Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Tek Hücrelilikten Çok Hücreliliğin Evrimi

Tek Hücrelilikten Çok Hücreliliğin Evrimi
4 dakika
1,629
Tüm Reklamları Kapat

Başlangıçta tek hücreli yaşam vardı. Bugün, milyonlarca yıl sonrasında, birçok bitki, hayvan, mantar ve alg tek parçaymışçasına uyum içinde çalışan birçok hücreden oluşmaktadır. Bu organizmalar çokhücreliliğe ulaşmış oldukları birçok farklı yoldan geçse de bu hücreler enerji tüketebilmek, hayatta kalabilmek ve çoğalmak için kümeler halinde uyum içinde birlikte çalışır. 

Fakat çokhücrelilik nasıl evrimleşti? Bir defada mı, birkaç defada mı evrimleşti? Hücreler; başlı başına yaşamı oluşturan bir hücre olmaktan, diğer hücrelerle işbirliği ve uyum halinde çalışmaya ve sadece bağlı bir birim olmaya geçişi nasıl sağladı? 

Tüm Reklamları Kapat

New York'ta Ithaca Cornell Üniversitesinde bitki evrimi biyoloğu olan Karl Niklas bitkilerin ölçüleri, şekilleri ve çoğalmalarının geçen milyonlarca yıl boyunca nasıl değiştiği üzerine çalışıyor. American Journal of Botany dergisinin 100. yılı için hazırlanan yıldönümü sayısında ilk makale yazarı olarak yer alan Niklas, çokhücreliliğin tarihini ve hücrelerin diğer hücrelerle işlevsel olarak bütünleşebilmesi için; şekil, işlev, yapı ve gelişim açısından geçirmesi gereken değişiklikleri yeniden inceliyor. Aynı zamanda, çokhücreliliğin evrimini etkileyen, doğal seçilimden fizik kanunlarına kadar temelde yatan itici kuvvetleri ve engelleri ortaya çıkarıyor. 

Öğrenciyken Niklas matematikle ilgilenmekteydi, fakat sonra 'matematikvari' yapıları dolayısıyla bitkiler üzerine çalışmaya başladı. Niklas'ın yorumuna göre 'Çokhücrelilik matematiksel tanım kapasitesine sahip temel bir evrimsel gelişmedir ve bitkilerin farklı nesillerinde birkaç defa gerçekleşmiştir.' 

Tüm Reklamları Kapat

Aslında, nasıl tanımlandığı çok da önemli değil. Bilim insanları çok hücreliliğin, kökü aynı ataya dayanan birçok nesil boyunca birkaç kez gerçekleştiği konusunda hemfikirler. En basit olarak bir hücre kümesi diye tanımlanabilecek olan çokhücrelilik en az 25 farklı defa, farklı nesillerde evrimleşti. Bununla birlikte daha kesin olarak tanımlandığında da, bu hücrelerin birbirine bağlı, birbiri ile iletişim içinde ve bir uyum içinde hareket ediyor olmaları gerekmekle birlikte; hayvanlarda açık bir şekilde bir kez, mantarlarda üç kez, alglerde altı kez, ve bakterilerde daha fazla sayıda evrimleşmiştir. 

Çokhücrelilik, seçilimin fenotipler üzerinde etkili olduğu ve nitelik kombinasyonlarının ne kadar düzgün çalıştığı önermesine dayanarak pek çok kez başarılmış olabilir. Diğer bir deyişle, hücreler farklı mekanizmalar kullanarak bağlanmış olsa da, ya da farklı gelişim yolları kullanmış olsalar da eğer sonuçlar düzgün işleyen hücrelerin işbirliği içinde çalıştığı ve daha iyi hayatta kaldığı, tekhücreli karşıtlarına göre daha çok yavruladıkları şeklindeyse; bu çeşitli evrimsel yolların hepsi mümkün olabilir. 

Niklas çokhücreli organizmaların evriminin birçok kez yaşanmış olması ve hücreleri birbirine yapıştıran tutkalın kimyasına benzetilebilecek farklı gelişim motifleri içermesinin önemini vurguluyor. Bu incelemede Niklas'ın açıkladığı noktalardan biri doğal seçilimin işlevsel özellikleri etkilemesi, böylece çokhücrelilik farklı mekanizmalar ve gelişim tarzları aracılığıyla ve hücre biyolojisinin farklı açıları yoluyla pekçok kez evrimleşebildi. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunun yanında, çok hücreliliğin evrimleşebilmesi için sırayla karşılanması gerekli bir ihtiyaçlar kümesi vardır: Hücreler bir araya gelmeli, birbiriyle iletişim kurmalı, işbirliği yapmalı ve hücreler işlevlerinde uzmanlaşmalıdır (örneğin bütün hücreler tam olarak aynı işi yapmaz, öyle olsa sadece bir hücre grubu ya da kolonisi olarak adlandırılabilirlerdi). Bunların olabilmesi için hücrelerin birbirini reddetmemesi gerekiyor. Diğer bir deyişle, bir dereceye kadar genetik olarak uyumlu olmaları gerekiyor, bu hücrelerimizce tanınmayan yabancı maddeleri vücudumuzun reddetmesine benzetilebilir. Bu ilk aşama "uyum başarısının ayarlaması" olarak adlandırılır. 

Bu 'uyum başarısının ayarlaması' bir darboğaz dönemine ya da organizmanın sadece bir hücreye sahip olduğu; spor, zigot ya da bitki üremesini sağlayan tek çekirdekli aseksüel (eşeysiz) yapı gibi bir tekhücreli döneme ihtiyaç duyar. Bu takip eden hücrelerin benzer genetik maddeye sahip olabilmesi için gereklidir. 

Uyum başarısının ayrılması" aşaması çokhücrelilik evrimleşme süreci için gerekli ikinci adımdır. Bu adım hücrelerin daha uyumlu birimler ya da kendileri gibi bireyler üretebilmesi amacıyla birlikte çalışmasını gerektirir ve uyumluluklarını artıracak bir düzenle çalışmalarını sağlar. Bu başarıldığı zaman, farklı bir fenotip ya da şekilde bir organizma ortaya çıkar. Bitkilerde, hayvanlarda, mantarlarda ve alglerde iki hücre arası işbirliği ya da iletişim adımları ökaryotik atalarından çok farklıdır, ancak önemli olan şudur ki bu organizmaların hepsinin çokhücreli işlevsel organizmalar olma yolunda geçirdikleri adımlar çok benzerdir. Niklas'ın dikkat çektiği gibi, "Bu çakışan evrim ünlü bir sözle özetlenebilir: Bütün yollar Roma'ya çıkar, ama Roma eski Roma değil.

Aslında bu aşamalar teoride mümkün bir temel plan üzerinde evrim adımlarının en makullerini, algler, kara bitkileri ve hayvanlar üzerinde olduğu gibi tek hücrelilikten hücre kolonileri ve sonra çokhücreliliğe kadar gösterecek şekilde yerleştirilebilir. Niklas aynı zamanda çok çekirdeğe sahip tek bir hücre ile başlayan (bir yeşil algden çokhücreliliğe) ve gözlemlenen bazı mantar ve alg türleriyle desteklenen makul alternatif bir evrim yolu çiziyor. 

"Bu kaynak incelemesi benim dikkatimi işbirliğine çekiyor." diye belirten Niklas bunun sebebini çokhücreliliğin hücrelerin birlikte çalışmasını gerektirmesi olarak açıklıyor: Hileci hücrelere uzun vadede hoşgörü yok, çünkü kanser gibi kontrolü elegeçirip çokhücreli bir organizmayı öldürebilirler.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
1
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Daily | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/02/2024 02:08:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1963

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kas
Balıklar
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Çalışma
Argüman
Diş Gelişimi
Konuşma
Kuyruksuz Maymun
Hormon
Patojen
Böcek
Mitler
Mikrobiyoloji
Mars
Lazer
Akademi
Kromozom
Dilbilim
Onkoloji
Tümör
Genetik Mühendisliği
Karanlık Madde
Kırmızı
Yüz
Besin Değeri
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Yeni Yapay Zeka
Yeni Yapay Zeka "Sora", YouTube'un Sonu Olabilir mi?
Filler Neden Farelerden Korkar?
Filler Neden Farelerden Korkar?
Büyünün Çalışıp Çalışmadığını Nasıl Anlarsınız?
Büyünün Çalışıp Çalışmadığını Nasıl Anlarsınız?
Yıldırım Topu: Bulutlardan Gelen Gizemli Elektrik Topu!
Yıldırım Topu: Bulutlardan Gelen Gizemli Elektrik Topu!
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
-. --, et al. Tek Hücrelilikten Çok Hücreliliğin Evrimi. (15 Şubat 2014). Alındığı Tarih: 21 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1963
--, -., Kayadelen, Ö., Bakırcı, Ç. M. (2014, February 15). Tek Hücrelilikten Çok Hücreliliğin Evrimi. Evrim Ağacı. Retrieved February 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/1963
-. --, et al. “Tek Hücrelilikten Çok Hücreliliğin Evrimi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Övgü Kayadelen, Evrim Ağacı, 15 Feb. 2014, https://evrimagaci.org/s/1963.
--, ---. Kayadelen, Övgü. Bakırcı, Çağrı Mert. “Tek Hücrelilikten Çok Hücreliliğin Evrimi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Övgü Kayadelen. Evrim Ağacı, February 15, 2014. https://evrimagaci.org/s/1963.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close