Hipotez (önsav), bilimsel yöntemle kurulan olay veya olaylar arasındaki ilişkiler kurmak ve olayları bir nedene bağlamak üzere tasarlanmış ve geçerli sayılabilen bir önerme şeklinde tanımlanabilir. Henüz doğruluğu ispatlanmamış temel varsayımlardır.^[2] Bilimsel bir ifadenin hipotez kabul edilebilmesi için sınanabilmesi gerekir. Deney ve testler sonucunda "sürekli olarak" varsayılan sonucu veren hipotezler "teori (kuram)" statüsünü alırlar. Hipotezler bir araya gelerek teoriyi meydana getirir. "Gözlemler sonucu hipotezler geliştirilir, hipotezler ispatlanınca teori olur, teoriler daha da ispatlanıp daha fazla kişi kabul edince kanun olur." şeklinde özetlenebilecek söz konusu hiyerarşi, uzun yıllar boyunca okullarımızda okutulmuştur. Ancak bu hiyerarşi, bilimsel camiada geçerliliğini asırlar önce yitirmiş, skolastik düşünceden kalma, kısıtlı ve hatalı bir yaklaşımdır.^[1] Bilimsel bir bilgi oluşabilmesi için, gereken aşamaları şu şekildedir;

1. Problem belirlenir,
2. konu ile ilgili veri veya veriler toplanır,
3. hipotez oluşturur,
4. kontrol deneyi yapılır, eğer kurulan hipotez doğruysa bir sonraki aşamaya geçilir fakat kurulan adım hipotez yanlış ise, tekrar hipotez oluşturulur,
5. yasa veya teori oluşturur.

Aslında hipotez-teori-kanun arasında alt-üst ilişkisi yoktur. Bir hipotez ispatlanınca teori, daha da ispatlanınca kanun olmaz. Genelde doğrulanan hipotezler bir araya getirerek yavaş yavaş kanunlara yönelik doğrulanmış bilgiler bütünü yani teori oluştursa da bu terimlerin hangi durumlarda kullanılması gerektiği bilgisi bilim yapmak için önemli bir bilgi değildir. Dolayısıyla hipotez, kanun ve teori gibi sözcükler son derece gevşek bir şekilde kullanılabilir, birbirleri yerine kullanıldıkları da çok sık görülür. Kimi zaman "teorik fizik" gibi alanlarda ortaya çıkan birçok hipotez bir araya getirilerek hazırlanılan ve bazı olguları açıklamaya çalışan bilgi bütünleri de teori olarak anılabilir. Sicim Teorisi ya da Çoklu Evrenler Teorisi gibi. Bunlara yönelik net bir bulgu olmasa da birçok doğrulanmış ve henüz doğrulanmamış hipotez bir araya getirilerek yapılmış bir açıklamalar bütünüdür.

Öte yandan; Evrim Teorisi, Makine Teorisi, Devre Teorisi, Hücre Teorisi, Mikrop Teorisi gibi teoriler ise evrim, makine, devre, hücre, mikrop gibi olguları açıklayan gözlem ve deneyler bütünüdür. Ancak Evrim Teorisi gibi teoriler içinde de hem teori hem hipotez gibi anılan kısımlar olabilir. Sıçramalı Evrim'den hem teori hem hipotez olarak bahsedilebiliyor.

Önemli olan bu isimlendirme değil. Bilim yaparken isimlendirmeye değil, verilere bakılır. Siz de verilere bakarak hangi anlamda kullanıldığını anlayabilirsiniz.