Sorulara Dön
1
Sosyal Bilimler

Devletler neden anayasaya ihtiyaç duyarlar sebebi nedir?

Anayasalar hukuksal bir zorunluluk mudur? Türkiye’de anayasacılık hareketleri açısından bakıldığında osmanlı döneminden başlayarak 1982 anayasasına kadar kısa bir kronoloji oluşturarak anayasaları karşılaştırınız.

1
Anonim 1
127 görüntülenme
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Öncelikle ilk sorunuza hızlıca yanıt vermek gerekirse devlet kavramı ile anayasa kavramları oldukça farklıdır ve bir devletin ve hatta bir hukuk sisteminin kurulmuş olması bir anayasayı zorunlu kılmaz. Örneğin bir hukuk devleti olan Birleşik Krallık'ta yazılı bir anayasa yoktur. Bu, ülkenin kanunlarını ya da hukuk sistemini sakatlayan bir durum değildir. Birleşik Krallık kanunları üzerinde, uyulması zorunlu somut yazılı tek bir metin bulunmamaktadır. Ancak "common law" denen mahkeme- üst mahkeme kararları- kanunlar ve doktrin metinleri ve uluslarası anlaşmalar bütünü mevcuttur ve bu bizim anladığımız anlamda anayasa kavramına karşılık gelmektedir. Dolayısı ile Anayasal bir devlet olan Birleşik Krallığın bir anayasası yoktur.

Ayrıca ülkenin yönetim biçimi uyarınca da anayasaya ihtiyaç duyulmayabilir. Örneğin Suudi Arabistan mutlak monarşi ile yönetilmektedir, ülkede şeri hukuk uygulanmaktadır ve bir anayasası yoktur. 1992 senesinde benimsenen genel bir yasa bulunmakla beraber bu metinde ülke anayasasının "sınırsız gücün sahibi olan Allah'ın kitabı" Yani Kuran-ı Kerim olarak belirtildiği görülmektedir. [1]

Neden bir anayasaya gereksinim duyulmaktadır?

Anayasayı önemli yapan nedenler nelerdir? Anayasalar;

a. Kamu adına karar almaya yetkili mekanizmalarının kamu görüşünü adil olarak temsil edilmesini temin etme

b. kuvvet mekanizmalarının hizmet ettiği topluma karşı sorumluluklarını belirleme

c. devlet gücünün nerede bittiğinin belirlenmesi ve eşitlik, adalet ve insan onurunun korunması ve geliştirilebilmesi için bireylerin hak ve özgürlüklerinin tanımlanması ve bunların garanti altına alınması

bakımından önem arz etmektedir. [4]

Bir ülkenin anayasasına bakılarak bireylerin sahip olduğu hak ve özgürlükler ve bunların nasıl korunduğu, ülkenin hukuk sisteminin genel çerçevesi yani ülkenin hangi kanun ve prensiplerle yönetildiği, devlet kurumlarının- yargı ve tüm diğer organların güçleri ve bunların sınırları, devlet ve birey ilişkisinin prensiplerini görebiliriz. Anayasaya bir ülkenin yönetiminin kimlik kartı demek sanırım çok abartılı olmayacaktır.

Bu nedenle de bir vatandaşın devlet işleyişini- kendi hak ve özgürlüklerini ve kendine karşı yönetim gücüne sahip organların yetki alanları ve yetkilerinin sınırlarını açıkça görebilmesi ve gerektiğinde bunlara karşı itiraz etmesi için hayati önem taşıyan metinlerdir. Anayasa en temel ve en üst yasadır. Ülkenin tüm mevzuatının buna uygun olması ve tüm kurumlarının buna uygun hareket etmesi zorunludur.

Bu nedenle de hemen hemen tüm hukuk devletlerinin anayasası vardır

Osmanlı Devletindeki ilk anayasal metinler Tanzimat ve Islahat fermanları ve sened-i ittifaktır. Ancak bu metinler anayasal çalışmalar olmakla beraber tam olarak anayasa niteliğini haiz değillerdi. Bu nedenle ilk anayasa 1876 tarihli Kanuni Esasi'dir. Bununla beraber Kanun-i Esası, bir anayasadan beklenecek bir çok unsuru içermektedir. Zira yasama ve yürütme organları ve yetkileri tanımlanmamıştır. Bu anayasa uygulanamadan yürürlükten kalkmıştır.

İkinci ayanasa 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye'dir. Ulusal egemenlik ilk kez kabul edilmiştir. Ancak bireysel özgürlükler ve kuvvetler ayrılığı söz konusu değildir. [5]

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk anayasası 20 Nisan 1924 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce kabul edilmştir. 1921 tarihli anayasaya benzer şekilde güçler birliği ilkesi devam etmekle beraber yürütme yetkisi cumhurbaşkanı ve bakanlar kuruluna verilmiştir. Meclisin hükümeti denetleme ve düşürme yetkileri vardı. Bu anlamda parlementer sistemin adımları atılmıştır. Meclisin bazı yargısal yetkilerinin bulunması (yasaları yorumlamak) ve yasa koymanın sınırlarının belirlenmemiş olması meclisin üstün tutulması geleneğini devam ettirmiştir. Bu da kişisel hak ve özgürlüklerin somut ve net olarak tesis edilerek güvence altına alınmasını engellemiştir. [6]

1961 Anaysasası ilk defa halk oylaması ile kabul edilen anaysadır. İlk kez parlementer sisteme geçilmiştir meclisin üstünlüğü terk edilmiştir. Yasama ve yürütmenin yetkileri daraltılmış, Anayasa Mahkemesi kurulmuş böylece meclisin kabul ettiği yasaların Anayasal denetiminin yapılması mekanizması tesis edilmiştir. Tam yargı bağımsızlığı sağlanmıştır. Kişinin temel hak ve özgürlükleri Anayasa ile güvenceye alınmıştır. Ayrıca bu hakların ancak kanun ile sınırlanabileceği ve bu sınırlamanın da anayasanın ruhuna uygun olması gerektiği düzenlenmiştir. Son derece özgürlükçü olan bu anayasa 1982ye kadar yürürlükte kalmıştır.[7]

Malum olduğu üzere geçekleşen askeri darbe neticesinde 1982 Anayasası yürürlüğe girmiştir. 1982 anayasası en çok değişikle maruz kalan anayasa olmuş (21 kez değişmiş) ve 1961 anayasasının aksine bireysel özgürlüklerden ziyade devlet otoritesinin güçlendirilmesine odaklanmıştır.

Halihazırda halen 1982 anayasası yürürlükte olup en son 2017 tarihli referandum neticesinde 18 madde değişikliğe uğramış ve parlementer sistem terk edilerek cumhurbaşkanlığı sistemine geçilmiştir.

0
Teşekkür (1)
Paylaş
0

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın