Tümör Mikroçevresi Nedir? Tümör Gelişiminde ve İlerlemesinde Nasıl Rol Oynamaktadır?

Tümör Mikroçevresi Nedir? Tümör Gelişiminde ve İlerlemesinde Nasıl Rol Oynamaktadır?
Kanser hücreleri ve mikroçevresi
World Journal of Gastroenterelogy
Ayşegül Şenyiğit Özdil Editör Ayşegül Şenyiğit Özdil
6 dakika
1,891 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Bilindiği üzere kanser çağımızda çok önemli bir sorun. Bu sorunun üzerine giden bilim insanları her geçen gün kanseri daha iyi anlamakta ve ona dair yeni tedavi yöntemleri geliştirmektedir. Geliştirilen her yeni tedavi bir sorunla karşılaştığında bakış açımızı daha da genişletip sorunu incelemeye koyuluyoruz. Bu incelemelerimiz sonucunda kanser tablosu bizim için daha da netleşmeye başlıyor. İşte bu tablo içinde gözden kaçan veya üstüne daha çok düşünülmesi gereken nitelikler ve hücreler olduğunu fark edebiliyoruz. Bu hücrelerden birçoğu kanser hücresi dışında kalan ve kanserin ilerlemesinden, yayılmasından, ilaç direnci gelişmesinden ve bazı durumlarda ise gerilemesinden sorumlu olabilmektedir. Elbette, tabloda sadece hücreler değil destek dokusu olarak da bilinen ekstraselüler matriksin (extracellular matrix, ECM) de önemli bir etken olduğunu görebiliriz. Bu kanser dışı hücreler ve ekstraselüler matriksin birlikte oluşturduğu yapıya tümör mikroçevresi denmektedir.

Tümör mikroçevresi yukarıda da bahsettiğimiz gibi kanserin ilerlemesinden ve yayılmasından sorumludur. Tabii, bunu yaparken kanser hücreleri ile sıkı iletişim içinde olduğunu belirtmek gerekir. Bu iletişim sitokin, kemokin ve büyüme faktörleri (growth factor, GF) denilen proteinler ile parakrin (yakınlardaki hücreler ile yapılan iletişim şekli) olarak yapılır. Aynı zamanda bağ dokusunu yeniden şekillendiren (remodelling) enzimlerin etkisi ile kanserin ilerlemesine neden olur.

Hücreler arası iletişim yolları: Mikroçevre hücreleri ve kanser hücreleri genellikle parakrin iletişim yolunu kullanırlar.
Hücreler arası iletişim yolları: Mikroçevre hücreleri ve kanser hücreleri genellikle parakrin iletişim yolunu kullanırlar.
Utexsas

Tümör Gelişiminde ve İlerlemesinde Mikroçevrenin Rolü

1986 yılında New England Journal of Medicine dergisinde yayınlanan bir makalede kanser ve yara arasındaki benzerliğe dikkat çekilmiştir. Her iki durumda da tümör mikroçevresini de oluşturan stroma dediğimiz destek dokusu aktive hale gelerek dokuyu korumak adına bir yanıt oluşturur. Kanserde bu aktivasyon daha da ileri giderek kanser hücrelerindeki genetik ve epigenetik değişimleri tetikler. Bazı araştırmacılar stromal hücrelerin aktif hale gelmesini kanser hücrelerinin sağladığını ve bu aktivasyon sonucu stromal hücrelerin kanser ilerlemesini güçlendirdiğini düşünmektedir. Dilerseniz şimdi bu hücreleri incelemeye başlayalım.

Reklamı Kapat

Kanser İlişkili Fibroblastlar (KİF)

Aktive hale gelen hücreler içinde en çok dikkat çekeni fibroblastlar olmuştur. Fibroblastlar normal dokuda gayet sakin bir hücredir. Fakat doku hasar aldığında aktif hale gelerek ECM elemanlarının üretimini sağlar, dokuyu korumaya çalışan bir yanıt oluşturur. Aktif hale gelen fibroblastların bir kısmı aynı zamanda kasılabilme özelliği de kazanır ve myofibroblast olarak adlandırılır. Kanserde de benzer durum söz konusudur. Kanser dokusunda aktif hale gelen fibroblastlar Kanser İlişkili Fibroblastlar (Cancer associated fibroblast, CAF) olarak adlandırılır. Kanser İlişkili Fibroblastlar (KİF) ECM elemanlarının üretimini sağlar. Bu üretim nedeni ile dokuda desmoplasik reaksiyon denilen bir reaksiyon oluşur. Bu durum doku geriliminin artışında rol oynar ve kanser gelişimine, ilerlemesine katkı sağlar. Ayrıca artan gerilim nedeni ile kanser dokusuna ulaşan kan akımında azalmaya ve bunun sonucunda dokuya ilaç girişinin engellenmesinde rol oynar.

Bunun dışında KİF'ler kanser hücreleri ile etkileşime girerek kanser ilerlemesinde ve ECM yıkımında görev alan Matrix Metalloproteinazları (MMP) denilen enzim grubunu da üreterek dokunun şekillendirilmesinde görev alır. Bu yeniden şekillenme sırasında oluşan boşluklarda kanser hücreleri hareket edebilmektedir. Bu durum invazyon ve metastazda rol oynamaktadır. Bunun haricinde kanser dokusunun kendi kan damarını oluşturmasında rol alan ve bol miktarda ekstraselüler matrikste bulunan bir protein olan VEGF-A (Vascular Endotelial Growth Factor- A) gömülü olduğu ekstraselüler matriksten kurtulmasını da Matrix Metalloproteinazları sağlar. Bu durum kanser dokusunun damarlanmasında görev alır. Ayrıca KİF'ler normal fibroblastlar ile karşılaştırıldıklarında KİF'lerin daha fazla miktarda büyüme faktörü, sitokin ve kemokin ürettiği gözlemlenmiştir. Bu üretilen faktörler parakrin iletim yolu ile kanser hücrelerini etkileyerek kanserin ilerlemesinde rol oynamaktadır.

İmmün Sistem Hücreleri

İmmün sistem normalde antijen dediğimiz vücuda yabancı molekülleri tanıyarak onlara karşı savunma reaksiyonu oluşturan sistemimizdir. Kanserde immün sistem hücreleri, genetiği değişen hücrelerdeki antijenleri tanır ve onları ortadan kaldırır. İmmün sistemin kanserdeki işlevi çok daha detaylı ve belki başka bir yazımızın konusu olabilir. Yani burada demek istediğimiz savunma sistemimiz kanserin gerilemesinde görevlidir. Ancak burada vücudumuzdaki gariplikler ve çeşitlilikler devreye girmektedir.

Savunma sistemi hücrelerimizin bazı alt türleri kanserin ilerlemesinden sorumlu olabilir. Bunu yukarıda bahsettiğimiz gibi çeşitli sitokin, kemokin, MMP ve büyüme faktörleri aracılığıyla yapmaktadır. Bir örnek vermek gerekirse vücudumuzda makrofaj dediğimiz fagositoz (bakteri vs gibi büyük yapılı maddelerin hücre zarı aracılığı ile yutulması) yapabilme yeteneğine sahip immün sistem hücresi bulunmaktadır. Makrofajların M2 alt grubu yara iyileşmesi durumunda çeşitli sitokinler, damarlanmayı sağlayan moleküller, fibroblastların çoğalması vb. gibi durumlarda görev almaktadır. Kanserin yara ile benzerliğine yukarıda da vurgu yapmıştık. Burada da bir kez daha görülüyor ki kanser de bir yaradır ama kendiliğinden iyileşmez.

Endotel Hücreleri

Endotel hücreleri kan damarlarının iç yüzünü döşeyen hücrelerdir. Kandaki maddeler ile direkt temas halindedir. Anjiyojenik anahtar (angiogenic switch) konsepti olarak bilinen konsepte göre normal durumda sessiz konumda bulunan endotel hücreleri aktif hale gelerek yeni damar oluşumunda görev aldığı gözlemlenmiştir. Bu oluşum için birtakım büyüme faktörlerine, örneğin VEGF, ihtiyaç duymaktadır. Ayrıca yapılan araştırmalara göre normal dokudaki endotel hücrelerine göre tümör mikroçevresi içinde yer alan endotel hücrelerinde hücre belirteçleri ve gen ekspresyonunda farklılık gözlemlenmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Mikroçevrenin Tümör Baskılayıcı Özelliği

Mikroçevrede yer alan hücreler normal dokuda genellikle bölünmeyen, sessiz fazda yer alırlar. Yukarıda da belirttiğimiz gibi bazı araştırmacıların, kanser hücrelerinin stromal hücrelerin aktivasyonundan sorumlu olduğunu düşündüklerini belirtmiştik. Buna ek olarak stromanın organın boyutunu ve yapısını koruduğunu söyleyen araştırmalar da mevcuttur. Bu koruyucu rol nedeni ile aktive olmamış stromanın yeni oluşan tümör hücrelerinin üzerine baskılayıcı etkisi olduğu gözlemlenmiştir. Bu baskılayıcı etkiyi stromanın TGF-ß gibi bölünmeyi engelleyen büyüme faktörleri ve ekstraselüler matriksin yeniden düzenlenmesini sağlayan matriks metalloproteinazlarının inhibitörleri ile kontrol ettiği gözlemlenmiştir.

Tümör Stromasının Tedavideki Rolü

Tümör stroması hem yeni geliştirilecek tedaviler için hem de ilaç direncinin anlaşılması için çok önemlidir. Son yapılan çalışmalar ile ilaç direncinde stromanın rolü daha iyi anlaşılmıştır. Bir örnek vermek gerekirse kanserde hedefe yönelik tedavi dediğimiz bir tedavi yöntemi bulunmaktadır. Bu yöntemde bir molekül, bir reseptör veya bir hücre içi yolağı hedef alan ilaçlar üretilir. Bu ilaç hedefine gidip bağlanarak hedefini etkisiz hale getirmektedir. Örneğin bir X molekülü olsun. Bu molekül kanser hücresi üzerinde yer alan X reseptörü ile etkileşime geçince kanser hücresinin bölünmesini uyarabilir. Biz bu reseptöre özgü bir ilaç üretirsek kanser hücresi bölünme sinyalini alamaz. Bu durumda bölünmesi için stroma Y molekülünü üretmekte ve başka bir reseptör olan Y reseptörü ile etkileşime geçerek bölünmeyi tekrar uyarabilmektedir.

Tümör Mikroçevresinin İlaç Direncinde Rolü
Tümör Mikroçevresinin İlaç Direncinde Rolü
Nature Reviews Clinical Oncology

Bunun haricinde mikroçevreyi hedefleyen tedaviler de denenmektedir. Bu tedaviler ECM elemanlarının (örneğin kolajenin) sentezinin önlenmesini, stromal hücrelerin sentezlediği proteinlerin hedeflenmesini, kanser hücresi ile stroma arası etkileşimlerin engellenmesini ve Kimerik Antigen Reseptör T (Chimeric Antigen Receptor T, CAR T) hücreleri denilen genetik olarak modifiye edilmiş immün sistem hücreleri ile stromal antijenlerin hedeflenmesini içermektedir. Bu denenen tedaviler sitotoksik kanser ilaçları denilen klasik kemoterapi ilaçları ile birlikte denenmektedir. Bu durum yukarıda belirttiğimiz gibi ilaç direncinin azalmasını ve kullanılacak sitotoksik ilaçların dozlarının azalmasını sağlayacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2021 12:51:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9358

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Maske
Ses
Spor
Hafıza
Maskeler
Uluslararası Uzay İstasyonu
Evrim Kuramı
Gıda
Zeka
Hücre
Memeli
Yavru
Hastalık Yayılımı
Hormon
Besin
Sinir
Uydu
Beslenme Bilimi
Parçacık
Kemik
Film
Böcek Bilimi
Deri
Hayvan
Kedi
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın