Tiranozorların Hakimiyeti, Orta Boyutlardaki Yırtıcı Dinozorların Yok Olmasına Sebep Olmuş Olabilir!

Tiranozorların Hakimiyeti, Orta Boyutlardaki Yırtıcı Dinozorların Yok Olmasına Sebep Olmuş Olabilir! Zubin Erik Dutta
Yazar University of Maryland Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  BerkayMorkan 2. Editör Berkay Morkan
4 dakika
544 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Maryland Üniversitesi Jeoloji Bölümü'nde öğretim görevlisi olan Thomas Holtz tarafından yürütülen yeni bir çalışma; orta boyuttaki yırtıcı dinozorların, T-rex ve yakın akrabalarının hakimiyet kurduğu bölgelerde ve zaman dilimlerinde ortadan kaybolduğunu gösteriyor. Yapılan bu çalışma, tiranozorların egemenlik sağladığı bölgelerdeki orta boyutlu yırtıcı türlerinin çeşitliliğindeki çarpıcı düşüşlerin sistematik olmayan geçmiş kayıtlarını da doğrular nitelikte.

Orta boyuttaki yırtıcı türlerinin birçoğu gözden kaybolmuş olsa da aynı durum bu yırtıcıların avları için geçerli değil. Bundan dolayı bu canlıların ortadan kaybolmasının, avlarının çeşitliliğindeki ve sayısındaki düşüşten ziyade, genç tiranozorların orta boyutlardaki yırtıcıların ekolojik rolünü (niş) üstlenmesiyle oldukça yakından bir ilişkisi olduğu düşünülüyor. Holtz şunları söylüyor:

Dinozorlar Çağı'nın erken dönemlerinde, çoğu komünitede ufak bir tilki boyutundaki yırtıcılardan devasa etçillere kadar çeşitli büyüklüklerde bir çok farklı etobur türü olurdu. Ancak daha sonra, günümüzden 95 ila 80 milyon yıl önce bir değişim fark ediyoruz. Fil boyutlarındaki ya da daha büyük, devasa yırtıcılar ve yakın akrabaları besin zincirinin en tepelerine otururken; orta boyutlardaki, örneğin leopar ila bufalo boyutlarındaki skaladaki yırtıcılara ya çok nadiren rastlıyoruz ya da hiç rastlamıyoruz.
Görseller farklı iki dönemdeki etçillerin boyut dağılımını gösteriyor. Alttaki görselde henüz tiranozorların hakimiyet sağlamaya başlamadıkları dönemde yırtıcı boyutlarındaki çeşitlilik göze çarpıyor. Üsttekinde iste orta boyutlardaki yırtıcıların olmaması dikkat çekici.
Görseller farklı iki dönemdeki etçillerin boyut dağılımını gösteriyor. Alttaki görselde henüz tiranozorların hakimiyet sağlamaya başlamadıkları dönemde yırtıcı boyutlarındaki çeşitlilik göze çarpıyor. Üsttekinde iste orta boyutlardaki yırtıcıların olmaması dikkat çekici.
University of Maryland

Normal şartlarda böylesine bir değişim, bu yırtıcıların avlarında da bir değişimle örtüşürdü. Ya yırtıcılar azaldığından kendi çeşitlilikleri artardı ya da aksine, yırtıcılardaki azalışın bir belirtisi olarak avların da yok olduğunu görürdük. Ancak Holtz'un orta boyuttaki yırtıcıların avladığı türlerin çeşitliliğinde bir değişime rastlamaması, bir şeylerin bu yırtıcıların ekolojik rolünü üstlendiğini kanıtlar nitelikte. Peki ama neden bu ekolojik rolleri genç tiranozorların doldurduğunu düşünüyoruz?

Holtz ve ekibi tarafından yapılan bir diğer çalışma, genç tiranozorların ebeveynlerinden oldukça hızlı ve çevik olduğunu, bundan dolayı da orta boyuttaki yırtıcıların avladığı daha hızlı ve çevik canlıları avladığına yönelik kanıtlar sunuyor.

Reklamı Kapat

Önümüzde iki ihtimal var: Ya tiranozorlar evrimsel süreçlerinde zamanla hakimiyet kurdukça genç bireyler de kendi boyutlarındaki etçillere üstünlük sağlayıp onları saf dışı bıraktı ya da herhangi başka bir şey bu orta boyuttaki yırtıcıların ortadan kaybolmasına sebep oldu ve genç tiranozorlar da boş kalan nişleri doldurdu. Ancak bu yırtıcıların ortalıktan çekilmesi ve tiranozorların egemenlik kurmaları nispeten geniş bir zaman diliminde gerçekleştiğinden bilim insanları şu an için bu iki ihtimalden hangisinin doğru olduğuna dair bir şey söyleyemiyorlar.

Holtz, çalışmada 60 adet dinozor topluluğunun (aynı dönemde bir arada yaşamış çeşitli türlerin oluşturduğu toplulukları) fosil kayıtlarını gözden geçirdi. İncelediği bu fosil kayıtları Erken Jura Dönemi'nden Geç Kretase Dönemi'ne kadar olan dönemi (201-66 milyon yıl öncesini) kapsıyordu. Etçil türlerin sayısını çıkararak, tahmini kütlelerine göre (50 kg ila 1000 kg arasındakileri orta boyuttakiler, 1000 kg'dan fazla olanlar ise büyük boyuttakiler olacak şekilde) sınıflandırdı.

Yaptığı bu analizlerde incelediği 60 topluluğun 31'inde tiranozor türleri en büyük yırtıcı unvanına sahip değildi ve orta boyuttaki yırtıcılar kategorisinden pek çok tür oldukça yaygındı. Bu dinozor toplulukları Erken Jura Dönemi'nden, Geç Kretase Dönemi'nin ilk zamanlarına kadar (201-80 milyon yıl önce) Kuzey Amerika ve Asya'da varlıklarını sürdürebildiler. Diğer yandan, Kuzey Amerika ve Asya dışında ise Dinozorlar Çağı'nın sonuna kadar, yani fazladan 14 milyon yıl kadar, hayatta kalmaya devam ettiler (çünkü tiranozorlar bu bölgelerde egemendi).

Holtz'un gözden geçirdiği diğer 29 toplulukta ise tiranozor türleri en büyük ve muhtemelen de en baskın yırtıcılardı. Hepsi Asya ve Kuzey Amerika'da bulunmuş bu komünitelerde orta boyutlardaki yırtıcıların Geç Kretase'nin son dönemlerinde (80-66 milyon yıl önce) neredeyse tamamen ortadan kaybolduğu görünüyor. Holtz bu analizlerden sonra, aynı dinozor topluluklardaki av türlerinin de bir analizini yaptı ancak bu türlerin çeşitliliğinde ve sayısında göze çarpan bir değişime rastlamadı.

Görüldüğü üzere tiranozorların hakimiyet kurmadıkarı bölgelerde ve zaman dilimlerinde orta boyutlardaki yırtıcı türler oldukça yaygın; ancak tiranozor türlerinin baskın konuma geçtiği dönem ve bölgelerde orta boyuttaki yırtıcılar ya yok denecek kadar az ya da hiç yok. Av çeşitliliğinde de göze çarpan bir değişim olmadığından bu yırtıcıların yerini tiranozor türlerinin genç bireylerinin almış olması kuvvetle muhtemel.

Gelecek çalışmalarda ise tiranozorların egemenlik kurmaya başladıkları zamanlardaki av türlerinin boyutlarında değişimler yaşanıp yaşanmadığını görmek için bu türlerin fosil kayıtları yakından incelenecek. Holtz ayrıca Triyas Dönemi (251-201 milyon yıl önce) etçillerinin de boyut dağılımını ortaya koymak için kayıtları gözden geçirecek. Türlerin boyut dağılımını ve çeşitliliğini anlamak, paleontologların çeşitli av-avcı topluluklarının nelerden etkilendiğini anlamalarına yardımcı olabilir. Holtz, son olarak şunları söylüyor:

Bu etkileşimler Dinozorlar Çağı'nda hayatın nasıl olduğunu anlamak için elbette önemlidir ancak daha geniş bir çerçeveden (bu durumda bir ekosistemin av-avcı bileşenlerini göz önünde bulundurarak) bakacak olursak, değişen ekosistemleri daha iyi anlamak bize, günümüz için bile Dünya'daki yaşamın etkileşimlerinin nasıl işlediğine dair daha kapsamlı bir bakış açısı sağlar.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Science Daily | Arşiv Bağlantısı
  • T. R. H. J.. (2021). Theropod Guild Structure And The Tyrannosaurid Niche Assimilation Hypothesis: Implications For Predatory Dinosaur Macroecology And Ontogeny In Later Late Cretaceous Asiamerica1. Canadian Journal of Earth Sciences, sf: 1-18. doi: 10.1139/cjes-2020-0174. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/07/2021 06:54:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10647

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Şehir Hastanesi
Canlı Cansız
Avrupa
Santigrat Derece
Retrovirüs
Hayvan Davranışları
Konuşma
Ekoloji
Doğru
Hominid
Doğa Yasaları
Astrofotoğrafçılık
Cinsellik Araştırmaları
Bakteriler
Şiddet
Mikroevrim
Ornitoloji
Hastalık Yayılımı
Periyodik Tablo
Uçma
Karadelik
Biyokimya
Burun
Parçacık
Kuantum
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın