Sorulara Dön
1
Felsefe

Teoriye, gözlemler ve verilerle desteklenmiş, bu gözlemler ve verileri açıklayan ve henüz yanlışlanmamış hipotezler dersek hata yapmış olur muyuz?

Çağrı mert bakırcı'nın "evrim ve mekanizmaları" kitabında değindiği, hipotez ve teori konusu ile ilgili teori ve hipotez tanımlarını aklıma tam yatıramadım. Akılda kalması için bir tanım sorusu.

1
Teşekkür (1)
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Bu yazdığınızın oldukça isabetli bir teori tanımı olduğunu söyleyebilirim, evet. Basitleştirilmiş basamaklar şöyle:

  • Bir veya birkaç gözlem yapılıyor. Eğer gözlem araçlarında veya gözlemde hata yoksa, bunlar "gerçekler" (yasalar, ilkeler, prensipler, vs.). Evren'de olan biten, bizim onları anlayıp anlayamamızdan, açıklayıp açıklayamamamızdan bağımsız olan, tarafsız partilerce aynı şekilde gözlenebilen doğa olayları. Bunlar, "Ne oluyor?" sorusunun cevabı.
  • Bir gerçeği gözlemek, o gerçeğin neden ve nasıl o şekilde olduğunu açıklamaya yetmiyor. Dolayısıyla "Şöyle olabilir." veya "Böyle olabilir." diyorsunuz. Akademik geçmişinize veya sahadaki deneyiminize dayalı olarak, kendinizden önce gelenlerin biriktirdiği bilimsel bilgiden gücünü alarak yapılan bu eğitimli tahminlere hipotez deniyor. Bu hipotezler tamamen veya kısmen hatalı olabilir; tamamen veya kısmen doğru da olabilir.
  • Genelde bir doğa olayının tekil bir nedeni veya açıklaması olmuyor. Birçok farklı alt başlığı, açısı, vs. oluyor. Dolayısıyla o gerçeğin neden ve nasıllarını açıklamak için birden fazla hipotez inşa etmeniz gerekiyor. Keza, tekil bir olayı da kimi zaman birden fazla hipotezle açıklamak mümkün olabilir. Gerçeğin ne olduğunu bilmediğimiz için, olası birkaç hipotez geliştirmek mümkün.
  • Bu hipotez veya hipotezlerimizi bilimsel deneylerle sınıyoruz. Bu sınama sırasındaki amacımız, temel düzeyde hipotezin doğruluğunu göstermek, ama bunu yaparken hemen sonrasında onu yanlışlayacak her şeyi denemek. Çünkü hipotezi 1 kez doğrulamak size ümit verir; ancak tekrar tekrar aynı şeyi doğrulamanın anlamı yok. Amaç, o hipotezi çürütecek tüm olasılıkları deneyip, çürütmeye çalışmak.
  • Hipotezler bu zorlu sınavı (hem sizin uyguladığınız, hem de sizi haksız çıkarmak isteyenlerin kendilerince uyguladığı sınavları) her seferinde geçtikçe, o açıklamaya olan güvenimiz artıyor. Bu noktada o hipotez, bir gerçeğin/olgunun neden ve nasılını başarıyla açıkladığı için teori olarak adlandırılabilir. Kitapta "tek hipotez içeren teoriler" derken söz ettiğim buydu mesela.
  • Ayrıca bu nokta, bilimseverler arasında hipotez ve teori konusunda en çok muğlaklığın olduğu aşamadır. Bilim insanları da pek umursamazlar. Mesela Çoklu Evrenler bir hipotez mi, teori mi? Sicim Teorisi, gerçekten bir teori mi, hipotez mi? Simülasyon Teorisi mi demek gerekir, hipotezi mi? Pedantik olmak isterseniz, buna takılabilirsiniz. Semantik olaraksa bir sorun yok, istediğinizi deyin. Önemli olarak iyi niyetli bir ikinci partiye (karşı tarafa) demek istediğinizi anlatabilmek.
  • Ancak neredeyse hiçbir zaman, hiçbir bilimsel gerçek (temel gözleme dayanan olgu), tek açılı değildir; bunu yukarıda da demiştim. Bir dolu alt başlığı vardır. Bunların tek tek mekanizmalarının, neden ve nasıllarının açıklanması gerekir (elektromanyetizmayı düşünün mesela; sadece "elektrik akımı" veya "sadece manyetik alan"a indirgenemez, davranışlarının binlerce farklı detayı var). Bunlar için yukarıdaki süreç tekrar tekrar işletilir ve her bir açı için test edildikçe çürütülemeyen, dolayısıyla güç kazanan hipotezler belirlenir.
  • Meşhur ve büyük teoriler (Evrim Teorisi, Büyük Patlama Teorisi, Kuantum Teorisi, Devre Teorisi, Makina Teorisi, Hücre Teorisi gibi), bünyelerinde bu şekilde milyonlarca farklı kişi tarafından, yüz binlerce farklı açıdan, on milyonlarca defa test edilip de çürütülememiş hipotezleri barındırır. Bu teorilerin geçmişinde, çürütülmüş olan da yığınla hipotez bulunur. Bu teorilerin bünyesinde, henüz güvenilirliği muğlak olan çok sayıda hipotez de vardır. Ama nihayetinde bu teorilerin hepsinin ortak noktası, Evren'e dair bir parçanın neden ve nasıllarını başarıyla açıklayabilmesi, o konu hakkında geleceğe veya geçmişe dönük başarılı tahminlerde/öngörülerde bulunması ve bilim insanlarının bir sonraki gerçekleri keşfetmesine kapı aralamasıdır.

Olay bundan ibaret.

Daha fazlası için, bu yazıdaki görsel incelenebilir.

420 görüntülenme
Öne Çıkarılan Cevap
8
Teşekkür (6)
Paylaş
8
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın