Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
2

Ekmeği nasıl bulduk? Ve neden bin yıllardır hayatımızın bu kadar ayrılmaz bir parçası?

Bir belgeselde, kesin olarak bilinmese de bundan 6.000 yıl evvel, Mısır'da bir kap su ve unun bir köşede unutulduğunu ve havadan gelen maya ile karışıp kabardığını; bunu gören insanların da "Bunu neden pişirmeyelim?" dediğini dinledim. Bu bana biraz abartı geldi :) Bilgisi olan varsa yararlanmak isteriz.
542 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
2 Cevap
Zühtü Mete Dinler
Bence

Ekmeğin ilk üretiminden ziyade, tüm yemek ve yemek pişirme deneyiminin nasıl geliştiği üzerine çokça düşünüp araştırdığım için bu konuda biraz yazmak isterim.

Ortalama 9 yaşında iken "ilk yoğurt nasıl bulundu?" diye anneme soru sorduğumu net hatırlıyorum. O zaman çokta bilinçli olmadan yarım çay bardağı sütü kaynamadan annemden gizli alıp balkonda bir köşeye saklamış ve sütün kesildiğini görmüştüm. Bir kaç hafta içerisinde bir seri kendimce denemeler yaparak en sonunda o bardağın ağzını bir tülle kapattıktan sonra oluşan kesilmiş mayayı süte karıştırdığımda peynir ve yoğurt karışımı olan bir sıvı elde etmiştim. Bu o günden sonra merakımı hep cezbetti ve konu üzerinde ara ara okumalar yaptım. Kendimce bir parça bilgim var. Mutlaka konu hakkında daha derinlemesine bilgisi olanlar da vardır.

Tüm Reklamları Kapat

Ekmek için, günümüzdeki verilere göre, en eski kayıt, aşağı yukarı 14000 yıl önce Ürdün'de biliniyordu. Arkeolojik araştırmalar gösteriyor ki o zamanki ekmek yapan topluluk buğdayı ekmek haline getirip kuyu bir ocakta pişirmiş. Bulgulara göre küçük topak parçalar halinde ekmek parçaları fosilleri bulunmuş . Bu alanda bulunan tahıl tanelerinin yabani olması dolayısıyla, Tarımın başlamasından önceki bir topluluğun (avcı toplayıcı) ekmek yapabildiğini görüyoruz. Ancak bazı makaleler de tarımın aynı bölgede 20000 yıl önce de bulunup unutulduğunu, yani sürdürülemediğini de gösteren bazı kanıtlar mevcut. Belli ki bu bölgedeki toplum ocak başında ekmek yapmayı becermiş. Ama sanırım bu mevsimsellik arz etmiş veya o günün koşullarında yabani buğdayı mahsülü doğada o topluma yetiyor olabilir. Bundan dolayı çiftçilik faaliyeti yapmamış da olabilirler. Buğdayı toplayıp saklayarak yıl içinde bir süre kendilerine yetecek kadar, ekmek yapma becerisi edinmiş olabilirler. (ama bunun için saklama kabı niteliğinde bir kanıt o dönem için o bölgede sanırım daha bulunamadı (ben okuduğum kaynaklarda rastlamadım, ki hepsini okuduğumu da iddaa edemem)). Hemen belirtmeliyim ki Ürdün, Kara Çöldeki bu topluluk kuyu şeklindeki ocakları günümüzün gelişmiş ocakları gibi değildi. Kaynaklarda ocak çukurunun resmi gayet net görülmektedir.

Bir taşın üzerinde mayasız ekmek yapmışlardı. Ayrıca araştırıcılar bir çok bitkinin de bu ocakta ısıtıldığını ve kömürleşen parçalarının olduğunu bildirmişlerdir. Üstelik aynı ocakta bir çok kuş ve ceylan da dahil olmak üzere hayvanında pişirildiğine dair kanıtlar da bulundu. Bu ocak bölgesinde yemekleri bir kap içinde yapılıp yapılmadığı bilinmiyor. Buna dair kanıt ele geçmiş olmadığından bilmiyoruz .

Tüm Reklamları Kapat

Bundan önceki ekmek yapımı hakkındaki en eski yer uzun süre boyunca Çatalhöyükdü. Çatal höyük'de ise 9000 yıl önce yine ekmek yapıldığına dair kanıtlar var. Yine Mayalı-mayasız durumunun muallak olduğunu belirtmekte yarar var. Muhtemelen Mayasızdı. Ancak literatürde Çatalhöyük-Türk ekmeği tarifi bulunmakta. Bununla beraber Ürdünde ki ekmeğinde ayrı bir tarifi var. Fakat çatalhöyükte tarifin içerisinde nohut ve mercimekde bulunmakta. Biliyor olabilirsiniz belki nohut maya yerine günümüzde dahi bazen evlerde kullanılan "Kocakarı İlacı" tarzı bir bilgi. Benim kanımca çatalhöyükteki ekmek gerçekten mayalı değildi. Nohut ve mercimeğin yetiştirdikleri buğdayın ununu içine karıştırmaları çok önemli. Belki biraz bekleyip mayalıyorlardı. ancak nohut okadar da çok kabartmıyor hamuru. Yinede belli bir yumuşaklık sağlıyor. Ancak Maya kadar değil.

Arkeoloji uzun zaman çeşitli nedenlerle ateş yakılan yerlerdeki küllerin içinde uzun zaman gıda kalıntısı aramadı. Bu nedenle yiyeceğin tarihi günümüzde yeni yeni aydınlanıyor. Avcı ve toplayıcı toplumların 30000 yıl kadar önce, çeşitli gıda ürünlerini öğüttüğüne dair bilgilerin var olduğunu da biliyoruz.

Ekmeğin tarihinden ziyade sorduğun sorunun cevabı ne? Arkeologlar iki varsayımın arasındalar. Ama burada önce sana şu ekmek tariflerini vermeliyim.

9.000 yıl öncesinden Çatalhöyük-Türk ekmek tarifi; Evcil (tarımı yapılan) buğday ve arpadan un yapın, Nohut ve mercimek gibi öğütülmüş bakliyat ekleyin, Su ile karıştırın, Fırında pişirin.

14.000 yıl öncesinden Ürdün ekmek tarifi; Yabani buğday ve yabani arpadan un yapın, Suda büyüyen yabani bitkilerin yumruları (kökleri) veya su mercimeği (lemna minor) gibi bitkilerin güneşte kurutulmuş hallerinin tozlarını karıştır, Hamur veya hamur yapmak için suyla karıştırın, Ateşin etrafındaki sıcak taşlarda pişirin.

Her iki ekmeği günümüzde tekrar yapıldığında sert ve kuru olduğu, zor kesilip parçalandığı bildirilmiştir. Ancak dikkat edilirse çatalhöyükte ki toplum yetiştirdikleri buğdaydan un yapmışlar. Ayrıca maya benzeri ve tat geliştirici özellikte bazı bakliyat ürünlerini yaptıkları ekmeklerde denemişler.

Birde maya olayı var. Topladıkları arpanın bir şekilde suyla karışmasından oluşan sıvının zamanla havadaki maya sporları ile mayalanmış olabilir. Veya üzüm suyunun kabuklarında bulunan Saccharomyces cerevisiae mayasının karışması ile şarap bulundu. Buda uzun zaman aldı.

Ancak ekmek ile bira mayasının buluşması çok uzun zaman aldı. Bilinen ilk kurutulmuş bitki tozları ve öğütme işlemi ile üretilen un 30000 yıl önce, ilk ekmek 14000 yıl önce, yetiştirilen buğday ile ekmek 9000 yıl önce, mayalı ekmek bundan 6000 yıl önce mısırda imal edilmiş. Bu yemeğin bu uzun yolculuğunda denemeler, yanılmalar, zeki insanların bilgi birikimleri ile oluşmuş.

Tüm Reklamları Kapat

O belgeselde izlediğin gibi de olabilir, olmayabilir de. Bu durumu kanıtlayacak veri elde edemediğimiz için bilmiyoruz.Bu konuda ben başka bir duruma inanıyorum. İnsanlar ebeveynlerini izleyerek öğrenirler. Onların yaptıklarını taklit ederler. Belkide dünyanın ilk laboratuvar olan mutfak sayılan yer. Bilim denemeler ve yanılmaları gözlemek ise eğer ilk bilim insanı da o zaman mutfakta olan o kadındı. Onu izleyen küçük kız çocuğu idi.

Fakat burada biraz konuyu okuyanlar için popülerleştirmek açısından bazı şeylerden de bahsetmek gerekli. Öncelikle bilimin ilk labaratuvarları bana göre mutfaklardır. Günümüzde fen bilimleri labaratuarları halen teknolojik bir çok alet makine ekipman olsada halen mutfak olma özelliğini korumakta. Belkide avcı toplayıcı topluluklarda hamarat bir kız çocuğu, acaba annesinin ekmek yaparken gördü ve şunu düşündü, şu pahalı birayı una döksem ne olur? hamuru yaptı ve güneşin altında bir süre oynadıktan sonra unuttu. bir süre sonra geldiğinde hamur şişmişti. bir zaman sonra belki o kız belkide başka bir hamarat kız çocuğu o hamuru ateşin yanına koydu. güzel yumuşak bir ekmek pişti. Başlangıcı günümüzden 14000 yıl öncesine dayanan hamur yoğurarak ekmek yapma işi, günümüzden 3000 yıl önce mısırda yumuşak ekmeğe dönüştü.

İşte buğdayın insanoğlunu hükümdarlığına almasının ve insanı sömürmeye başlamasını kısa bir tarihi. Bir çok olasılıkla böyle bir şey.

Aşağıdaki kaynaklardan yararlanabilirsin.

142 görüntülenme

Kaynaklar

  1. N. Davis. Archaeologists Find Earliest Evidence Of Bread. (16 Temmuz 2018). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2021. Alındığı Yer: theguardian | Arşiv Bağlantısı
  2. H. Briggs, et al. Prehistoric Bake-Off: Scientists Discover Oldest Evidence Of Bread. (17 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2021. Alındığı Yer: bbc | Arşiv Bağlantısı
  3. anonim. Bread: The Extraordinary Fate Of An Ordinary Food Item. (8 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2021. Alındığı Yer: technogym | Arşiv Bağlantısı
  4. L. ZELDOVICH. 14,000-Year-Old Piece Of Bread Rewrites The History Of Baking And Farming. (24 Temmuz 2018). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2021. Alındığı Yer: npr | Arşiv Bağlantısı
  5. Anonim. How Did Humans Discover How To Make Bread?. (8 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2021. Alındığı Yer: reddit | Arşiv Bağlantısı
  6. anonim. How Did We Invent/Discover Bread?. (8 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2021. Alındığı Yer: reddit | Arşiv Bağlantısı
  7. J. Fantozzi. Who Invented Bread?. (11 Mayıs 2018). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2021. Alındığı Yer: livescience | Arşiv Bağlantısı
3
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
  • Paylaş
Genç Mühendis
Genç Mühendis
244K UP
Düşünür

merhabalar Alperen Yılmaz

açıklama kısmında anlattığınız olay tamamen hatalıdır. ilk zamanlardaki ekmek ile günümüzdeki ekmekler aynı değildir. MÖ 3500 yıl önce yapılan ekmekler buğdayın ufalanması, sonra su ilave edilmesi ve pişirilmesiyle oluşan çok lezzetli olmayan geç bayatlayan şu an PEKSİMET diye adlandırdığımız ekmeği yiyorlardı.

Tüm Reklamları Kapat

ilk yaş mayayı Emil Christian Hansen, 1870 yılında elde edip ekmeklerde kullanılmasıyla yeni nesil ekmeklere geçildi.

bin yıllardır hayatımızın vazgeçilmez parçası oldu çünkü iklimimiz buna uygun, uzun süre bozulmadan saklanabilir(undan bahsediyorum), besleyici değerleri fazla, yapımı kolay. hatta şöyle bir bilgi de vereyim tahıl üretimi en fazla olan ortaçağ ülkelerinin savaş başarısı az olanlara oranla hep yüksek olmuştur. ama Asya'da olsaydık, sulak iklim, buğdaydan çok pirinç tüketirdik, Afrika'da olsak oranın iklimine uygun besinler tüketilirdi.

122 görüntülenme
3
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
  • Paylaş
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Kırmızı Gören Boğalar Neden Sinirleniyor?
Kırmızı Gören Boğalar Neden Sinirleniyor?
Spiderman Gerçek Olabilir mi?
Spiderman Gerçek Olabilir mi?
Bilmeden Sahip Olabileceğiniz 10 Anormal Özellik!
Bilmeden Sahip Olabileceğiniz 10 Anormal Özellik!
Batarya Gizemi: Modern Piller Nasıl Çalışıyor ve Neden Bu Kadar Az Gidiyor?
Batarya Gizemi: Modern Piller Nasıl Çalışıyor ve Neden Bu Kadar Az Gidiyor?
Gizemli
Gizemli "Benford Yasası", Seçim Hilelerini İspatlamakta Nasıl Kullanılır?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close