Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

SpaceX'in Yeniden Kullanılabilir Falcon Roketlerinin Kısa Bir Tarihi...

SpaceX'in Yeniden Kullanılabilir Falcon Roketlerinin Kısa Bir Tarihi... SpaceX
9 dakika
6,048
  • Uzay Mühendisliği

Bu yazımızda bahsedeceğimiz Falcon roketlerini anlamak için, roketlerin sahibi, SpaceX'in felsefesinden bahsetmekte fayda var. 

Abartı, neredeyse imkansız hedefler belirle ve asla vazgeçme. Gardını al ve sınıra koş. Bütün bunları yaparken akıllı ekonomik hamlelerde bulun.

1995, teknoloji için yeni bir devir olmuştu. Radyo ve televizyon rekabetini yerle bir eden internet çağı o yıl ivme kazanmıştı. "İnternetin insan doğasını yeniden yapılandıracağını düşünmüştüm." diyen Elon Musk, kariyerini internet üzerinden inşa etmeye çalışanlar arasındaydı. İlk başlarda Confinity isimli firma altında X.com adıyla bilinen, sonradan PayPal adını alan para transfer sistemiyle milenyumun yeni yıldızı olmaya başlasa da, önce X.com CEO'luğuna Musk yerine Peter Thiel'in atanması, sonrasında 2002 yılında eBay’in PayPal’ı 1,5 milyar dolara satın alması ile genç girişimci için işler değişti. Bilim ve teknoloji uğruna Güney Afrika’daki ailesini geride bırakan Elon Musk, oyuncağı elinden alınan küçük bir çocuk gibiydi. Ancak o, yeni hedef olarak farklı bir şey belirlerdi; uzayın karanlıkları Musk'ın yeni hedefi oldu. 

Bu Reklamı Kapat

"Gelecek nesillerin vatanı" olarak adlandırdığı uzay, Musk için saplantı haline almaya başladı. Bu saplantısını mantıklı bir çerçeveye oturtmak için adımları hızlı ama sağlam atmaya başladı. 2002’nin sonlarında Teksas’ta bulunan 197 dönümlük araziyi, bir deneme rampasını ve beş binayı yıllık 45.000 dolar karşılığında kiraladı. Daha sonraki yıllarda çoğu şirketin sloganı haline gelecek olan "hemen ve en güzel şekilde yap" görüşünü uzay teknolojileri için de uygulamaya başladı. 

Ana adını Star Wars’taki Millennium Falcon isimli uzay gemisinden, yan adı olan ‘’1’’ rakamını ise motor sayısından alan Falcon 1 isimli roketinin bir modeli görücüye çıkmaya hazırdı; ancak NASA'yla yaşanan sorunlar işleri biraz aksattı. Şirket yeni kurulduğu için NASA’nın ilgisini çekmedi hatta başvuru dosyası kabul bile edilmedi. 2003’ün sonlarına doğru roketini tamamen hazırlayan Musk, kararını verdi: NASA ona gelmezse NASA’ya kendisi gidecekti. Independence Meydanı'nda Falcon 1'in maketi ile, polis eskortu eşliğinde bir sergi yaptı ve Washington ile NASA yetkilerine ilk ciddi mesajını vermiş oldu.

Bu Reklamı Kapat

Yeniden kullanılabilir roketleri zirveye çıkaran ve günümüze kadar çığ gibi büyüyen SpaceX’in erken emekleme hikayesi kısaca böyleydi. Şimdi yeniden kullanılabilir roketlerin teknik detaylarına geçelim. 

Yeniden Kullanılabilir Sistem Nasıl İşliyor? 

Falcon roketlerinden bahsetmeden önce şirketin medarı iftiharı olan yeniden kullanılabilirlik sistemine bir göz atalım. Aslında bu dev yapılara "roket" demek yanlış olacaktır zira onlar bir nevi "robot" gibi dikey hareketle okyanus üzerindeki rampaya inebilmekteler! Bunun nasıl başarılabildiğini adım adım inceleyelim: 

İlk olarak taşıyıcı roketler ayrılmaktadır. Yaklaşık 75 kilometre yükseklikte gerçekleşen bu işlemin ardından ayrılma sırasında yatay pozisyona yer alan roket yeniden dikey konuma döndürülmektedir. Bu işlem Dünya’daki kontrol ekibi tarafından kullanılan soğuk gaz püskürtücülerinin ayarlanmasıyla gerçekleştirilmektedir. Daha sonra roketin motorlarından %35’i ateşlenerek, doğru yörünge takibi sağlanırken, atmosfere iyice yaklaşılmaktadır. Atmosfere girmenin ilk aşamasında merkez motor tamamen ateşlenmektedir. Tabii burada hava koşulları, rüzgar, roket ağırlığı ve kalan yakıt hesaplamaları hayati önem taşımaktadır. Bütün bu unsurlar her 15 saniyede bir hesaplanarak inişin başarılı gerçekleşme ihtimalini arttırılmaktadır. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Atmosfere giren roketin üzerinde ızgara yüzgeçler açılmaktadır. Roket hareketlerini stabil hale getirmekle görevli olan bu yüzgeçler, dikey inişin anahtarıdır. Yüzgeçlerin tamamen açılmasının ardından son ateşleme gerçekleştirilerek roketin hızı azaltılmaktadır. Hızın azaldığı andan sonra sıkıştırılmış helyum yardımıyla karbon fiber ve alüminyum iniş takımları açılmaktadır. 

Falcon 1 

İlk Falcon 1 fırlatmaları, Pasifik okyanusundaki Kwajalein bölgesindeki Reagan Test Sahası’nda gerçekleştirilmiştir. 26 Mart 2006’da ilk resmi uçuşunu gerçekleştiren roket, fırlatma tablasını terk ettikten saniyeler sonra, yakıt hortumlarındaki bir yırtılma sebebiyle başarısız olmuştur. Aynı konumda 25 Mart 2007 yılında yapılan ikinci uçuş, roketin kendi etrafında dönüşünün dengeye oturtulamamasıdan kaynaklanan motor kapanması nedeniyle başarısız olmuştur. Üçüncü uçuşta ise roketin motor kısmı Merlin için yeni "tazeleyici soğutma sistemi" kullanıldı. Bu sistem sayesinde motorların sıcaklık dengesini stabilize etmek hedeflenmişti; ancak yüksek yakıt kapasiteli soğutma sisteminden arta kalan fazladan yakıt yüzünden elde edilen ek itki sebebiyle, ilk aşama ikinci aşama motoruna çarpmış ve üçüncü denemenin de başarısız olmasına yol açmıştır.

Takvimler 28 Eylül 2008’i gösterdiğinde özel uzay taşımacılığında bir devrim yaşandı. SpaceX'in kurulmasından sadece 6 yıl sonra Falcon 1, dördüncü denemesinde yörüngeye ulaşarak bunu başaran ilk özel sermayeli, sıvı yakıtlı roket olmuştur. Bir yıl sonra, 13 Temmuz 2009’da, tarihindeki beşinci fırlatılışında ilk ve başarılı olan tek ticari görev-yükünü de yörüngeye çıkararak kendi misyonunu tamamlamıştır.

Roketin ilk bölümü sürtünmeye dayanıklı olması için Al-2219 isimli bir alüminyum alaşımından yapılmıştır. LOX ve RP-1 tanklarının uçuş basıncını dengelemesi için Irvin Corporation tarafından roketin ilk bölümüne bir paraşüt sistemi inşa edilmiştir. Ayrıca yapılan yüksek oluk kanalları da basınç dengesini sağlamada önemli bir rol oynamıştır. Merlin 1A, 1B ve 1C motorları kullanılırken roketin ana kaplaması alüminyum lityum alışımı ile yapılmıştır. Böylelikle olası bir patlama sonucu bazı önemli parçalar kurtarılabilmektedir. 

  • Boy: 21,2 metre 
  • Çap: 1,7 metre 
  • Ağırlık: 27.670 kilogram 

Falcon 5

Şirketin başlarda üzerinde çalıştığı beş motorlu hızlandırıcı aşamalı fırlatma aracı olan Falcon 5, tasarım aşamasındayken iptal edilmiştir. Bu iptalin nedeni ise daha gelişmiş bir roket olan Falcon 9’a ayrılan kaynaktır.

Bu Reklamı Kapat

Falcon 5, teknik detaylarda fazla şey vaat etmese de, tasarım aşamasında yarattığı hikayeyle büyük sermaye kazancı yaratmıştır.

Falcon 5 ile ilgili ufak bir detay, SpaceX'in maliyet konusuna yaklaşımını netleştirmemizi sağlayabilir: Falcon 5’in tasarım toplantılarında konu, Uzay İstasyonu’ndaki yüksek maliyetli kapı mandallarına gelmiştir. İstasyon'daki her kilit için ikişer mandal gerekiyordu ve bunlardan biri 1.500 dolar tutuyor ve toplamda 20-25 adet mandal gerekiyordu. Toplam maliyeti 32.000 dolar olan bu mandal sistemlerinin yerine, tuvalet kapılarında kullanılan ve her biri 30 dolar olan mandal sistemi SpaceX tarafından önerildi. Güvenlik testlerinin de olumlu sonuç vermesi sonrasında mandalların toplam maliyeti 650 dolara kadar indirilebilmiştir.

Falcon 9

İlk uçuşunu birkaç ertelemenin ardından 4 Temmuz 2010 tarihinde Cape Canaveral Hava Kuvvetleri İstasyonu'ndan başarıyla gerçekleştiren Falcon 9, kullanıldığı zaman zarfında; Pasifik Okyanusu’nun üzerinden uçan ilk roket olmuş ve ayrıca Merlin 1D roketlerini de başarıyla kullanarak Falcon Heavy'nin dev gücünün temellerini atmıştır. 

SpaceX bir önceki fırlatma aracı olan Falcon 1'i tamamen kendi sermayesiyle geliştirmişti; ancak Falcon 9, Ticari Yörüngesel Taşımacılık Hizmetleri (COTS) programı çerçevesinde, NASA'nın sağladığı maddi destekle birlikte geliştirilmiştir. 2006 yılında SpaceX, "ticari yörüngesel taşıma hizmetini geliştirip ispat etmek" üzere doğrudan-kaynak-sağlanan, üç adet ispat uçuşu da içeren "Uzay Yasası Anlaşması"na hak kazandı. Böylece hem maddi destek, hem de asil üyelik kazanmış oldu.

Bu Reklamı Kapat

NASA ayrıca, 2008 yılında UUİ'ye Ticari İkmal Hizmetlerinin fırlatmalarını (ilk uçuştan iki yıl önce) satın alarak fırlatma aracının ana müşterisi olmuştur. 1.6 milyar dolar değerindeki sözleşme, UUİ'ye malzeme götürüp ve UUİ'den malzeme getirecek olan en az 12 adet görev içermektedir.

Falcon 9, uyduların ve Dragon uzay aracının yörüngeye güvenilir bir şekilde taşınması için tasarlanmış iki aşamalı bir rokettir. Bu roketi diğerlerinden ayıran özelliği ise yeniden kullanılabilirlik sisteminin ilk defa tam güçte çalışmasıdır.

İlk Falcon uçuşlarının bazı aşamaları paraşütle donatılmış olmasına ve mühendislerin gelecek için kullanılabilirlik sistemine yardımcı olmak amacıyla, kurtarılmaları amaçlanmış olmasına rağmen, SpaceX başlangıçtaki test fırlatmalarında başarılı olamamıştır. Falcon'un ana hızlandırıcıları, ayrılma sonrasında maruz kaldıkları aerodinamik gerilmesinden ve aşırı ısınmadan sağ çıkamamıştır. Başarısız geçen denemelerin ardından 2011 sonlarında, SpaceX yaklaşımda değişikliğe gidildiğini bildirmiştir.

Paraşüt yöntemi terk edilerek itkili-güç-verilen-iniş yaklaşımına odaklanılmaya başlanmıştır. 29 Eylül 2011 tarihinde Ulusal Basın Kulübü'nde Musk, Falcon 9'un yeniden kullanılmasınının tamamen dikey kalkış, dikey iniş özelliğine sahip roketle olacağını ve bu sistemin geliştirilmesi için özel sermayeli bir programın başladığını belirtmiştir. Roketin ilk bölümüne inişe güç verecek olan bir dönüş sistemi, ikinci bölümüne ise atmosfere giriş yaparken ilk bölümdeki sistemi koruyacak olan ısı kalkanı yerleştirildi. 2015'in Aralık ayında bütün aşamaların başarıyla tamamlanması ve roketin yeniden dik bir şekilde yüzeye dönmesiyle birlikte ana hedef gerçekleştirilmiş olmuştur.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yıldızlar Neden Oluşur (Sarah Allen)

On iki yaşındaki Libby, bilime oldukça meraklı, iyimser bir kızdır ve bazı tanınmış arkadaşları vardır (tamam, bu sonuncusu yalnızca kendi kafasında öyle olabilir). Nazik, zeki, cesur, eğlencelidir; ancak piyano çalma, sakince oturma ve doğru şeyi doğru zamanda söyleme konularında pek de iyi değildir. Libby, Turner sendromuyla doğmuştur ve bu, yaşamında bazı şeyleri onun için zorlaştırmaktadır. Yine de onu seven pek çok insan etrafındadır ve bu onu oldukça şanslı bir kız yapmaktadır. Libby, ablası Nonny’nin hamile olduğunu öğrendiğinde çok heyecanlanır, ama endişelenir de. Çünkü Nonny ile eşi ekonomik sıkıntılar yaşamakta, ayrıca Libby her bebeğin sağlıklı doğmayabileceğini bilmektedir. Bu yüzden evrenle bir anlaşma yapar: Yıldızların neden oluştuğunu keşfeden ilk bilim insanı Cecilia Payne hakkında bir projeyle bilim yarışmasına
katılacaktır. Büyük ödülü kazanırsa bütün parayı Nonny ile ailesine verecek, bebek de kusursuz bir şekilde dünyaya gelecektir. Kendisi de Turner sendromlu olan yazarın kaleminden bir X kromozomu eksik olan küçük bir kızın kendini tanıma, yaşamı ve evreni anlamlandırma yolculuğuna şahit olurken, ablası ve onun bebeği için verdiği çabalar içinizi ısıtacak.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Panama Yayıncılık tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺48.00
Yıldızlar Neden Oluşur (Sarah Allen)

Falcon 9’un ilk bölümü; dokuz Merlin motorunu, sıvı oksijen ve roket sınıfı kerosen (RP-1) itici içeren alüminyum-lityum alaşımlı tankları barındırmaktadır. Kalkış sonrası roketlerin tutuş gücünü sağlamak için tam itiş performansına sahip olması ve tam güçte 747 saniye hareket edebilmesi Falcon 9’un diğer önemli özellikleri arasında yer almaktadır.

  • Boy: 70 metre 
  • Çap: 3,7 metre 
  • Ağırlık: 549.054 kilogram 

Falcon Heavy 

2004 yılında Elon Musk’ın tasarım aşamasını başlattığı Falcon Heavy, kendinden önceki roketlerden esintiler sunan ama genel anlamda çok daha güçlü olan devasa bir yapıttır. Nisan 2011’de Washington’da ilk somut adımları atılan roket, üç Falcon 9 çekirdeğinin birleşimini barındırmaktadır.

Bu roket, uzun ve sancılı bir mühendislik dönemi ve birçok problem ile geliştirilmiştir. Roketin güçlü motorlarını sabitlemek ve ana gövdesini tasarlamak en büyük sorunlardan biridir; ancak roketi fırlatacak olan rampanın da muazzam açılarla inşa edilmesi gerekmiştir. Zira Falcon Heavy; yolcu, mürettebat, ağır yükler ve tam yakıtla dolu Boeing 737 jet uçağının kütlesinden 8 kat ağırdır!

Dünyanın en güçlü roketi olarak tanınan Heavy, kalkış sırasında 5 milyon pound (22.2 milyon Newton) kuvvet üretmektedir. Bu devasa yapının en büyük amacı insanları uzaya taşımaktır. Özellikle Mars ve Ay için koloni hayallerini gerçekleştirmeye en yakın roketimiz şu anda budur. Yeniden kullanılabilirlik sistemiyle bir arada uzay seferleri yapması beklenen Heavy'nin bu beklentiyi 2040'lı yıllarda gerçekleştirme ihtimali bulunmaktadır

Roketin ilk bölümü üç Falcon 9 çekirdeğinden oluşmaktadır. Yan çekirdek ve güçlendiriciler, tabana ve merkez çekirdeğin sıvı oksijen deposuna bağlı şekildedir. Toplam 27 Merlin motoru bulunan üç Falcon 9 çekirdekli yapı, kalkışta 22,819 kiloton itme gücü üretirken yan basınç dengeleme sistemi sayesinde olası faciaları önlemeye çalışmaktadır. Kalkıştan kısa bir süre sonra merkez çekirdek motorlarının gücü azaltılırken, yan göbekler birbirlerini stabilize ederek roketin merkezkaç kuvvetini arttırmaktadır.

Roketin ikinci bölümü ise destekleyici güç görevinde. İlk bölüme güç, vakum için uyarlanmış olan, 117:1'lik genleşme oranına ve 345 saniyelik ateşleme süresine sahip, tek bir Merlin 1D motoru tarafından sağlanmaktadır. Üç Falcon 9 çekirdeğini barındıran 27 Merlin motoruna verilen tek destek bu değildir: Rokete eklenmiş olan "tekrar-başlatılabilirlik" özelliğini sağlama almak için, motorun tasarımına çifte yedekli piroforik (havayla temas ettiğinde tutuşan) ateşleyici düzenek de eklenerek destek arttırılmıştır.

  • Yükseklik: 70 metre 
  • Çap: 12,2 metre 
  • Ağırlık: 1.420.788 kilogram 

Gündelik hayatın basitliğini roket teknolojisinin karmaşıklığına en uygun şekilde entegre eden SpaceX, son yıllarda başardıklarıyla geleceğe umut saçıyor. Blue Origin, Virgin ve Boeing gibi diğer özel uzay turizmi şirketlerinin getirecekleriyle birlikte uzayın karanlıklarını aşmaya çalışacağız gibi gözükmektedir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Umut Verici! 4
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • SpaceX. Spacex. (1 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 1 Temmuz 2019. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • SpaceX. Falcon 9. (1 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 1 Temmuz 2019. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • SpaceX. Falcon Heavy. (1 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 1 Temmuz 2019. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Aluminium Alloy. (1 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 1 Temmuz 2019. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Falcon 5. (1 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 1 Temmuz 2019. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Falcon 1. (1 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 1 Temmuz 2019. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • Lars Blackmore, Behçet Açıkmeşe ve Daniel P. Schar, et al. (2010). Minimum-Landing-Error Powered-Descent Guidance For Mars Landing Using Convex Optimization. . | Arşiv Bağlantısı
  • Christian Davenport. (2019). Uzay Baronları.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/06/2022 00:12:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/543

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Vaka
Balina
Kedigiller
Eğilim
Duygu
Ergen
Aşı
Genetik Değişim
Cinsellik
Tutarlılık
Radyoaktif
Mantar
Sosyal
Karanlık Madde
Sürüngen
Bebek Doğumu
Büyük
Diş Hekimi
Normal Doğum
Taksonomi
Kilo
Avrupa
İnsan Sağlığı
Saldırı
Kuantum Fiziği
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.