Evrim Ağacı LogoEvrim Ağacı
  • Keşfet
  • Aktif Kullanıcılar
  • Uygulamayı İndir
  • Videolar

  • Güncel Makaleler
  • Bilimdeki Son Gelişmeler
  • EA Akademi
  • Kategoriler
  • Rastgele Makale
  • Bilim Sözlüğü

  • Size Özel
  • EA Sosyal & Gönderiler
  • Soru & Cevap
  • Argümanlar
  • Münazara
  • Podcast
  • Etkinlik & İlan
  • Eser
  • Söz
  • Blog
  • Quiz & Anket
  • Oyun
  • Keşif Kulübü

  • Yaşam Ağacı
  • NASA APOD
  • Sismik Harita
  • Periodum
  • Agora Bilim Pazarı
  • Bilim Turları
  • Premium
  • Darvin
  • Apex Notepad
  • Notopod

©2010-2026 Evrim Ağacı
©2010-2026 Evrim Ağacı
Premium
Sorulara Dön
Genco Seçer
Genco Seçer
ÜyeAstronomi & Kozmoloji
Kaynak İstiyor Karadeliklerin kütlesini nereden biliyoruz?
314 görüntülenme
Cevap Ver
5
Paylaş
1 Cevap Bulundu.
Yusuf Akyıldız
Yusuf Akyıldız
Üye CevabıSen de Cevap Ver

Karadelikler ışığın bile kaçamayacağı kadar büyük kütleli ve yoğun olduklarından onları doğrudan gözlemlememizin bir yolu yok ve tespitleri dolaylı yöntemlere dayanıyor. Bu yüzden kütleleri de dolaylı yollardan yani genellikle diğer gök cisimleri üzerine yaptıkları etkilerden tespit ediliyor. Mesela eğer karadeliğin yörüngesinde bir yıldız veya bir akresyon diski varsa karadeliğin kütlesini hesaplamak mümkün olabilir. Bu yöntem şu şekilde: Karadeliğin kütlesi ne kadar fazlaysa yakınındaki gök cisimlerine olan çekim kuvveti de o kadar fazla olacağından bu gök cisimlerinin karadeliğe düşmemeleri için daha yüksek hızlara sahip olmaları gerekecektir. Bu şekilde karadeliğin çevresindeki bir yıldızın veya akresyon diskinin karadelik etrafındaki turunu ne kadar sürede tamamladığı ölçülerek karadeliğin kütlesi hesaplanabiliyor. Konuyu basitleştirmek adına görelilik etkilerini ihmal edersek Newton'ın formüle ettiği Kepler'in 3. Yasasını[1] kullanarak karadeliğin kütlesi hesaplanabilir:

Bu formüldeki a yörüngenin yarı büyük eksen uzunluğudur yani daha basitçe yıldızın karadeliğe olan ortalama mesafesidir. P yörünge periyodudur. G evrensel kütle çekim sabitidir. Ve M ise sistemin toplam kütlesini ifade eder. Yıldızın karadeliğe ortalama uzaklığı ve yörünge periyodu yani yıldızın karadeliğin etrafında bir tur atma süresi gözlemsel metotlarla ölçülebilir. Ve bu sayede yukarıdaki denklem çözülerek M yani sistemin toplam kütlesi bulunabilir. Yıldızın kütlesi bilindiği takdirde yıldızın kütlesi toplam kütleden çıkarılarak karadeliğin kütlesi bulunabilir veya eğer yıldızın kütlesi karadeliğin yanında ihmal edilebilecek kadar küçükse karadeliğin kütlesi M'ye neredeyse eşittir denilebilir ve karadeliğin kütlesi bu şekilde de bulunabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Diğer bir yol ise karadeliğin kütle çekim etkisinin ışığa olan etkisine bakmaktır. Diğer cisimlerden gelen ışık karadeliğin yakınından geçerken kütle çekimi etkisiyle yönü sapabilir, buna kütle çekimsel mercekleme etkisi[2] deniliyor. Ve karadelik ne kadar büyük kütleliyse sapma o kadar büyük olacağından bu sapmanın büyüklüğü ölçülerek karadeliğin kütlesi hesaplanabilir.

Kaynaklar

  1. Wikipedia. Kepler'in Gezegensel Hareket Yasaları. (6 Eylül 2024). Alındığı Tarih: 18 Eylül 2024. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  2. Zafer Emecan. Kütle Çekim Mercek Etkisi Ve Eğri Uzay. (23 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 18 Eylül 2024. Alındığı Yer: Kozmik Anafor | Arşiv Bağlantısı
Bu cevap, soru sahibi tarafından en iyi cevap seçilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
3
0
Paylaş
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.