilen örnekler ve yapılan değerlendirmeler, bütün Türk topluluklarını kapsamamaktadır. Bu değerlendirmelerde coğrafya ve dönem önemli ve bazı durumlarda belirleyicidir. Wilhelm Radloff ve Abdülkadir İnan gibi bazı Türkologların rivayet ettikleri destan ve efsaneler saha araştırmalarının sonucudur. Ancak yapılan bu araştırmaların tarihleri ve coğrafyaları, bir genelleme yapabilmemizi engellemektedir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
13
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ a b c d Y. Çoruhlu. (2019). Türk Sanatı'nda Hayvan Sembolizmi: Kozmolojik, Mitolojik, Astrolojik, Dinı̂ Ve Edebı̂ Tasavvurlara Göre Cilt1. ISBN: 9786051558066. Yayınevi: Ötüken Neşriyat A. Ş.. sf: 86.
  • ^ a b A. İnan. (2017). Şamanizm. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu. sf: 107-8.
  • ^ a b F. Bayat. (2007). Türk Mitolojik Sistemi 1. ISBN: 9789754376494. Yayınevi: Ötüken Neşriyat. sf: 59.
  • ^ a b J. Baldick. (2000). Animal And Shaman: Ancient Religions Of Central Asia. ISBN: 9781860644313. Yayınevi: Tauris. sf: 89.
  • ^ M. Eliade. (1989). Shamansim Archaic Techniques Of Ecstasy. Yayınevi: Ankana Penguin Group. sf: 93-94.
  • ^ Y. Coruhlu. (2020). Türk Mitolojisinin Ana Hatlari. ISBN: 9786051559926. Yayınevi: Ötüken Neşriyat A.Ş.. sf: 265.
  • ^ W. Radlof. (1976). Sibirya'dan (Seçmeler). Yayınevi: Milli Eğitim Basımevi. sf: 254.
  • ^ a b S. Buluç. (Ansiklopedi, 1979). İslam Ansiklopedisi. Not: Milli Eğitim Basımevi. 11. Cilt. "Şaman" maddesi (s.314-335)..
  • ^ B. Ögel. (2014). Türk Mitolojisi I. Cilt. ISBN: 9789751601155. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu. sf: 43.
  • ^ O. Ş. Gökyay. (2000). Dedem Korkudun Kitabı. Yayınevi: Milli Eğitim Bakanlığı. sf: CDXVI.
  • ^ TDV İslâm Ansiklopedisi. Şamanizm. (1 Ocak 2010). Alındığı Tarih: 22 Eylül 2022. Alındığı Yer: TDV İslâm Ansiklopedisi | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2022 00:18:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12480

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
K. Aydın, et al. Türk Mitolojisinde Kartal Motifi: Kartal ve Şaman Arasındaki İlişki Nedir?. (5 Ekim 2022). Alındığı Tarih: 8 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12480
Aydın, K., Bakırcı, Ç. M. (2022, October 05). Türk Mitolojisinde Kartal Motifi: Kartal ve Şaman Arasındaki İlişki Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved December 08, 2022. from https://evrimagaci.org/s/12480
K. Aydın, et al. “Türk Mitolojisinde Kartal Motifi: Kartal ve Şaman Arasındaki İlişki Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 05 Oct. 2022, https://evrimagaci.org/s/12480.
Aydın, Kasım. Bakırcı, Çağrı Mert. “Türk Mitolojisinde Kartal Motifi: Kartal ve Şaman Arasındaki İlişki Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 05, 2022. https://evrimagaci.org/s/12480.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.