Sorulara Dön
0
Beslenme, Spor & Diyet

Neden bazılarımız vejetaryen veya veganliğı seçer? Ya da seçim mi?

Vejeteryanlık/veganlık doğuştan gelen bir şey mi? Yoksa insanın kendi iradesi ile seçtiği bir şey mi? Vegan beslenme ve vejetaryen beslenme ne kadar doğru? Gelecek yüzyıllarda insanlar hayvanlara yaptığımız kötü muameleden ötürü biz canavar gözüyle mi bakacaklar? Tıpkı bizim orta çağda köleliğe olan bakışımız gibi mi bakacaklar?

1
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Veganlık tamamen insanların, kendi iradesi ve mantığı ile ortaya çıkardığı bir olgu ve aslında sanıldığı gibi, bir beslenme biçimi de değil. Veganlığın temelinde şu var: Artık insanoğlu, ulaştığı medeniyet seviyesi, teknolojik ve ekonomik refah düzeyi nedeni ile hayvanlardan faydalanmak zorunda değil. Ne beslenme (gıda), ne ısınma (post, kürk), ne hareket gücü (çeki hayvanı), ne eğlence (hayvanat bahçesi, sirk) ihtiyacını, hayvanları kullanarak gidermek zorunda değil. Ve hayvansal beslenmeye dayalı endüstri ve üretim biçimi, sürdürülürlüğü olanaksız bir ekonomik ve ekolojik yapı doğurmakta. E madem böyle neden duyguları/zekası olan, bizimle sosyal iletişime geçebilen, devasa evrimsel aşamalardan geçip kendilerine hayli gelişkin hayatlar kurmayı başarmış varlıkları kullanalım. Neden bir şekilde onlara acı çektirelim, neden kendi hayatlarını yaşamalarına izin vermeyelim, neden kesip yiyelim, neden onları hapsedelim vs. Bunu bir insana yapmak (köle) bir zamanlar nasıl normaldi ama artık terk edildiyse, genetik olarak bize %98, 95, 90 yakınlıktaki bir canlıya da yapmamamız gerekli.

Doğada veganlık falan yok. Herkes herkesi yer, herkes herkesten faydalanır bu kadar basit. Ama doğa, bir mücadele ortamı. Güçlünün hayatta kaldığı, her tür stratejik hamlenin canlıyı hayatta kalma savaşında yukarıya taşıdığı bir ortam. Kaplan ceylanı yer, bu kadar basit. Ama insanın medeni dünyası böyle bir yer değil. Aslında günümüzde hayvanlardan hâlen faydalanıyor isek bunun nedeni sadece alışkanlıklarımız, endüstrinin ve kapitalizmin dayatmaları ve reklamları, hayvansal beslenmenin kolay, garantici ve basit olması hatta sadece keyif veriyor olması. Hayati hiç bir gerekliliği yok.

Sağlıklı beslenme meselesi biraz şüpheli. Bulanık sular oralar. Çok fazla değişken var çünkü. Ne her et, tereyağ bal yiyen erken ölüyor, ne de sadece bitkisel beslenen herkes daha sağlıklı. İşin o tarafının netleşmesi de zor. Ama temel olarak bu "sağlıklı beslenme" argümanı ya da iddiası, veganlıkta sanıldığı kadar önemli bir kıstas da değil aslında. Şuna eminiz: Hayvansal beslenmenin zararlı olduğu kesin değil ama sadece bitkisel beslenmenin neden olduğu bir rahatsızlık da yok. Sadece bitkisel beslenerek hayatta kalmak, bırakın hayatta kalmayı sağlıklı olmak kesinlikle mümkün. Hayvansal gıdalardan alıp da bitkisellerden alamayacağımız bir şey yok. O nedenle yine yukarıdaki argümana geliyoruz: Şart değil, mecbur değiliz ve hatta gerek yok. Madem öyle sevgimize, dostluğumuza, yakınlığımıza cevap veren gelişmişlikteki canlılara neden gıda muamelesi yapalım?

Buna göre veganlık bir yaşam felsefesi aslında. Uzun yıllar sonra insanların, bize, ilkel insanlar olarak bakması gayet olası. Ama bu da, bizim bugün geçmişteki insanlara ilkel olarak bakmamız gibi haksız bir yorum olacak. Çünkü her insan, yaşadığı çağın ve dönemin bir üyesi. Aristoteles, kadınlara "eksik insan" diyordu. Haklı mıydı? Hayır. Ama o zamanlar bu, toplumda genel olarak kabul gören bir fikirdi ve dönemin kadınlarından bugüne kalmış tek bir miras da yok. O nedenle Aristo, bu açıdan zamanının insanı olsa da başka bir çok açıdan zamanının çok ötesinde bir kişilikti. Çünkü bazı düşünceleri bugün için bile geçerli. Veganlar, temel felsefi argümanları açısından gayet ilerici insanlar. Hayvanlara bakış açısından dayanakları sağlam ve gerçekten gelecekte veganlığın çok daha kalabalık kitlelerce benimsenecek bir yaşam biçimi olacağı kesin.

Ama, veganlığı dayandırdıkları bir diğer argüman olan "yaşanabilir dünya" meselesi pek ikna edici değil. Daha doğrusu vegan olarak dünyayı daha yaşanabilir bir yer kılma ya da mevcut durumu daha uzun sürdürme argümanı hayli zayıf. Çünkü iki çocuk yerine bir çocuk yapmanın dünyanın sürdürülürlüğüne yapacağı katkı, muhtemelen binlerce veganın kitleye katılmasından çok daha fazladır. Veganım, dünyayı düşünüyorum diyip iki çocuk yapmak tam bir tezat. Nasıl hayvanlardan beslenmek şart değil, keyifli ve kolay ise, bir çocuk yapmak da, neslin devam etmesi ve ebeveynliği yaşamak açısından yeterli. İki çocuk, tıpkı veganların temel argümanı gibi "mecbur değiliz" ya da "şart değil". Sadece keyifli ve garanticilik. Bu temel tezatlık da veganların en zayıf tarafları. Veganların, dünyayı düşündüğü falan yok. Bu bayağı ucuz bir yalan. Çoğu eğitimli, gelişkin, medeni insanlar. Sadece keyifleri için tükettikleri kaynaklar, vegan olmaları ile kazandırdıklarından çok daha fazladır. Çoğunun kedisi/köpeği var ve tüm mamalarda hayvansal var, buyurun çelişkiye. :) Ve zaten dünyanın daha yaşanır ve sürdürülür bir yer olması için hayvansal üretimin tamamen bitmesi de şart değil. Buna göre dünyadaki herkes, hayvansal tüketimini yarıya ya da çeyreğe kadar indirse dünya yine yaşanır bir yer olur. Hiç hayvansal tüketmemek şart değil yani.

Yani daha yaşanır bir dünya için veganlık tamamen boş bir iddia. Sağlıklı yaşam iddiası da kısmen geçerli, yeterli değil. Hayvan sevgisine ve haklarına dayandırdıkları temel motivasyon ise mantıklı ve güçlü.

Bu nedenle de veganlık temelde hayvan hakları ve sevgisi ile ilgili bir olgu. Ama herkes de hayvanlara öyle bakmıyor. Çoğu kişi için ise hayvanlar zaten insana hizmetten öte bir anlamı olmayan varlıklar. İster gıda, ister dostluk, ister sergileme, ister başka bir şey olsun. Bu nedenle de dünyadaki temel meseleler arasında veganlık, zayıf ve önemsiz kalıyor. Buna karşı da veganlar veganlığı, beslenme, yaşanır dünya gibi daha "önemli" başlıklar altında dünyaya satmaya çalışıyorlar ama ikna edici olamıyorlar.

Bir yandan da bir köylünün, gayet temiz, sevgi dolu bir ortamda bir inek besleyip sütünü almasında da ne gibi bir sakınca olabilir? O ineğe çok iyi bakıyor, Mozart dinletiyor (Bir ara bu konuşulmuştu ya :) ), onu sevip okşuyor, zengin gıdalar veriyor ve ineğin başka bir ortamda bu kalitede yaşaması olanaksız. Bu konfora karşı da inek, insana süt veriyor. Adil bir anlaşma sayılmaz mı? Buna göre et yemeyelim ama konforlu bakılan hayvanların sütünü içebilelim. Bunu bir vegana anlattığınızda hiç ikna olmuyor çünkü böyle bir dostluk ilişkisinin hiç var olmadığını söylüyor. Ama ben bir tarım mühendisiyim ve bunun gibi birçok örnek gördüm. Buna göre de endüstriyel hayvancılık ve aslında hayvana eziyet biterse sorun da kalmaz argümanı öne çıkıyor. Mesele hayvanlardan faydalanmak mı, onlarla becerilerini paylaşmak mı? İşverenim de bana para verip benim eğitimimi, zekamı, becerilerimi satın alıyor neticede. Ben de ineğe bol gıda, barınak, koruma verip süt alayım. İnek mutlu görünüyor çünkü kapıyı açtığımda çekip gitmiyor. Hava kararınca ahırına geri dönüyor. Demek ki mutlu. Bir vegan da köpeğine mama, barınak ve sevgi veriyor. Köpek de ona dostluk ve eğlence veriyor. Bence adil. Bu şartlarda bakılıp faydalanılan çok besi hayvanı var. Anadoluda, endüstriyel olmayan hayvancılık genelde böyledir zaten. Köyde çocuklar kuzularla ineklerle dosttur. Hayvanların çoğu kesilmez bile. Süt verebildiği sürece yaşatılır. Ölünce aile ağlar. Ailenin bir bireyi ölmüştür çünkü.

Konu üzerine daha çoook fazla ayrıntıya girilebilir. Çizgiyi nereden çekeceğimizi belirlemek çok zor bu konuda. Ama tekrar edeyim: Yaşanır dünya için veganlık argümanı zayıf. Sağlıklı yaşam için veganlık argümanı yetersiz. Hayvanlara bakış için veganlık mantıklı ve haklı.

Umarım açıklayıcı olmuştur... Sağlıcakla...

3
Teşekkür (2)
Paylaş
3
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın