Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Suyun Tadı: Su Tatsız mıdır? Suyun Tadını Nasıl Tanımlarız?

Suyun Tadı: Su Tatsız mıdır? Suyun Tadını Nasıl Tanımlarız? PxHere
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Popular Science isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Binlerce yıldır filozoflar suyun tadı olmadığını iddia etmişlerdir. Onlara göre suyun tadı, diğer tatlar için bir temeldir. Bir başlangıç noktasıdır, bir referanstır. Suyun dilimizdeki etkisi, karanlığın gözümüzdeki, sessizliğin kulağımızdaki etkisi gibidir. Aristo, "Doğal bir madde olan su tatsızdır." yazmıştır. Ona göre su, sadece diğer tatlar için bir araçtır.

Ancak günümüzde bilim insanları saf suyun belli bir tat olarak algılandığını fark etmeye başladılar. Bazıları dilde acı bir tat olarak algılandığını, bazıları lezzetsiz olduğunu belirtti. 1920'lere geldiğimizde eldeki bulgular, suyun tadının hemen öncesinde yediğiniz şeye bağlı olarak değiştiğini gösteriyordu. Öncesinde bir gazoz içecek olursanız, sonrasında suyun tadı asidik gelecektir ve bir miktar tatlı gibi algılanabilir. Biraz tuz yedikten sonra için, suyun tadı bir miktar acı gelecektir.

1960'lar ve 1970'lere geldiğimizde Yale Üniversitesi'nde psikolog olan Linda Bartoshuk, suyun "ardıl tat" (aftertaste) olarak bilinen özelliğine dair bir dizi makale yayımladı. Bartoshuk'un belirttiğine göre bir insan yiyip içtiğinde, kişinin tat hücreleri o uyarana adapte olmaktadır. Eğer ki bu tadı sonradan su ile temizlerseniz, hücreler de yeniden aktif konuma dönecektir. Bu tıpkı bir rengi gördükten sonra beyaz bir kağıda baktığınızda gözünüzün önüne bu rengin gelmesi gibidir (buna "ardıl görüntü", "afterimage" denir).

Bu etkiyi hissetmek için yiyip içmeniz gerekmez bile. Bartoshuk'un bulgularına göre bir insanın tükürüğü de suyun tadını etkileyebilir. Gün boyunca diliniz bir miktar tuzlu olan tükürük ile yıkanır durur. Tükürüğün bir tadı yoktur çünkü ağzınız buna tamamen alışmıştır. Eğer ki tükürüğü suyla yıkayacak olursanız, bir sonraki yudumda suyun tadı biraz daha acı veya ekşi gelecektir.

Fizyologlar arasında şu iddia 30 yıldır bir dogmadır: suyun bir tadı vardır; ancak sadece ardıl tat olarak veya öncesindeki yiyecek/içeceklerin etkisiyle ortaya çıkar. Öte yandan daha günümüze daha yakın bir geçmişte küçük bir grup bilim insanı suyun tadının kendi başına da algılanabileceğini iddia ettiler. 2000'lerden başlayarak araştırmacılar hem insanda, hem laboratuvar farelerinde beynin özellikle suya tepki gösteren bazı kısımlarını gösterdiler. Yaklaşık olarak aynı tarihlerde Utah Üniversitesi, memeli tat hücrelerinin akuaporin adı verilen ve suyun hücre zarından geçebilmesini sağlayan proteinler sentezlediğini keşfetti. Diğer hücrelerde de yaygın olarak bulunan akuaporinler, tat hücrelerinin su tarafından uyarılması için doğrudan bir yol olabilir.

Eğer ki suyun fareler ve insanlar için özel bir tadı varsa bile bu, hayvanlar aleminde daha önce görülmemiş bir keşif olmayacaktır. Böceklerin suyun tadını alabildiğini bilmekteyiz. Bilim insanları meyve sineklerinin kanatlarından, bacaklarından ya da proboskis denen hortumlarından çıkan ve brisil adı verilen sert kılcıklar kullanarak kimyasalların tatlarını alabildiklerini gösterdiler. Bu kılcıklar bir dizi nörona bağlanarak şekerli ve acı tatlar ile ozmotik basınçtaki değişimleri algılayabiliyor.

Böyle olsa da, birçok nörobilimci bu mekanizmanın memelilerde de bulunduğundan şüpheli. Binghamton Üniversitesi'nden Patricia Di Lorenzo, "Suyun bir tadı olduğuna inanmayan birçok insan bulabilirsiniz. Nokta." Laboratuvarında yaptıkları araştırmalarla farelerin beyin sapında sadece suya tepki gösteren bazı bölgeler buldular ancak bu bulguları meslektaşları tarafından pek destek görmedi. "Bu işi bıraktım." diyerek kabul ediyor. "Eğer ki kimsenin sana inanmadığı bir alandaysan, ilerlemek zorundasındır."

Duke Üniversitesi'nden bir fizyolog olan Sidney Simon da benzer bir deneyimini aktarıyor. Farelerin tat alma korteksinde suya duyarlı bazı özel hücreler keşfetti. Şöyle anlatıyor:

Memelilerde suya tepki olduğuna yönelik güçlü bir olasılık var. Kesin bir sonuç yok elbette, sadece bir fikir.

Ancak diğer araştırma grupları aynı sonuca varamadılar. Simon bu durumun sebebinin belki sadece anesteziyle uyuşturulmuş hayvanları kullanmaları olabileceğini düşünüyor. Ayrıca tepkileri sadece dilin ön kısmında araştırmışlar. Suya duyarlı hücreleri bulmak için dilin arka taraflarına bakmak gerekiyor olabilir. Her ne olursa olsun Simon'a göre suyun kendine has bir tadı olması son derece mantıklı. Sözlerini şöyle sonlandırıyor:

Dünya'daki en yaygın şey bu. Vücudunuzun yüzde 75'i! Gezegenin yüzde 75'i. Demem o ki, neden böyle bir şey geliştirmeyesiniz ki?
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Umut Verici! 4
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Popular Science | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/11/2020 02:04:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1930

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Bağışıklık
Öğrenme Teorileri
Kedi
Beslenme Davranışları
Müzik
Doğa Yasaları
Jüpiter
Kuyrukluyıldız
Yayılım
Dünya
Neandertaller
Yemek
Santigrat Derece
Allah
Etoloji
Kemik
Element
Cinsiyet
Diş Gelişimi
Homeostasis
Soru
Beyin
Değişim
Darwin
Böcekler
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bugün mezun olup, yarın öğrenmeyi bırakan biri, ertesi gün cahil kalır.”
Newton D. Baker
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol