Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Suda Yaşayan Canlılar Bizlere Su Kalitesi Hakkında Bilgi Verir Mi?

BMWP ve ASPT İndeksleri ile Su Kalitesi Tayinleri Nasıl Yapılmaktadır?

Suda Yaşayan Canlılar Bizlere Su Kalitesi Hakkında Bilgi Verir Mi? Power-H2020
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Hidrobiyoloji ve Tardigradlar (Su Ayıları) yazı dizisinin 2. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Değerli okurlarımız bu yazımızda sizlere yakın zamanda sitemizde yayınlamış olduğumuz Hidrobiyoloji Nedir? adlı yazımızda da bahsi geçen mevcut su kaynağının kalitesinin belirlenmesinde sıklıkla kullanılan BMWP ve ASPT indekslerinden bahsedilecektir. Bu indekslerde canlıların rolü nedir? ve su kirliliğinin tespitinde ne gibi bir öneme sahiptirler? tarzında sorulara cevap verilmeye çalışılacaktır.

Biyolojik İzleme Çalışma Grubu’na (BMWP) Neden İhtiyaç Duyuldu?

İngiltere’de biyolojik yöntemlerin ilk resmi kullanımı Çevre Bakanlığı tarafından 1970 Ulusal Nehir Kirliliği Araştırması'nda yapılmıştır. Kullanılan yöntemin yeterliliğine ilişkin eleştirilerin ardından, Ulusal nehir kirliliği araştırmalarında kullanılmak üzere farklı bir sistem önerisi sunulup ilk kez Biyolojik İzleme Çalışma Grubu (BMWP) bu öneri altında gün yüzüne çıkmıştır. Bu çalışma, bentik makroomurgasızlara dayanan bir skor sisteminin önerilmesine yol açan çalışma grubunun işlemlerini barındırmaktadır. Canlı gruplarını belirleme, bolluk, bölgeleme ve örnekleme yöntemlerine ilişkin görüşmelerinin sonuçları bu sistem içerisinde kayıt altına alınmaktadır.

Her ne kadar nehir suyu kalitesini değerlendirmek için biyolojik yöntemler kıta Avrupası'nda yüzyılın başından beri kullanılsa da, bu yöntemlerin İngiltere'de kullanımı diğer Avrupa ülkelerine nazaran daha ciddi bir şekilde dikkate alınmıştır. Nehir kirliliğinin etkilerini inceleyen bireysel çalışanlar, kirliliğin etkilerini değerlendirmek ve derecelendirmek için biyolojik yöntemleri savundular ve ilk kez kurşun madenleri tarafından kirletilen Cardiganshire akarsularındaki çalışmalar ile İngiltere’nin bu sisteme dikkatini vermesi sağlandı. Böylece biyolojik izlemenin başlangıcında, kirliliği değerlendirmek için biyolojik yöntemler toksik kirliliğe uygulandı. Kanalizasyon atık sularının küçük akarsulardaki bitkiler ve hayvanlar üzerindeki etkilerini inceleyen bilim adamları, daha fazla çalışmanın hayvanları ve bitkileri doğrudan kirlilik kanıtı olarak kullanmayı ve tamamen dolaylı kimyasal analizlere dayanmamasını önerdi. Tarım ve Balıkçılık Bakanlığı ekibi tarafından Lark'ta pancar şekeri atıklarının etkileri, Tees'deki kanalizasyon atıkları ve Bristol Avon'daki süt atıkları üzerindeki ekolojik çalışmaların ardından ilk kez bir bilim adamı, `` Kirliliğin biyolojik tespiti '' raporunu sundu.

Bir prob yardımı ile ilgili su kaynağının fiziko-kimyasal parametrelerini ölçümleyen bir araştırmacı.
Bir prob yardımı ile ilgili su kaynağının fiziko-kimyasal parametrelerini ölçümleyen bir araştırmacı.
WaterTexas

Bu rapordaki sonuçlar hem alg hem de omurgasız hayvanları kullanarak elde edilmişti ve nehirlerin kirlilik durumunu değerlendirmede biyolojik yöntemlerin avantajlarını göstermek için sunulmuştu. İlk başlarda haliyle birçok kişi bu çalışmalara şüphe ile bakmaktaydı, hatta biyolojik değerlendirmenin dayandığı önermeye meydan okuyan otorite içindeki başkaları tarafından şiddetle karşı çıkılıyordu. Sonuç olarak, önümüzdeki on yıl boyunca, İngiltere'deki nehir kirliliği kontrol çalışmalarında biyolojik yöntemlerin uygulanması için sadece izole edilmiş girişimlerde etkin rol oynamasına izin verildi.

Bu süreci takip eden yıllarda İngiltere’nin farklı yerlerinde farklı biyolojik indeksler (Tren nehri için sunulan Trent Biyotik Endeksi [TBI]) oluşturulmaya başladı ve biyolojik izleme çalışmalarında hızlı bir ivmelenme kaydedildi. Fakat bu indekslerin ilk başlarda çok büyük bazı sorunları vardı ki bu sorunlar devletin hala bu çalışmalara kuşku ile bakmasına sebep oluyordu. Bu kuşkulara sebebiyet veren olayların başında aynı çalışma alanlarında iki farklı yöntemin birbirini destekleyici değil tam tersine tutarsızlık sergileyici bir tablo oluşturmasıydı. Yani kimyasal analizler ile kirlilik seviyesi temiz çıkan bir su kaynağını biyolojik indeksler kirli ya da çok kirli olarak tanımlanıyordu. Bunun sebebinin ilgili nehrin topoğrafyasındaki değişimler olduğunu düşünüldü çünkü nispeten daha sığ ve durgun sularda sonuçlar çok daha doğru ve tutarlıydı. Bu durum düşünüldüğünde sistem kendi içerisinde farklı nehir türlerine göre sınıflandırmalar yapsaydı çok daha başarılı olabilecekti.

Nehrin akış yönünün tersine yerleştirilen taban kepçesi adını verdiğimiz araç ile taban makroomurgasızlarının toplama işlemi gerçekleştiriliyor.
Nehrin akış yönünün tersine yerleştirilen taban kepçesi adını verdiğimiz araç ile taban makroomurgasızlarının toplama işlemi gerçekleştiriliyor.
WikiMedia

Biyolojik verileri biyolog olmayan kişiler tarafından daha anlaşılabilir kılmak için, bazı biyologlar bulgularını bir indeks veya puan olarak sayısal bir formda sunmayı gerekli buldular. Diğer biyologlar, karmaşık biyolojik toplulukları tek sayısal değerler olarak ifade etme olasılığı ve tavsiyesi konusunda bu konuya oldukça şüphe ile yaklaştılar. Fakat bu işlem yapılan çalışmaların çok daha anlaşılabilir bir veri seti sunmasını salıyor ve biyolog olmayanlar için dahi veriyi anlamlı hale getiriyordu. Bu düşüncelerin ardından BMWP skor sistemi/biyotik indeksi sunuldu ve günümüze kadar birçok gelişim ve iyileştirme aşamasından geçti.

Su çerçeve direktifindeki bir diğer çalışma grubu olan balıkları yakalamak için konumlanmış bir araştırmacı.
Su çerçeve direktifindeki bir diğer çalışma grubu olan balıkları yakalamak için konumlanmış bir araştırmacı.
BlogSpot

Farklı alanlar üzerine farklı etkiler sunabildiği için bazı araştırmacılar kendi ülkelerinin BMWP skor tablolarını oluşturdular. Aslında bunu yapmalarının sebebi farklı ülkelerin farklı topoğrafik yapılara sahip olması ile beraber yine aynı şekilde farklı ülkelerin farklı makroomurgasız faunaları vardı ve bu yüzden biyotik indeksin yerelleştirme uygulamasına tabi tutulması gerekti. Bu amaç doğrultusunda; ülkemizde 2013 senesinde araştırmacılar tarafından geliştirilen Yeşilırmak-BMWP (YBMWP) ilk biyotik indeks olarak karşımıza çıkmaktadır. Yeşilırmak Nehri havzasından yapılan örneklemeler sonucunda bentik omurgasızlar teşhis edilmiş ve fiziko-kimyasal parametreler ölçülerek su kalite sınıfları belirlenmiştir. Elde edilen veriler kullanılarak uygulanan istatiksel metotlarla birlikte orijinal BMWP indeksi Türkiye bentik makroomurgasız faunasına göre modifiye edilerek, Y-BMWP indeksi oluşturulmuştur.

Artık BMWP İndeksisinin Kökeninin Nereden Geldiği Biliyoruz. Peki BMWP İndeksi Nasıl Çalışır?

Kirlenmenin etkisinde kalan akarsu, göl ve denizlerde yaşayan mikro ve makroorganizmaların kalitatif ve kantitatif özellikleri ile dağılışlarında önemli değişmeler olmaktadır. Bu kirlenmeye bağlı olarak bölgeye gelen veya bölgeden uzaklaşan türlere indikatör (gösterge) tür adı verilir. BMWP indeksinin, bazı makroomurgasız ailelerin ilgili bölgeden yoksun olması ve farklı taksonlarla ikame edilmesi ile ailelerin bölgeden bölgeye farklı kirlilik toleransları gösterebilmeleri nedenleriyle farklı bölgelere göre uyarlanması gerekmektedir.

Makroomurgasız canlıların bir kısmını gösteren fotoğraf karesi.
Makroomurgasız canlıların bir kısmını gösteren fotoğraf karesi.
StroudCenter

Kısaca BMWP indeksi omurgasızların kirliliğe karşı duyarlılığını ele alır; öncelikle örneklemelerde tespit edilen taksonların hangi familyalara ait olduğu belirlenir. Familya gruplarına göre 1 ile 10 arasında bir puan verilir. BMWP puanı, bulunan tüm familyaların değerlerinin toplamıdır. 100'den büyük değerler temiz su kaynakları ile ilişkilendirilirken, çok kirli su kaynaklarının puanları 10'dan azdır. Örnekleme yapmış olduğunuz alandan topladığınız canlıların laboratuvar ortamında familya düzeyinde teşhisleri yapıldıktan sonra ilgili familyanın karşılığı olan 1-10 arasındaki değer dikkate alınacak ve son olarak her farklı familyanın değerleri toplanıp BMWP skor tablosunda toplam değere karşılık gelen kategori dikkate alınıp sonuçlar kaydedilecektir (bu konu ile alakalı örnekleme işleminin nasıl yapıldığına dair bilgiye buradan ulaşabilirsiniz). Fakat bu yöntem tek başına uygulandığında bazı eksiklikleri göze çarpmaktadır.

BMWP skor aralıkları, kategorileri ve yorumları:

  • 0-10: Çok kötü su kalitesi / Aşırı kirlenmiş
  • 11-40: Kötü su kalitesi / Kirlenmiş veya etki altında
  • 41-70: Orta derecede su kalitesi / Orta derecede etkilenmiş
  • 71-100: İyi / Temiz fakat kısmen etki altında
  • >100: Çok temiz / Temiz su, etki yok

Nedir bu eksiklik? Örneklemdeki takson (âlemden alt türe kadar bir hiyerarşi içinde düzenlenmiş tüm birimlerin ortak adı [buradaki kullanımı farklı familyalar için]) sayısından büyük ölçüde etkilenen skor sistemleri, örneklem büyüklüğünden, örnekleme ve örnek işleme verimliliğinden etkilenir. Bu doğal zayıflığın üstesinden gelmek için araştırmacılar, BMWP toplam skorunun takson sayısına bölünmesi ve böylece ortalama bir puan sunması gerektiğini önerdiler. Bu yeni hesaplama değerine ASPT (Takson Başına Ortalama Puan) adı verildi. Kısaca ASPT, topluluk içindeki tüm taksonların ortalama tolerans değerlerini vermektedir. Taksonlara ait ASPT değeri, BMWP değerinin örnekleme noktasındaki toplam familya sayısına bölünmesi ile bulunuyordu.

ASPT skor aralıkları ve kategorileri:

  • >6: Temiz Su
  • 5-6: Az kirlenmiş (Şüpheli kalitede)
  • 4-5: Orta derecede kirli
  • <4: Ağır derecede kirli
Kirlilik düzeyi orta ve alt sınıflarda sıkça karşılaşabileceğimiz makroomurgasızların (soldan sağa doğru; Chirinomidae, Gastropa, Oligochaeta ve Gammaridae) stereo mikroskop altındaki görüntüleri.
Kirlilik düzeyi orta ve alt sınıflarda sıkça karşılaşabileceğimiz makroomurgasızların (soldan sağa doğru; Chirinomidae, Gastropa, Oligochaeta ve Gammaridae) stereo mikroskop altındaki görüntüleri.
EPA

Tüm anlatılanları bir örnek ile kafamızda şekillendirmek ve anlatımı güçlendirmek adına çok daha yerinde olacaktır. Diyelim ki bir su kaynağından örnekleme işlemi gerçekleştirdiniz. Laboratuvarda sahadan topladığınız makroomurgasız canlıların hangi familyalara ait olduğunu belirlemek adına teşhis işlemlerini gerçekleştirdiniz ve elinizde toplamda 14 farklı familyadan bireyler var. Şimdi yapmanız gereken işlem her familya için belirlenmiş olan BMWP değerlerini öğrenmektir.

Makroormurgasız Familyaları ve BMWP Skorları:

  • BMWP 10: Goeridae, Leptoceridae, Odontoceridae, Beraeidae, Molannidae, Phyryganeidae, Aphelocheiridae, Chloroperlidae, Perlidae, Perlodidae, Capniidae, Leuctridae, Taeniopterygidae, Ephemeridae, Potamanthidae, Ephemerellidae, Leptophlebiidae, Heptageniidae, Sipholunidae Sericostomatidae, Brachycentridae, Lepidostomatidae
  • BMWP 8: Philopotamidae, Psychomyiidae, Libellulidae, Corduliidae, Aeshnidae, Cordulegasteridae, Gompidae, Agriidae, Lestidae, Astacidae
  • BMWP 7: Limnephilidae, Polycentropodidae, Rhyacophilidae, Nemouridae, Caenidae
  • BMWP 6: Coenagriidae, Platycnemididae, Gammaridae, Corophiidae, Unionidae, Hydroptilidae, Ancylidae, Viviparidae, Neritidae
  • BMWP 5: Eliminthidae, Dryopidae, Helodidae, Clambidae, Hydrophilidae, Gyrinidae, Dytiscidae, Hygrobiidae, Haliplidae, Corixidae, Pleidae, Notonectidae, Naucoridae, Nepidae, Gerridae, Hydrometridae, Mesoveliidae Dendocoelidae, Planariidae, Simuliidae, Tipulidae, Hydropsychidae, Curculionidae, Chrysomelidae
  • BMWP 4: Sialidae, Piscicolidae, Baetidae
  • BMWP 3: Sphaeriidae, Planorbidae, Physidae, Lymnaeidae, Hydroniidae, Valvatidae Asellidae, Erpoddellidae, Hirudidae, Glossiphonidae
  • BMWP 2: Chironomidae
  • BMWP 1: Oligochaeta (Tüm gruplar)
Temiz sularda izine rastlayabileceğimiz Trichoptera takımından Odontoceridae familyası ait bir birey. Bu takımda yer alan bireyler çoğunluğu sudaki larva dönemlerinde kendilerine sedimandan "evcik" örerler. Bu yapıları salgıladıkları bir sıvı yardımı ile birbirlerine tutturup kendilerinin etrafını saracak şekilde inşa ederler.
Temiz sularda izine rastlayabileceğimiz Trichoptera takımından Odontoceridae familyası ait bir birey. Bu takımda yer alan bireyler çoğunluğu sudaki larva dönemlerinde kendilerine sedimandan "evcik" örerler. Bu yapıları salgıladıkları bir sıvı yardımı ile birbirlerine tutturup kendilerinin etrafını saracak şekilde inşa ederler.
BlogSpot

Elimizde 14 farklı familya olduğunu hatırlıyoruz. Bu 14 farklı familya içerisinde; 2 adet BMWP 10, 4 adet BMWP 8, 4 adet BMWP 7, 2 adet BMWP 6, 1 adet BMWP 5 ve 1 adet BMWP 4 kategorisinde yer alan familyalar var ve toplamda yinelemek gerekir ise 14 farklı familya var. Sürekli olarak yinelememin sebebi ASPT değeri hesaplanırken toplam BMWP skoru toplam familyası olan 14'de bölünecektir.

Son olarak yapmamız gereken belirttiğimiz üzere bu 14 farklı familyanın BMWP skorlarının toplanmasıdır. Toplandığında ise bizlere 101 sayısal değerini vermektedir. Bu değer BMWP kategorisinde > 100 ifadesinin karşılığı olduğu için su kaynağımızın çok temiz ve herhangi kirletici etkisi altında olmadığına işaret eder. Aynı şekilde ASPT değeri hesaplanmak istendiğinde elde edilen toplam BMWP skoru olan 101'i toplam familya sayısı olan 14'e bölüyoruz. Çıkan değer 7,2 olarak belirleniyor. Bu değer ASPT kategorisinde > 6 ifadesinin karşılığı olduğu için tıpkı BMWP'deki durumda olduğu gibi bir paralellik gösterip kaynağımızın temiz su olarak nitelendirilmesini sağlıyor.

Son olarak tüm bu veriler analiz edilip değerlendirildikten sonra su kaynağınızın güncel durumu hakkında bizlere bilgi sunar. Hatta elde edilen veriler doğrultusunda geleceğe yönelik projeksiyonlar sunulup ilerleyen yıllarda su kaynağındaki değişimler hakkında tahminler yürütülebilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. A. Kökçü. (Akademik Tez, 2016). Sapanca Gölü Ekolojik Kalitesinin Makroomurgasızlara Dayalı Olarak Su Çerçeve Direktifi (SÇD) Doğrultusunda Değerlendirilmesi.
  • N. Kazancı, et al. (2016). Tr-Bmwp (Turkish-Bmwp) Biotic Index. Review of Hydrobiology, sf: 147-151. | Arşiv Bağlantısı
  • S. Cılız. (Akademik Tez, 2016). Doğu Karadeniz Havzası'nda Fırtına Deresi'nin Bentik Makroomurgasız Çeşitliliğinin Değerlendirmesi.
  • A. Ertaş. (Akademik Tez, 2019). İzmir'in İçme Suyu Kaynaklarından Balaban Deresi'nin Su Kalitesinin Makrozoobentik Organizmalara Göre Belirlenmesi.
  • H. A. Hawkes. (1997). Origin And Development Of The Biological Monitoring Working Party Score System. Water Research, sf: 964-968. | Arşiv Bağlantısı
  • M. Zeybek. (Akademik Tez, 2007). Çukruca Dere ve Isparta Deresi'nin Su Kalitesinin Makrozoobentik Organizmalara Göre Belirlenmesi.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2020 23:06:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8625

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Meteor
Astronot
İklim Değişikliği
Entropi
Kertenkele
Türkiye
Elektron
Koronavirüs
Psikoloji
Astronomi
Böcek
Eşey
İspat Yükü
Bilgi Felsefesi
Goril
Uzaylı
Albert Einstein
Tedavi
Evrim Teorisi
Gıda
Gelişim
Viral
Astrobiyoloji
Doğru
Yörünge
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Türlerin Kökeni'nde ortaya koyduklarımın herhangi bir inanıştan herhangi bir kişiyi şoke etmesi için bir neden göremiyorum.”
Charles Darwin
Geri Bildirim Gönder