Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Hastalık Kataloğu projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Hastalık Kataloğu projesinin amacı, başta nadir hastalıklar ve Türkiye'yi etkileyen hastalıklar olmak üzere Dünya'da görülen bütün hastalıkları bir katalog halinde biriktirmek ve bunlara yönelik halka açık bir bilgilendirme ve endeks sistemi sunmaktır.

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Her ne kadar günümüzde bilimin gelişmesiyle artık eskisi kadar öldürücülüğü kalmamış olsa da, bir zamanların başa bela, bakteriyel hastalıklarından biridir tifüs. Tifüse Rickettsia cinsinin tifüs-grubu bakteriler sebep olmaktadır (Rickettsia prowazekii ve Rickettsia typhi). Bu bakterinin son birkaç yüz yılda inanılmaz miktarda evrim geçirdiği, farklı türlere ayrıldığı ve bu sebeple tifüse sebep olan bakterilerin taksonomisinin oldukça karışık olduğu bilinmektedir.

Belirti ve Semptomlar

Tifüsün belirtilerinden bahsedecek olursak:

  • Üşüme
  • Kötü öksürük
  • Deliryum
  • Yüksek Ateş (40 derece civarı)
  • Eklem Ağrısı
  • Düşük Kan Basıncı
  • Döküntüler
  • Işığa Duyarlılık
  • Ciddi Başağrıları
  • Ciddi Kas Ağrıları
  • Stupor: Algı seviyesinde düşüklük ve acı dışında uyaranlara tepki verememe hali

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Tifüs, doğrudan hijyen ile ilgilidir. Hastalığa sebep olan bakteriler genellikle içme sularından bulaşmakta ve hızla yayılabilmektedir. İçme suları haricinde açık kanalizasyon ve lağım kanallarından da bulaşabilir.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Günümüzde tifüs kolaylıkla tedavi edilebilmektedir ve tedavisinde Kloramfenikol, Ampisilin ve benzeri ilaçlar kullanılmaktadır. Aşısı da bulunmaktadır; ancak %51-67 koruyuculuğu vardır, kesin koruyucu değildir.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

İlk tifüs vakasına 1489 yılında bir İspanya sömürgesi olan Moorish Granada'da rastlanmıştır. İspanyollar, kuşatma sırasında savaş sebebiyle 3.000 askerlerini kaybederken, aynı zamanda buna ek olarak tifüs sebebiyle tek bir seferde 17.000 asker ölmüştür.

Tarihte, 16 ve 19. yüzyıllarda hastalık Dünya çapında salgına (epidemik) dönüşmüş ve binlerce, hatta toplam olarak düşünüldüğünde milyonlarca insanın ölümüne sebep olmuştur. Sadece 1918-1922 yılları arasında, 20-30 milyon kişi bu hastalığa yakalanmış, bunların 3 milyonundan fazlası ölmüştür. İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanlar'ın Rusya'yı işgali sırasında tifüs Almanları da vurmuştur. Bu sebeple 1941 yılında binlerce Alman askeri hızlı bir şekilde ölmüştür.

1900'lerin ilk yıllarında Rusya'dan ABD'ye kaçanların beraberinde getirdikleri tifüs mikrobundan korunmak için New York'ta kurulan karantina bölgesinden bir fotoğraf.
1900'lerin ilk yıllarında Rusya'dan ABD'ye kaçanların beraberinde getirdikleri tifüs mikrobundan korunmak için New York'ta kurulan karantina bölgesinden bir fotoğraf.

1942 ve 43 yılllarında tifüs Kuzey Afrika ülkelerini, Mısır'ı ve İran'ı vurmuş, on binlerce insanın ölümüne sebep olmuştur. Nazi Almanyası'ndaki toplama kamplarını da vuran tifüs, binlerce insanı hızla öldürmüştür. 30 Yıl Savaşları'nda 8 milyon Alman tifüs sebebiyle ölmüştür. Ayrıca genel olarak "hapis hastalığı" olarak bilinen tifüs, Dünya'nın dört bir yanındaki hapishanelerinde, yüz binlerce mahkumun ölümünden sorumludur. Kısaca özetleyecek olursak tifüs, yüz milyonlarca insana bulaşmış ve bulaştığı her 3 insandan 1'ini öldürmüştür.

Önlem Yöntemleri

Evrim Ağacı olarak tifüsten korunmak için hijyeninize, içtiğiniz sulara ve özellikle kanatlı hayvanların tüketimindeki hijyene dikkat etmeli ve yukarıdaki belirtileri gösterdiğiniz anda doktora gitmenizi önemle tavsiye ediyoruz.

Etimoloji

Tifüs kelimesi, Yunancada (Yun: typhos) "dumanlı, puslu" anlamına gelmektedir. Bunun sebebi, tifüse yakalananların zihinlerinin bu şekilde dumanlı olması ve farkındalık seviyelerinin çok düşmesidir. Bunun sebebi aşırı şiddetli baş ağrıları, akut kafa karışıklığı hali (deliryum), buna bağlı olarak davranışlarda değişme, yüksek ateş ve benzeri vücudun sistemlerini alt üst edecek özellikleri olmasıdır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2020 14:33:07 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/670

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Güneş Sistemi
Çiftleşme
Şehir Hastanesi
Doktor
Deprem
Malzeme
Robot
Bilgisayar
Uzay
İstatistik
Ses
Genel Görelilik
Türkiye
Primat
Transkripsiyon
Nobel Ödülü
Coğrafya
Ornitoloji
Hekim
Hasta
Korku
Nükleotit
Film
Coronavirus
Astrofotoğrafçılık
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir şeyin adını bilmekle, o şeyi bilmek arasında devasa bir fark vardır. Bunun farkına erken varmak gerekir.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder