Sorulara Dön
2
Beslenme, Spor & Diyet

Ekmeği nasıl bulduk? Ve neden bin yıllardır hayatımızın bu kadar ayrılmaz bir parçası?

Bir belgeselde, kesin olarak bilinmese de bundan 6.000 yıl evvel, mısır'da bir kap su ve unun bir köşede unutulduğunu ve havadan gelen maya ile karışıp kabardığını; bunu gören insanların da "bunu neden pişirmeyelim? " dediğini dinledim. Bu bana biraz abartı geldi :) bilgisi olan varsa yararlanmak isteriz.

2
Teşekkür (2)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Ekmeğin ilk üretiminden ziyade, tüm yemek ve yemek pişirme deneyiminin nasıl geliştiği üzerine çokça düşünüp araştırdığım için bu konuda biraz yazmak isterim.

Ortalama 9 yaşında iken "ilk yoğurt nasıl bulundu?" diye anneme soru sorduğumu net hatırlıyorum. O zaman çokta bilinçli olmadan yarım çay bardağı sütü kaynamadan annemden gizli alıp balkonda bir köşeye saklamış ve sütün kesildiğini görmüştüm. Bir kaç hafta içerisinde bir seri kendimce denemeler yaparak en sonunda o bardağın ağzını bir tülle kapattıktan sonra oluşan kesilmiş mayayı süte karıştırdığımda peynir ve yoğurt karışımı olan bir sıvı elde etmiştim. Bu o günden sonra merakımı hep cezbetti ve konu üzerinde ara ara okumalar yaptım. Kendimce bir parça bilgim var. Mutlaka konu hakkında daha derinlemesine bilgisi olanlar da vardır.

Ekmek için, günümüzdeki verilere göre, en eski kayıt, aşağı yukarı 14000 yıl önce Ürdün'de biliniyordu. Arkeolojik araştırmalar gösteriyor ki o zamanki ekmek yapan topluluk buğdayı ekmek haline getirip kuyu bir ocakta pişirmiş. Bulgulara göre küçük topak parçalar halinde ekmek parçaları fosilleri bulunmuş . Bu alanda bulunan tahıl tanelerinin yabani olması dolayısıyla, Tarımın başlamasından önceki bir topluluğun (avcı toplayıcı) ekmek yapabildiğini görüyoruz. Ancak bazı makaleler de tarımın aynı bölgede 20000 yıl önce de bulunup unutulduğunu, yani sürdürülemediğini de gösteren bazı kanıtlar mevcut. Belli ki bu bölgedeki toplum ocak başında ekmek yapmayı becermiş. Ama sanırım bu mevsimsellik arz etmiş veya o günün koşullarında yabani buğdayı mahsülü doğada o topluma yetiyor olabilir. Bundan dolayı çiftçilik faaliyeti yapmamış da olabilirler. Buğdayı toplayıp saklayarak yıl içinde bir süre kendilerine yetecek kadar, ekmek yapma becerisi edinmiş olabilirler. (ama bunun için saklama kabı niteliğinde bir kanıt o dönem için o bölgede sanırım daha bulunamadı (ben okuduğum kaynaklarda rastlamadım, ki hepsini okuduğumu da iddaa edemem)). Hemen belirtmeliyim ki Ürdün, Kara Çöldeki bu topluluk kuyu şeklindeki ocakları günümüzün gelişmiş ocakları gibi değildi. Kaynaklarda ocak çukurunun resmi gayet net görülmektedir.

Bir taşın üzerinde mayasız ekmek yapmışlardı. Ayrıca araştırıcılar bir çok bitkinin de bu ocakta ısıtıldığını ve kömürleşen parçalarının olduğunu bildirmişlerdir. Üstelik aynı ocakta bir çok kuş ve ceylan da dahil olmak üzere hayvanında pişirildiğine dair kanıtlar da bulundu. Bu ocak bölgesinde yemekleri bir kap içinde yapılıp yapılmadığı bilinmiyor. Buna dair kanıt ele geçmiş olmadığından bilmiyoruz .

Bundan önceki ekmek yapımı hakkındaki en eski yer uzun süre boyunca Çatalhöyükdü. Çatal höyük'de ise 9000 yıl önce yine ekmek yapıldığına dair kanıtlar var. Yine Mayalı-mayasız durumunun muallak olduğunu belirtmekte yarar var. Muhtemelen Mayasızdı. Ancak literatürde Çatalhöyük-Türk ekmeği tarifi bulunmakta. Bununla beraber Ürdünde ki ekmeğinde ayrı bir tarifi var. Fakat çatalhöyükte tarifin içerisinde nohut ve mercimekde bulunmakta. Biliyor olabilirsiniz belki nohut maya yerine günümüzde dahi bazen evlerde kullanılan "Kocakarı İlacı" tarzı bir bilgi. Benim kanımca çatalhöyükteki ekmek gerçekten mayalı değildi. Nohut ve mercimeğin yetiştirdikleri buğdayın ununu içine karıştırmaları çok önemli. Belki biraz bekleyip mayalıyorlardı. ancak nohut okadar da çok kabartmıyor hamuru. Yinede belli bir yumuşaklık sağlıyor. Ancak Maya kadar değil.

Arkeoloji uzun zaman çeşitli nedenlerle ateş yakılan yerlerdeki küllerin içinde uzun zaman gıda kalıntısı aramadı. Bu nedenle yiyeceğin tarihi günümüzde yeni yeni aydınlanıyor. Avcı ve toplayıcı toplumların 30000 yıl kadar önce, çeşitli gıda ürünlerini öğüttüğüne dair bilgilerin var olduğunu da biliyoruz.

Ekmeğin tarihinden ziyade sorduğun sorunun cevabı ne? Arkeologlar iki varsayımın arasındalar. Ama burada önce sana şu ekmek tariflerini vermeliyim.

9.000 yıl öncesinden Çatalhöyük-Türk ekmek tarifi; Evcil (tarımı yapılan) buğday ve arpadan un yapın, Nohut ve mercimek gibi öğütülmüş bakliyat ekleyin, Su ile karıştırın, Fırında pişirin.

14.000 yıl öncesinden Ürdün ekmek tarifi; Yabani buğday ve yabani arpadan un yapın, Suda büyüyen yabani bitkilerin yumruları (kökleri) veya su mercimeği (lemna minor) gibi bitkilerin güneşte kurutulmuş hallerinin tozlarını karıştır, Hamur veya hamur yapmak için suyla karıştırın, Ateşin etrafındaki sıcak taşlarda pişirin.

Her iki ekmeği günümüzde tekrar yapıldığında sert ve kuru olduğu, zor kesilip parçalandığı bildirilmiştir. Ancak dikkat edilirse çatalhöyükte ki toplum yetiştirdikleri buğdaydan un yapmışlar. Ayrıca maya benzeri ve tat geliştirici özellikte bazı bakliyat ürünlerini yaptıkları ekmeklerde denemişler.

Birde maya olayı var. Topladıkları arpanın bir şekilde suyla karışmasından oluşan sıvının zamanla havadaki maya sporları ile mayalanmış olabilir. Veya üzüm suyunun kabuklarında bulunan Saccharomyces cerevisiae mayasının karışması ile şarap bulundu. Buda uzun zaman aldı.

Ancak ekmek ile bira mayasının buluşması çok uzun zaman aldı. Bilinen ilk kurutulmuş bitki tozları ve öğütme işlemi ile üretilen un 30000 yıl önce, ilk ekmek 14000 yıl önce, yetiştirilen buğday ile ekmek 9000 yıl önce, mayalı ekmek bundan 6000 yıl önce mısırda imal edilmiş. Bu yemeğin bu uzun yolculuğunda denemeler, yanılmalar, zeki insanların bilgi birikimleri ile oluşmuş.

O belgeselde izlediğin gibi de olabilir, olmayabilir de. Bu durumu kanıtlayacak veri elde edemediğimiz için bilmiyoruz.Bu konuda ben başka bir duruma inanıyorum. İnsanlar ebeveynlerini izleyerek öğrenirler. Onların yaptıklarını taklit ederler. Belkide dünyanın ilk laboratuvar olan mutfak sayılan yer. Bilim denemeler ve yanılmaları gözlemek ise eğer ilk bilim insanı da o zaman mutfakta olan o kadındı. Onu izleyen küçük kız çocuğu idi.

Fakat burada biraz konuyu okuyanlar için popülerleştirmek açısından bazı şeylerden de bahsetmek gerekli. Öncelikle bilimin ilk labaratuvarları bana göre mutfaklardır. Günümüzde fen bilimleri labaratuarları halen teknolojik bir çok alet makine ekipman olsada halen mutfak olma özelliğini korumakta. Belkide avcı toplayıcı topluluklarda hamarat bir kız çocuğu, acaba annesinin ekmek yaparken gördü ve şunu düşündü, şu pahalı birayı una döksem ne olur? hamuru yaptı ve güneşin altında bir süre oynadıktan sonra unuttu. bir süre sonra geldiğinde hamur şişmişti. bir zaman sonra belki o kız belkide başka bir hamarat kız çocuğu o hamuru ateşin yanına koydu. güzel yumuşak bir ekmek pişti. Başlangıcı günümüzden 14000 yıl öncesine dayanan hamur yoğurarak ekmek yapma işi, günümüzden 3000 yıl önce mısırda yumuşak ekmeğe dönüştü.

İşte buğdayın insanoğlunu hükümdarlığına almasının ve insanı sömürmeye başlamasını kısa bir tarihi. Bir çok olasılıkla böyle bir şey.

Aşağıdaki kaynaklardan yararlanabilirsin.

110 görüntülenme
3
Teşekkür (3)
Paylaş
3

Kaynaklar

  • N. Davis. Archaeologists Find Earliest Evidence Of Bread. (16 Temmuz 2018). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2021. Alındığı Yer: theguardian | Arşiv Bağlantısı
  • H. Briggs, et al. Prehistoric Bake-Off: Scientists Discover Oldest Evidence Of Bread. (17 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2021. Alındığı Yer: bbc | Arşiv Bağlantısı
  • anonim. Bread: The Extraordinary Fate Of An Ordinary Food Item. (08 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2021. Alındığı Yer: technogym | Arşiv Bağlantısı
  • L. ZELDOVICH. 14,000-Year-Old Piece Of Bread Rewrites The History Of Baking And Farming. (24 Temmuz 2018). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2021. Alındığı Yer: npr | Arşiv Bağlantısı
  • Anonim. How Did Humans Discover How To Make Bread?. (08 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2021. Alındığı Yer: reddit | Arşiv Bağlantısı
  • anonim. How Did We Invent/Discover Bread?. (08 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2021. Alındığı Yer: reddit | Arşiv Bağlantısı
  • J. Fantozzi. Who Invented Bread?. (11 Mayıs 2018). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2021. Alındığı Yer: livescience | Arşiv Bağlantısı

merhabalar Alperen Yılmaz

açıklama kısmında anlattığınız olay tamamen hatalıdır. ilk zamanlardaki ekmek ile günümüzdeki ekmekler aynı değildir. MÖ 3500 yıl önce yapılan ekmekler buğdayın ufalanması, sonra su ilave edilmesi ve pişirilmesiyle oluşan çok lezzetli olmayan geç bayatlayan şu an PEKSİMET diye adlandırdığımız ekmeği yiyorlardı.

ilk yaş mayayı Emil Christian Hansen, 1870 yılında elde edip ekmeklerde kullanılmasıyla yeni nesil ekmeklere geçildi.

bin yıllardır hayatımızın vazgeçilmez parçası oldu çünkü iklimimiz buna uygun, uzun süre bozulmadan saklanabilir(undan bahsediyorum), besleyici değerleri fazla, yapımı kolay. hatta şöyle bir bilgi de vereyim tahıl üretimi en fazla olan ortaçağ ülkelerinin savaş başarısı az olanlara oranla hep yüksek olmuştur. ama Asya'da olsaydık, sulak iklim, buğdaydan çok pirinç tüketirdik, Afrika'da olsak oranın iklimine uygun besinler tüketilirdi.

2
Teşekkür (4)
Paylaş
2
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın