Sorulara Dön
0
Psikoloji & Psikiyatri

Kişilik kontrollü bir şekilde değiştirilebilir mi?

Bir insan kendi kontrolünde kişiliğini, karakterini, arzularını değiştirebilir mi? Evet ise nasıl olabilir?

1
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Bu sorunun cevabı bir insanın kişilik özelliklerinin ve karakterinin ne derecede kalıtsal ve gelişimsel (developmental) olduğuna ve çevresel etkenlerin belirlenmesinde özgür iradenin ne derecede bir etken olduğuna bağlı. Değiştirilebildiğinin aksine değiştirilemeyeceği doğrultusunda davranışsal genetik ve psikometri alanlarından bir çok kanıt gösterilebilir. Özellikle de son otuz yıl içinde gen mi çevre mi (nature vs nurture) tartışmasında genlerin insan davranışında, psikolojisinde ve zeka kapasitesinde etkisini defalarca kanıtlar nitelikte çalışmalar yürütüldü. Bu çalışmalar arasında en önemlilerinden birisi de Thomas J. Bouchard tarafından 1979 yılında başlatılan ve sonuçları 1990 yılında yayımlanan Minnesota İkiz Çalışması idi. Bu çalışma, yüzden fazla birbirlerinden ayrı büyütülmüş tek yumurta (monozygotic) ikizlerinin kişilik özelliklerinin, sosyal tavırlarının ve hobilerinin birbirleriyle aynı ortamda büyütülmüş tek yumurta ikizlerinden farklı olmadığını ortaya koymuştur (Bouchard 1990). Buna ek olarak Bouchard bilimsel literatürde kendi çalışmasını takiben biriken yığınlarca kanıdı harmanlamak ve özetlemek amacıyla 2004 yılında bir kağıt daha yayımlamıştır. Bu makalesinde ise de Beş Büyük faktör kuramının bileşenleri olan karakter özelliklerinin ortalama 50% kalıtsal olduğunu ortaya koymuştur (Bouchard 2004). Buna ek olarak Rutter da benzer bir şekilde biriken literatürü gözden geçirme niteliğinde olan kağıdında "genetik faktörlerin tüm normal ve abnormal psikolojik özelliklerde bireyler arasındaki farkın önemli bir kısmını oluşturduğunu" ve bunun "70%'ten fazla" olduğunu öne sürmüştür (Rutter 2002). Bu konuda en güncel verilerle de en kapsamlı eseri yaratan ve bu alana kendisi de göz ardı edilemeyecek büyük katkılarda bulunan Robert Plomin'dir ve yazdığı eserin ismi de Blueprint idir. Bunun üstüne de nörobilimci Kevin J. Mitchell beynin yapısında gelişimsel süreç sırasında ortaya çıkan farklılıkların davranışsal ve psikolojik açıdan ne tür farklılıklara yol açabileceğini kapsamlı bir şekilde açıkladığı Innate isimli eserinde çevresel etkenlerin etkisini daha da daraltan kanıtlar ortaya sürmüştür.

Jansen et al. tarafından oluşturulan MRI görüntüleri. MZ (tek yumurta) ikizlerin beyin yapısındaki farklılıkları tespit etmek gayet zor iken DZ (çift yumurta) ikizlerinin ve kardeşlerin arasındaki farklılıklar daha görünür.
Jansen et al. tarafından oluşturulan MRI görüntüleri. MZ (tek yumurta) ikizlerin beyin yapısındaki farklılıkları tespit etmek gayet zor iken DZ (çift yumurta) ikizlerinin ve kardeşlerin arasındaki farklılıklar daha görünür.
Mitchell, K. J. (2018). Innate: How The Wiring of Our Brains Shapes Who We Are

Bu tür davranışsal genetik ve diferansiyel psikolojik çalışmalar ne kadar "Can çıkar, huy çıkmaz" atasözümüzü doğrular nitelikte olsa da paylaşılan (shared) ve paylaşılmayan (non-shared) çevresel etkenlerin bireyler arasındaki farkları oluşturmasındaki etkisi göz ardı edilemeyecek kadar kayda değerdir ve bireyler özgür iradeleriyle, sadece bir miktar olsa bile, kişiliklerinin şekillenmesini hayatları boyunca önemli etkileri olacak kalıcı kararlar vererek etkileyebilirler.

103 görüntülenme
1
Teşekkür
Paylaş
1
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın