Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Sürüngen Evriminde Yeni Bir Sayfa: Venetoraptor'un Keşfi!

Dinozorlar ve Pterozorların Evrimindeki Boşluklar Dolmuş Olabilir!

Sürüngen Evriminde Yeni Bir Sayfa: Venetoraptor'un Keşfi! Matheus Fernandes
Yeni keşfedilmiş Venetoraptor cinsi lagerpetid arkozorun illüstrasyonu.
5 dakika
1,157
Tüm Reklamları Kapat

Mezozoyik Zaman denilince şüphesiz ki akla gelen ilk canlılar dinozorlardır. 202 milyon yıldır kuşları da kapsayacak şekilde yeryüzünde tüm ihtişamlarıyla dolanan hayvanlar... Dinozorlar inanılmaz çeşitli bir gruptur. Neredeyse 40 metreye ve 70 tona varan sauropodlardan tutun boyutu 6 cm, kütlesi ise en fazla 2 veya 3 gram olabilen arı sinekkuşu (Mellisuga helenae) dinozorların ne kadar çeşitli olduğunu gözler önüne sermektedir. Mezozoyik Zaman, çoğunlukla dinozorlar üzerinden hatırlansa da bu dönemde en az onlar kadar başarılı olmuş başka bir sürüngen grubu daha vardır. Pterozorlar (Pterosaurlar) yani uçan sürüngenler...

Mezozoyik Sürüngenlerinin Evrimi

Dinozorlar ve pterozorlar ilk olarak Triyas (252-201 MYÖ) denilen bir dönemde dünya sahnesine atılmıştır.[2] Bu döneme ait en eski dinozor örnekleri 230 milyon yıl önceye kadar gitmektedir.[1] Ancak atalarının tarihi daha da eskilere dayanmaktadır. Hem Dinozorlar (Dinosauria) hem Pterozorlar (Pterosauria) hem de Timsahımsılar (Crocodylomorpha), Arkozorlar (Archosauria) denilen bir sürüngen grubundan evrimleşmektedir. Günümüzde bu grubun hayatta olan son temsilcileri Timsahlar (Crocodilia) takımı ve yaşayan dinozorlar olan Kuşlar (Aves) sınıfıdır. Pterozorlar yaklaşık 66 milyon yıl önce gerçekleşen 5. kitlesel yok oluşta tamamen yok olmuştur.[3] Peki bu arkozorlar yani dinozorların ve pterosaurların ataları da neyin nesiydi? Nasıl yaşıyorlardı? Nasıl gözüküyorlardı? Veya en önemlisi, evrimsel süreçte dinozorlar ve pterosaurlar birbirinden ne zaman ayrıldı?

Arkozorların Dönemi Ve Çeşitlenmesi

Arkozorlar temelde bir sürüngen kladıdır (monofiletik grubudur). İçinde birbirinden farklı familyaları ve diğer taksonomik grupları içerir. Bu sürüngenler erken dönemlerinde diğer sürüngenlerden pek de farklı değildi. Ancak 230-220 milyon yıl kadar önce arkozorlardan bazı türlerin vücut uzuvları dik duracak ve vücudun yere paralel bir şekilde durmasını sağlayacak şekilde evrimleşti. Bu türler milyonlarca yıl sonra biz insanlar tarafından ilk dinozorlar veya dinozorumsular olarak bilinecektir.[4] Dinozorların evrimi aslında uzun zamanlar araştırılmış ve iyi anlaşılmıştır. Yine de bu süreçte araştırılması ve aydınlatılması gereken birçok kısım bulunmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Timsahımsılar, arkozorlar içinden en erken ayrılan gruplardan biri olmuştur. Bunu ilerleyen milyonlarca yıl içinde dinozorlar ve kuzenleri uçan sürüngenler de takip edecektir. Bu şekilde dinozorlar ve pterozorlar, arkozorlar içinde Kuş Boyunlular (Ornithodira) adlı bir klad olarak farklılaşmışlardır. Peki Ornithodira içinde bu iki grup ne zaman ayrıldı?

Pterozorlar yani uçan sürüngenler ilk keşfedildikleri andan itibaren bilim için bir gizem olmuştur. Nasıl havalandıkları, ne kadar büyüdükleri, nasıl üredikleri gibi bu hayvanlar hakkındaki en temel bilgileri henüz yeni yeni ortaya çıkarmaya başladık. Ancak hâlâ bu tuhaf canlılar hakkında cevaplanmamış onlarca soru var. Bunların en dikkat çekenlerinden biri arkozorlar içindeki taksonomik konumlarıydı. Son yıllarda ortaya çıkarılan Tavşansürüngenigiller (Lagerpetidae) familyası, pterozorlar ve dinozorların ortak ataları olabilir. Yeni keşfedilmiş Venetoraptor gassenae de bu familyanın yeni bir türünü temsil etmektedir.[5]

Yeni keşfedilmiş Venetoraptor cinsinin gerçekçi bir illüstrasyonu.
Yeni keşfedilmiş Venetoraptor cinsinin gerçekçi bir illüstrasyonu.
Gabriel Ugueto

Yeni Tür Venetoraptor gassanae ile Tanışın!

Nature'da geçtiğimiz günlerde yayımlanan bir makalede yeni bir tavşansürüngenigil (lagerpetid) türünün keşfi duyuruldu.[5] Holotip örneği CAPPA/UFSM 0356, Brezilya'nın Rio Grande do Sul kentinde São João do Polêsine'deki Paraná Havzasında yer alan Santa Maria Formasyonu'nda bulundu. Örnek, kısmen eklemli, bütün olmayan bir kafatası, servikal, dorsal ve kaudal omurların yanı sıra kısmi bir pelvik kuşaktan, kollar ve bacaklardan oluşmaktadır. Canlıyı tanımlayan bilim insanı R. T. Müller ve meslektaşları ona Vale Vêneto yağmacısı anlamına gelen Venetoraptor gassenae adını vermiştir.

Venetoraptor'un kafadan kuyruğa yaklaşık 1 metre olduğu düşünülmektedir. Kalça yüksekliği ise 33 cm olarak hesaplanmıştır. Canlının çenesinin ucunda bir gaga mevcuttur. Bu gaga nesli tükenmiş bir kuş grubu olan ve terör kuşları olarak da bilinen phorusrhacidlerin gagaları ile benzer olarak öne doğru kıvrımlı olup keskin ve dişsizdir. Premaksillanın yüzeyi, canlı yaşarken üstünde bulunan keratin tabakanın izleri ile doludur. Bütün bir kafatası bulunamadığından dolayı Venetoraptor'un çenesinin geri kalanında diş olup olmadığı bilinmiyor. Ancak bu konuda akrabalarına bakarak bir fikir elde edebiliyoruz. Bir başka lagerpetid tür olan Ixalerpeton polesinensis'in dişleri vardı. Ancak Venetoraptor'dan farklı olacak şekilde bir gagası bulunmamaktadır. Yani bu yeni türün dişleri olup olmadığı konusunda daha çok örneğe ihtiyacımız var. Metakarpalların uzunluğu bir dinozorumsu olan Saltopus elginensis ve birçok pterozorlarda olduğu gibi birinci ve dördüncü kemiğe kadar artar. Ancak yakın akrabalarından Dromomeron romeri gibi türlerde en uzun kemik üçüncü kemiktir. Bu da Venetoraptor'u diğer türlerden ayıran özelliklerden biridir. Bu canlının ellerinde uzun, tırpanı andıran pençeler bulunmaktaydı. Ek olarak diğer lagerpetidler ve erken dönem pterosaurları gibi, omurları da orantılı olarak kısadır.

Tüm Reklamları Kapat

Yeni keşfedilmiş Venetoraptor cinsi hayvanın holotip örneği.
Yeni keşfedilmiş Venetoraptor cinsi hayvanın holotip örneği.
Science News

Venetoraptor'un kıvrık gagası ve büyük pençeleri, onun ağaçlarda yaşayan bir hayvan olduğuna işaret ediyor olabilir. Tırpan benzeri pençeleriyle tıpkı günümüz tembel hayvanların yaptığı gibi ağaçlara kolayca tırmanmaya yönelik seçilim göstermiş olabilir. Gagasının, terör kuşları ve atmacalarla benzerlik taşıdığını hesaba katacak olursak etçil lehine bir diyete sahip olması şimdilik olası gözüküyor. Yine de kafatası fosilindeki eksiklerden dolayı Venetoraptor'un diyeti konusuna şüpheci yaklaşmakta fayda var. Kol ve bacak detayları, Venetoraptor ve akrabalarında dört ayaklılığın kaybını destekler niteliktedir. Bu şekilde arkozolar daha dik duracak bir vücut pozisyonu benimsemiştir.

Ek olarak bedenlerinin boşluklarla ve hava keseleri ile dolu olması, oksijene daha kolay ve yoğun olarak erişim sağlayabilme özelliklerini ortaya çıkarmıştır. Bu da onları çevrelerindeki diğer sürüngenlere göre daha aktif canlılar yapmıştır. Metabolizmalarının hızlanması ve hızla değişen çevreye çok iyi uyum sağlamaları sayesinde, aynı ekosistemde yaşayan Placeria gibi memelilerle yakın akraba terapsitlerin soyunun tükenmesine rağmen lagerpetidlerin muhtemel torunları olan pterozorların ve dinozorların nasıl hayatta kaldığını bizlere gösterebilmektedir. Venetoraptor'un tahmini vücut duruşu bu yüzden muhtemelen çoğunlukla bipedal yani iki ayaklı olacak şekildedir.

Venetoraptor'un fosilleri günümüzden 233 milyon yıl öncesine Triyas’ın Karniyen aşamasına tarihlenmiştir. Keşfedildiği çevre de göz önünde bulundurulacak olursa Comsocerops gibi amfibilerin yanı sıra sinapsitler, erken dönem dinozorlar ve başka sürüngenlerle de birlikte yaşamıştı. Ancak yeni tanımlanan bir tür olmasından dolayı hakkında şimdilik bildiklerimiz bunlarla sınırlı. İlerleyen zamanlarda yapılacak araştırmalar bu hayvanın gizemli dünyası ve sürüngen evrimindeki konumu hakkında daha çok bilgi sağlayabilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
46
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Korkutucu! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/07/2024 19:20:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/15377

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Basınç
Hominid
Kimya Tarihi
Mühendislik
Genel Görelilik Teorisi
Uçak
Skeptisizm
Protein
Homeostasis
Argüman
Araç
Teleskop
Yer
Teyit
Deniz
Karanlık Enerji
Araştırmacılar
Anksiyete
Kilometre
Nötron Yıldızı
Cinsel Yönelim
Bağışıklık Sistemi
Özel Görelilik
Uzay Aracı
Parçacık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
P. Sinangil, et al. Sürüngen Evriminde Yeni Bir Sayfa: Venetoraptor'un Keşfi!. (28 Ağustos 2023). Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/15377
Sinangil, P., Türkoğlu, P. (2023, August 28). Sürüngen Evriminde Yeni Bir Sayfa: Venetoraptor'un Keşfi!. Evrim Ağacı. Retrieved July 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/15377
P. Sinangil, et al. “Sürüngen Evriminde Yeni Bir Sayfa: Venetoraptor'un Keşfi!.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 28 Aug. 2023, https://evrimagaci.org/s/15377.
Sinangil, Poyraz. Türkoğlu, Pedram. “Sürüngen Evriminde Yeni Bir Sayfa: Venetoraptor'un Keşfi!.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, August 28, 2023. https://evrimagaci.org/s/15377.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close