Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Suda Yaşayan Canlılar Bizlere Su Kalitesi Hakkında Bilgi Verir Mi?

BMWP ve ASPT İndeksleri ile Su Kalitesi Tayinleri Nasıl Yapılmaktadır?

Suda Yaşayan Canlılar Bizlere Su Kalitesi Hakkında Bilgi Verir Mi? Power-H2020
8 dakika
5,197
  • Su Mikrobiyolojisi
  • Hidrobiyoloji
Evrim Ağacı Akademi: Hidrobiyoloji ve Tardigradlar (Su Ayıları) Yazı Dizisi

Bu yazı, Hidrobiyoloji ve Tardigradlar (Su Ayıları) yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrobiyoloji Nedir? Hidrobiyoloji Neyi Araştırır? Yapılan Çalışmalarda Canlıların Rolü Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Değerli okurlarımız bu yazımızda sizlere yakın zamanda sitemizde yayınlamış olduğumuz Hidrobiyoloji Nedir? adlı yazımızda da bahsi geçen mevcut su kaynağının kalitesinin belirlenmesinde sıklıkla kullanılan BMWP ve ASPT indekslerinden bahsedilecektir. Bu indekslerde canlıların rolü nedir? ve su kirliliğinin tespitinde ne gibi bir öneme sahiptirler? tarzında sorulara cevap verilmeye çalışılacaktır.

Biyolojik İzleme Çalışma Grubu’na (BMWP) Neden İhtiyaç Duyuldu?

İngiltere’de biyolojik yöntemlerin ilk resmi kullanımı Çevre Bakanlığı tarafından 1970 Ulusal Nehir Kirliliği Araştırması'nda yapılmıştır. Kullanılan yöntemin yeterliliğine ilişkin eleştirilerin ardından, Ulusal nehir kirliliği araştırmalarında kullanılmak üzere farklı bir sistem önerisi sunulup ilk kez Biyolojik İzleme Çalışma Grubu (BMWP) bu öneri altında gün yüzüne çıkmıştır. Bu çalışma, bentik makroomurgasızlara dayanan bir skor sisteminin önerilmesine yol açan çalışma grubunun işlemlerini barındırmaktadır. Canlı gruplarını belirleme, bolluk, bölgeleme ve örnekleme yöntemlerine ilişkin görüşmelerinin sonuçları bu sistem içerisinde kayıt altına alınmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Her ne kadar nehir suyu kalitesini değerlendirmek için biyolojik yöntemler kıta Avrupası'nda yüzyılın başından beri kullanılsa da, bu yöntemlerin İngiltere'de kullanımı diğer Avrupa ülkelerine nazaran daha ciddi bir şekilde dikkate alınmıştır. Nehir kirliliğinin etkilerini inceleyen bireysel çalışanlar, kirliliğin etkilerini değerlendirmek ve derecelendirmek için biyolojik yöntemleri savundular ve ilk kez kurşun madenleri tarafından kirletilen Cardiganshire akarsularındaki çalışmalar ile İngiltere’nin bu sisteme dikkatini vermesi sağlandı. Böylece biyolojik izlemenin başlangıcında, kirliliği değerlendirmek için biyolojik yöntemler toksik kirliliğe uygulandı. Kanalizasyon atık sularının küçük akarsulardaki bitkiler ve hayvanlar üzerindeki etkilerini inceleyen bilim adamları, daha fazla çalışmanın hayvanları ve bitkileri doğrudan kirlilik kanıtı olarak kullanmayı ve tamamen dolaylı kimyasal analizlere dayanmamasını önerdi. Tarım ve Balıkçılık Bakanlığı ekibi tarafından Lark'ta pancar şekeri atıklarının etkileri, Tees'deki kanalizasyon atıkları ve Bristol Avon'daki süt atıkları üzerindeki ekolojik çalışmaların ardından ilk kez bir bilim adamı, `` Kirliliğin biyolojik tespiti '' raporunu sundu.

Bir prob yardımı ile ilgili su kaynağının fiziko-kimyasal parametrelerini ölçümleyen bir araştırmacı.
Bir prob yardımı ile ilgili su kaynağının fiziko-kimyasal parametrelerini ölçümleyen bir araştırmacı.
WaterTexas

Bu rapordaki sonuçlar hem alg hem de omurgasız hayvanları kullanarak elde edilmişti ve nehirlerin kirlilik durumunu değerlendirmede biyolojik yöntemlerin avantajlarını göstermek için sunulmuştu. İlk başlarda haliyle birçok kişi bu çalışmalara şüphe ile bakmaktaydı, hatta biyolojik değerlendirmenin dayandığı önermeye meydan okuyan otorite içindeki başkaları tarafından şiddetle karşı çıkılıyordu. Sonuç olarak, önümüzdeki on yıl boyunca, İngiltere'deki nehir kirliliği kontrol çalışmalarında biyolojik yöntemlerin uygulanması için sadece izole edilmiş girişimlerde etkin rol oynamasına izin verildi.

Bu Reklamı Kapat

Bu süreci takip eden yıllarda İngiltere’nin farklı yerlerinde farklı biyolojik indeksler (Tren nehri için sunulan Trent Biyotik Endeksi [TBI]) oluşturulmaya başladı ve biyolojik izleme çalışmalarında hızlı bir ivmelenme kaydedildi. Fakat bu indekslerin ilk başlarda çok büyük bazı sorunları vardı ki bu sorunlar devletin hala bu çalışmalara kuşku ile bakmasına sebep oluyordu. Bu kuşkulara sebebiyet veren olayların başında aynı çalışma alanlarında iki farklı yöntemin birbirini destekleyici değil tam tersine tutarsızlık sergileyici bir tablo oluşturmasıydı. Yani kimyasal analizler ile kirlilik seviyesi temiz çıkan bir su kaynağını biyolojik indeksler kirli ya da çok kirli olarak tanımlanıyordu. Bunun sebebinin ilgili nehrin topoğrafyasındaki değişimler olduğunu düşünüldü çünkü nispeten daha sığ ve durgun sularda sonuçlar çok daha doğru ve tutarlıydı. Bu durum düşünüldüğünde sistem kendi içerisinde farklı nehir türlerine göre sınıflandırmalar yapsaydı çok daha başarılı olabilecekti.

Nehrin akış yönünün tersine yerleştirilen taban kepçesi adını verdiğimiz araç ile taban makroomurgasızlarının toplama işlemi gerçekleştiriliyor.
Nehrin akış yönünün tersine yerleştirilen taban kepçesi adını verdiğimiz araç ile taban makroomurgasızlarının toplama işlemi gerçekleştiriliyor.
WikiMedia

Biyolojik verileri biyolog olmayan kişiler tarafından daha anlaşılabilir kılmak için, bazı biyologlar bulgularını bir indeks veya puan olarak sayısal bir formda sunmayı gerekli buldular. Diğer biyologlar, karmaşık biyolojik toplulukları tek sayısal değerler olarak ifade etme olasılığı ve tavsiyesi konusunda bu konuya oldukça şüphe ile yaklaştılar. Fakat bu işlem yapılan çalışmaların çok daha anlaşılabilir bir veri seti sunmasını salıyor ve biyolog olmayanlar için dahi veriyi anlamlı hale getiriyordu. Bu düşüncelerin ardından BMWP skor sistemi/biyotik indeksi sunuldu ve günümüze kadar birçok gelişim ve iyileştirme aşamasından geçti.

Su çerçeve direktifindeki bir diğer çalışma grubu olan balıkları yakalamak için konumlanmış bir araştırmacı.
Su çerçeve direktifindeki bir diğer çalışma grubu olan balıkları yakalamak için konumlanmış bir araştırmacı.
BlogSpot

Farklı alanlar üzerine farklı etkiler sunabildiği için bazı araştırmacılar kendi ülkelerinin BMWP skor tablolarını oluşturdular. Aslında bunu yapmalarının sebebi farklı ülkelerin farklı topoğrafik yapılara sahip olması ile beraber yine aynı şekilde farklı ülkelerin farklı makroomurgasız faunaları vardı ve bu yüzden biyotik indeksin yerelleştirme uygulamasına tabi tutulması gerekti. Bu amaç doğrultusunda; ülkemizde 2013 senesinde araştırmacılar tarafından geliştirilen Yeşilırmak-BMWP (YBMWP) ilk biyotik indeks olarak karşımıza çıkmaktadır. Yeşilırmak Nehri havzasından yapılan örneklemeler sonucunda bentik omurgasızlar teşhis edilmiş ve fiziko-kimyasal parametreler ölçülerek su kalite sınıfları belirlenmiştir. Elde edilen veriler kullanılarak uygulanan istatiksel metotlarla birlikte orijinal BMWP indeksi Türkiye bentik makroomurgasız faunasına göre modifiye edilerek, Y-BMWP indeksi oluşturulmuştur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Artık BMWP İndeksisinin Kökeninin Nereden Geldiği Biliyoruz. Peki BMWP İndeksi Nasıl Çalışır?

Kirlenmenin etkisinde kalan akarsu, göl ve denizlerde yaşayan mikro ve makroorganizmaların kalitatif ve kantitatif özellikleri ile dağılışlarında önemli değişmeler olmaktadır. Bu kirlenmeye bağlı olarak bölgeye gelen veya bölgeden uzaklaşan türlere indikatör (gösterge) tür adı verilir. BMWP indeksinin, bazı makroomurgasız ailelerin ilgili bölgeden yoksun olması ve farklı taksonlarla ikame edilmesi ile ailelerin bölgeden bölgeye farklı kirlilik toleransları gösterebilmeleri nedenleriyle farklı bölgelere göre uyarlanması gerekmektedir.

Makroomurgasız canlıların bir kısmını gösteren fotoğraf karesi.
Makroomurgasız canlıların bir kısmını gösteren fotoğraf karesi.
StroudCenter

Kısaca BMWP indeksi omurgasızların kirliliğe karşı duyarlılığını ele alır; öncelikle örneklemelerde tespit edilen taksonların hangi familyalara ait olduğu belirlenir. Familya gruplarına göre 1 ile 10 arasında bir puan verilir. BMWP puanı, bulunan tüm familyaların değerlerinin toplamıdır. 100'den büyük değerler temiz su kaynakları ile ilişkilendirilirken, çok kirli su kaynaklarının puanları 10'dan azdır. Örnekleme yapmış olduğunuz alandan topladığınız canlıların laboratuvar ortamında familya düzeyinde teşhisleri yapıldıktan sonra ilgili familyanın karşılığı olan 1-10 arasındaki değer dikkate alınacak ve son olarak her farklı familyanın değerleri toplanıp BMWP skor tablosunda toplam değere karşılık gelen kategori dikkate alınıp sonuçlar kaydedilecektir (bu konu ile alakalı örnekleme işleminin nasıl yapıldığına dair bilgiye buradan ulaşabilirsiniz). Fakat bu yöntem tek başına uygulandığında bazı eksiklikleri göze çarpmaktadır.

BMWP skor aralıkları, kategorileri ve yorumları:

  • 0-10: Çok kötü su kalitesi / Aşırı kirlenmiş
  • 11-40: Kötü su kalitesi / Kirlenmiş veya etki altında
  • 41-70: Orta derecede su kalitesi / Orta derecede etkilenmiş
  • 71-100: İyi / Temiz fakat kısmen etki altında
  • >100: Çok temiz / Temiz su, etki yok

Nedir bu eksiklik? Örneklemdeki takson (âlemden alt türe kadar bir hiyerarşi içinde düzenlenmiş tüm birimlerin ortak adı [buradaki kullanımı farklı familyalar için]) sayısından büyük ölçüde etkilenen skor sistemleri, örneklem büyüklüğünden, örnekleme ve örnek işleme verimliliğinden etkilenir. Bu doğal zayıflığın üstesinden gelmek için araştırmacılar, BMWP toplam skorunun takson sayısına bölünmesi ve böylece ortalama bir puan sunması gerektiğini önerdiler. Bu yeni hesaplama değerine ASPT (Takson Başına Ortalama Puan) adı verildi. Kısaca ASPT, topluluk içindeki tüm taksonların ortalama tolerans değerlerini vermektedir. Taksonlara ait ASPT değeri, BMWP değerinin örnekleme noktasındaki toplam familya sayısına bölünmesi ile bulunuyordu.

ASPT skor aralıkları ve kategorileri:

Bu Reklamı Kapat

  • >6: Temiz Su
  • 5-6: Az kirlenmiş (Şüpheli kalitede)
  • 4-5: Orta derecede kirli
  • <4: Ağır derecede kirli
Kirlilik düzeyi orta ve alt sınıflarda sıkça karşılaşabileceğimiz makroomurgasızların (soldan sağa doğru; Chirinomidae, Gastropa, Oligochaeta ve Gammaridae) stereo mikroskop altındaki görüntüleri.
Kirlilik düzeyi orta ve alt sınıflarda sıkça karşılaşabileceğimiz makroomurgasızların (soldan sağa doğru; Chirinomidae, Gastropa, Oligochaeta ve Gammaridae) stereo mikroskop altındaki görüntüleri.
EPA

Tüm anlatılanları bir örnek ile kafamızda şekillendirmek ve anlatımı güçlendirmek adına çok daha yerinde olacaktır. Diyelim ki bir su kaynağından örnekleme işlemi gerçekleştirdiniz. Laboratuvarda sahadan topladığınız makroomurgasız canlıların hangi familyalara ait olduğunu belirlemek adına teşhis işlemlerini gerçekleştirdiniz ve elinizde toplamda 14 farklı familyadan bireyler var. Şimdi yapmanız gereken işlem her familya için belirlenmiş olan BMWP değerlerini öğrenmektir.

Makroormurgasız Familyaları ve BMWP Skorları:

  • BMWP 10: Goeridae, Leptoceridae, Odontoceridae, Beraeidae, Molannidae, Phyryganeidae, Aphelocheiridae, Chloroperlidae, Perlidae, Perlodidae, Capniidae, Leuctridae, Taeniopterygidae, Ephemeridae, Potamanthidae, Ephemerellidae, Leptophlebiidae, Heptageniidae, Sipholunidae Sericostomatidae, Brachycentridae, Lepidostomatidae
  • BMWP 8: Philopotamidae, Psychomyiidae, Libellulidae, Corduliidae, Aeshnidae, Cordulegasteridae, Gompidae, Agriidae, Lestidae, Astacidae
  • BMWP 7: Limnephilidae, Polycentropodidae, Rhyacophilidae, Nemouridae, Caenidae
  • BMWP 6: Coenagriidae, Platycnemididae, Gammaridae, Corophiidae, Unionidae, Hydroptilidae, Ancylidae, Viviparidae, Neritidae
  • BMWP 5: Eliminthidae, Dryopidae, Helodidae, Clambidae, Hydrophilidae, Gyrinidae, Dytiscidae, Hygrobiidae, Haliplidae, Corixidae, Pleidae, Notonectidae, Naucoridae, Nepidae, Gerridae, Hydrometridae, Mesoveliidae Dendocoelidae, Planariidae, Simuliidae, Tipulidae, Hydropsychidae, Curculionidae, Chrysomelidae
  • BMWP 4: Sialidae, Piscicolidae, Baetidae
  • BMWP 3: Sphaeriidae, Planorbidae, Physidae, Lymnaeidae, Hydroniidae, Valvatidae Asellidae, Erpoddellidae, Hirudidae, Glossiphonidae
  • BMWP 2: Chironomidae
  • BMWP 1: Oligochaeta (Tüm gruplar)
Temiz sularda izine rastlayabileceğimiz Trichoptera takımından Odontoceridae familyası ait bir birey. Bu takımda yer alan bireyler çoğunluğu sudaki larva dönemlerinde kendilerine sedimandan "evcik" örerler. Bu yapıları salgıladıkları bir sıvı yardımı ile birbirlerine tutturup kendilerinin etrafını saracak şekilde inşa ederler.
Temiz sularda izine rastlayabileceğimiz Trichoptera takımından Odontoceridae familyası ait bir birey. Bu takımda yer alan bireyler çoğunluğu sudaki larva dönemlerinde kendilerine sedimandan "evcik" örerler. Bu yapıları salgıladıkları bir sıvı yardımı ile birbirlerine tutturup kendilerinin etrafını saracak şekilde inşa ederler.
BlogSpot

Elimizde 14 farklı familya olduğunu hatırlıyoruz. Bu 14 farklı familya içerisinde; 2 adet BMWP 10, 4 adet BMWP 8, 4 adet BMWP 7, 2 adet BMWP 6, 1 adet BMWP 5 ve 1 adet BMWP 4 kategorisinde yer alan familyalar var ve toplamda yinelemek gerekir ise 14 farklı familya var. Sürekli olarak yinelememin sebebi ASPT değeri hesaplanırken toplam BMWP skoru toplam familyası olan 14'de bölünecektir.

Son olarak yapmamız gereken belirttiğimiz üzere bu 14 farklı familyanın BMWP skorlarının toplanmasıdır. Toplandığında ise bizlere 101 sayısal değerini vermektedir. Bu değer BMWP kategorisinde > 100 ifadesinin karşılığı olduğu için su kaynağımızın çok temiz ve herhangi kirletici etkisi altında olmadığına işaret eder. Aynı şekilde ASPT değeri hesaplanmak istendiğinde elde edilen toplam BMWP skoru olan 101'i toplam familya sayısı olan 14'e bölüyoruz. Çıkan değer 7,2 olarak belirleniyor. Bu değer ASPT kategorisinde > 6 ifadesinin karşılığı olduğu için tıpkı BMWP'deki durumda olduğu gibi bir paralellik gösterip kaynağımızın temiz su olarak nitelendirilmesini sağlıyor.

Son olarak tüm bu veriler analiz edilip değerlendirildikten sonra su kaynağınızın güncel durumu hakkında bizlere bilgi sunar. Hatta elde edilen veriler doğrultusunda geleceğe yönelik projeksiyonlar sunulup ilerleyen yıllarda su kaynağındaki değişimler hakkında tahminler yürütülebilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. A. Kökçü. (Akademik Tez, 2016). Sapanca Gölü Ekolojik Kalitesinin Makroomurgasızlara Dayalı Olarak Su Çerçeve Direktifi (Sçd) Doğrultusunda Değerlendirilmesi.
  • N. Kazancı, et al. (2016). Tr-Bmwp (Turkish-Bmwp) Biotic Index. Review of Hydrobiology, sf: 147-151. | Arşiv Bağlantısı
  • S. Cılız. (Akademik Tez, 2016). Doğu Karadeniz Havzası'nda Fırtına Deresi'nin Bentik Makroomurgasız Çeşitliliğinin Değerlendirmesi.
  • A. Ertaş. (Akademik Tez, 2019). İzmir'in İçme Suyu Kaynaklarından Balaban Deresi'nin Su Kalitesinin Makrozoobentik Organizmalara Göre Belirlenmesi.
  • H. A. Hawkes. (1997). Origin And Development Of The Biological Monitoring Working Party Score System. Water Research, sf: 964-968. | Arşiv Bağlantısı
  • M. Zeybek. (Akademik Tez, 2007). Çukruca Dere Ve Isparta Deresi'nin Su Kalitesinin Makrozoobentik Organizmalara Göre Belirlenmesi.
Evrim Ağacı Akademi: Hidrobiyoloji ve Tardigradlar (Su Ayıları) Yazı Dizisi

Bu yazı, Hidrobiyoloji ve Tardigradlar (Su Ayıları) yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrobiyoloji Nedir? Hidrobiyoloji Neyi Araştırır? Yapılan Çalışmalarda Canlıların Rolü Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 07:07:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8625

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Gün
Modern
Evrimsel
Evrim Kuramı
Biyoloji
Hayvanlar Alemi
Güve
Beslenme Bilimi
Sosyal Medya
Sars-Cov-2
Diyabet
Nöron Hücresi
Mühendislik
Araştırma
Astronomi
Onkoloji
Balıklar
Obezite
Diş Hekimliği
Arkeoloji
Goril
Ara Geçiş Türleri
Kilo
Antropoloji
Kan Hastalıkları
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.