Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
Anonim
Anonim Üye
2

Dinler o zamanda bilinmeyen bilimsel gerçekleri nasıl tahmin edebildi?

Pek çok dinde insanın topraktan hatta su içeren ıslak topraktan yani çamurdan yaratıldığı betimlenir. Bu durum evrim teorisini bir noktada destekleyen bir varsayım gibi görünüyor. Yaşamın başlamasında basit seviyede su ve toprağın gerekliliğini -eğer bu dinler kendi dönemlerinde yazıldıysa- insanlar nasıl tahmin edebildi?
185 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
1 Cevap
Cevap
Ufuk Derin
Ufuk Derin Skeptik

Dini metinlerde "asıl anlamın kastedilmediğini" söylüyorsak yani yazanları bir "benzetme" olarak görüyorsak artık olay bizim benzetmeyi nasıl yapacağımızdadır. Şu açık ki ortada bir dini metin ve bilimsel bir gerçek var. Yani bu durumda benzetme yaparken elimizde sadece benzetilen ve benzeyen olgular ve bu olguları birbirine bağlayacak "bir fonksiyon" kalıyor. Benzetilen ve benzeyen olguları zaten baştan belirlemiştik, sadece bu olguları birbirine bağlayacak bir fonksiyon kalıyor ve aslında bu fonksiyonu yazan sizsiniz. Yani sadece dini bir metni bilime göre yorumlayan bir fonksiyon yazıyorsunuz.

Bunu "Tanrı'nın söylediğini anlamak" olarak görmenizde hiçbir sakınca yok ama bu sadece dinini bilime göre yorumlamaktır. Geçmişteki dini metinler ile günümüzdeki (yani o zamana göre gelecekteki) metinler arasında bağlantı kuran yani o benzetme fonksiyonunu yazan biri varken "bilinmeyen bir şeyi" bilmiş veya geleceği bilmiş olmuyor.

Bu Reklamı Kapat

Bu yüzden "Düz dünyacı komplo teorisyenleri" de aynı dinde dünyanın düz olduğunu iddia edebiliyor. Dininin bilimsel gerçeklerle çelişmediğini söyleyen başkası da "dünyanın yuvarlak olduğunu" söyleyebiliyor; bütün insanların puf diye son hali ile yaratıldığını savunan yaratılışçılar da var. Dininin evrim ile uyumlu olduğunu savunan teistik evrimciler de var, daha birçok farklı örnek de verilebilir. Yani farklı kişiler farklı benzetme fonksiyonları ile farklı bir benzetme kurabiliyor. Hatta çeviriden kaynaklanan farklı yorumlar bile olabiliyor. Bu yüzden aynı din için yüzlerce, binlerce farklı görüş var. Şimdi ise farklı örneklerden gidelim:

Dünya üzerinde birçok farklı inanç ve fikir var ve bu benzetme fonksiyonunu "yeteneği olan herkes" yazabilir. Örneğin. "Kütük devrildi, insan oluştu." diye bir fikir ele alalım. Bu fonksiyonu şöyle yazabiliriz:

Bu Reklamı Kapat

"Kütük nedir, ağaç. Ağaç bitkidir. Bitkiler üretici canlılardır. Tüketici olan canlılar üretici canlılardan beslenir. Yani insan aslında bitkiden oluşmuştur."

Başka bir örnek ise "İnsanlar gökten düştü." fikri olsun. Bunu uzatmayacağım. "Gökte ne var? Yıldızlar. E hepimiz bir zamanlar yıldız tozuyduk."

Şimdi de birkaç ayete bakalım: Örneğin Zariyat suresi 47. ayete yönelik çeviri ve anlam fonksiyonu bakımından çok çeşitlilik bulunuyor. "Genişlik sahibiyiz" olarak da çeviren bulunuyor, "genişleticiyiz." olarak da çeviren bulunuyor, "gücümüz buna yeter." gibi bir anlamda çeviren de bulunuyor. Evrenin genişlediği bilinmediği zamanlarda da "genişleticiyiz." olarak çeviren de bulunuyor, evrenin genişlediği bilinmediği zamanlarda "genişletmek" ile alakası olmayan bir şekilde de çeviren bulunuyor. Yani bu geniş çeşitlilikte herkes birçok anlama göre çevirmiş gibi görünüyor. Daha sonradan evrenin genişlediğini bildiğimiz için o geniş çeşitlilikten geçmişte "genişleticiyiz" olarak çevrilen fonksiyon alınıp "Önceden de bildiği" fonksiyonu yazılıyor. Ancak önceden bunu bilemeyen kişiler ve anlamlar görmezden geliniyor.

Enbiya Suresi 30. Ayette de anlam fonksiyonu yazıldığını söyleyebiliriz. Buna bir fonksiyon yazıp "Büyük Patlama sırasında her şey bir bütündü ve ayrıldı." ile bağlayabiliriz ama bu birkaç durumu göz ardı etmek olur. Büyük Patlama sırasında gök veya yer diye bir şey yoktu. Bunlar Dünya'dan bakan insanların iletişimi kolaylaştırmak için kullandığı kelimeler. Tıpkı evrende aşağı veya yukarı olmadığı gibi yer ve gök de yok. Hatta büyük patlama sırasında Dünya da yoktu. Dünya'daki yer ve gök ayrılmadı çünkü insanların yer ve gök tanımı gereği her zaman bitişikti. Gördüğünüz gibi bunu doğrulayan bir benzetme fonksiyonu yazabildiğimiz gibi daha fazla ayrıntı ekleyerek uyumsuz bir benzetme fonksiyonu yazabiliyoruz.

Aynı şekilde "sudan yaratılma" konusu da birçok anlama yorumlanabilecek bir konu iken sadece bir anlamı alınır. İnsanlar için suyun öneminden bile bahsedilmiş olabilir. Hatta insanların etkileştiği her maddeyi yaratma malzemesi olarak alabilirsiniz. Yukarıdaki yıldız tozu örneğini hatırlayın. Su da diyebilirim, yumurta ve sperm de diyebilirim, toprak da diyebilirim yıldız da diyebilirim. Her şey ile benzerlik bağlantısı kurabilirim. Bu sayede günümüzde olan bir şey ile bağlayan bir fonksiyon yazarım ve "geleceği bilmiş" olduğuna inanırım.

Hadid Suresi 25. Ayete de bakabiliriz. Burada da "demiri indirmek" ifadesi ile demirin ufak bir kısmının asteroitlerden gelmesi arasında bir fonksiyon yazıldığını görüyoruz. Öte yandan aynı kelimenin "bağışlamak" anlamında kullanıldığını görüyoruz. Çünkü böyle bir durumda gökten indirmek anlamını kullandığınızda "saçma" oluyor. Böyle bir durumda demirin de gökten inmesi anlamında kullanılmadığını düşünebiliriz ancak bazı kişiler "diğer anlamı ile kullanma" fonksiyonunu yazan kendileri olmasına rağmen bunu kullanıyor.

Gördüğünüz gibi yaptığımız şey şu an bildiğimiz bilimsel gerçekler ile geçmişteki metinleri birleştiren bir fonksiyon yazmak. Bu fonksiyonu yazan biz olduğumuz için zaten gördüğümüz, bildiğimiz ile bir fonksiyon yazıyoruz. Yani kısaca zaten gördüğümüz, bildiğimiz ile birleştiren bir fonksiyon yazıp görülen ve bilinene ulaşınca şaşırmak biraz tuhaf görünüyor ve bu durum yetenekli bir kişinin elinde birçok fikre, inanışa yapılabilir.

Diğer yandan inanmak için sadece inanma ihtiyacı yeter. İnanma ihtiyacı yeterli olan yani "sadece inanan" biri bilimsel gerçekleri "Tanrı'nın dediğini anlamak" olarak görebilir. Ancak sadece inanma ihtiyacı yeterli gelmeyen kişiler birçok fonksiyondan kendi yazdığı ya da buna uygun fonksiyonu binlerce yıl önce yazılmış gibi görüp inanma ihtiyacını ek gerekçelerle doldurmaya çalışır. Lütfen inanıyorsanız "sadece inanın" inanma ihtiyacı yeterli gelmiyorsa da inanmayın. Tabii ki kendi seçiminiz ama diğer seçenek "gerçekten inanmak" değil inanmak için kendini zorlamak gibi geliyor bana.

Yanlış anlaşılmamak için tekrar yazıyorum. Bu "yorumları" dininizin gerçekliğine ya da gelecekten geldiğine yönelik bir "kanıt" olarak sunmadığınız ve "Tanrı'yı anlamak" olarak gördüğünüz sürece "o inanca gerçekten inanmış" olursunuz ve bu yorumları kanıt diye sunup inanma ihtiyacı yeterli olmayınca kendinizi zorlamaktan çok daha iyi ve rahat bir yöntem olacaktır.

238 görüntülenme
5
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.