Puan Ver
3
Puan Ver

Bilim insanları natüralist olmak zorunda mıdır?

Bilim insanları kişisel yaşamında doğaüstüne inansa da bilim yaparken her türlü doğaüstünü yokmuş gibi düşünerek bilim yapmak zorunda mıdır? Doğaüstü ögelerin bilime girmesi ne gibi sakıncaları doğurur?

7
7 Cevap

    Bu soruyu anlamamızın iki yolu var: a) Bilim insanları metafiziksel natüralist olmak zorunda mıdır?, b) Bilim insanları metodolojik natüralist olmak zorunda mıdır? Ayrıca sorudaki zorunluluğu anlamamızın da iki yolu var: a) Söylenen iki türden bir natüralist olunmadan bilim insanı olunabilir mi?, b) "İdeal" bir bilim insanının söylenen iki türden bir natüralist olması gerekir mi?

O halde 4 sorumuz var:

1. Bilim insanı olmak için metafiziksel natüralist olmak gerekir mi?

Hayır, gerekmez. Eğer gerekseydi hali hazırda akademide olup natüralist olmayan pek çok bilim insanının aslında bilim insanı olmadığını söylememiz gerekirdi. Ancak bu doğru görünmüyor. En basitinden doğanın var olan her şey olduğunu iddia etmeyen, bu soru hakkında hiç düşünmemiş "agnostik" bir bilim insanı kavramında bir çelişki yok gibi görünüyor. Aynısı natüralist olmayan bilim insanları için de geçerli. Mesela akışkanlar mekaniği çalışan bir fizikçinin fizikçiliğine evreni Tanrı'nın yarattığını ve Tanrı'nın din gönderdiğini söylemesinden dolayı neden zeval gelsin?

2. İdeal bir bilim insanının metafiziksel natüralist olması gerekir mi?

Bu sorunun cevabı ideal bir bilim insanıyla neyin kastedildiğine bağlı. Mesela ideal bir bilim insanının her anlamda ideal bir araştırmacı olması gerektiğini ve dolayısıyla her alanda doğru fikirlere sahip olmaya eğilimli olduğunu iddia etmeli miyiz? Yoksa ideal bilim insanı sadece kendi alanında iyi iş yapıp diğer alanlarda ideal bir araştırmacı olmak zorunda değil midir? Eğer ilk dediğim doğruysa ve metafiziksel natüralizm doğruysa ideal bir bilim insanının da metafiziksel natüralist olması, eğer metafiziksel natüralizm yanlışsa da metafiziksel natüralizmi reddetmesi gerekir. Ama ikinci seçenek doğruysa ideal bir bilim insanın da metafiziksel natüralist olmasına gerek yok. Ben açıkçası ikinci seçeneği kabul etmeye eğilimliyim çünkü çoğu bilimsel alanın ve çalışmanın metafiziksel natüralizm tartışmasıyla direkt bir ilgisi yok.  Metafiziksel natüralist olmamak o alanlardaki çalışmalarınızın daha kötü olmasına neden olacak bir durum değil. O halde ideal bir bilim insanının özellikleri arasında olmasına da gerek yok.

3. Bilim insanı olmak için metodolojik natüralist olmak gerekir mi?

Bu sorunun yanıtını vermek daha zor ve bana katılmayacak pek çok kişi olacaktır. Şahsen ben bu soruya hayır cevabı verme eğilimindeyim. Doğaüstü açıklamaları bilimin çalışmasında prensipte herhangi bir problem görmüyorum. Mesela kehanet, telekinezi, telepati gibi doğaüstü olduğu iddia edilen fenomenler bilimsel prosedürlere uygun bir şekilde çalışılabilir gibi görünüyor. Bunun dışında evrimin olmadığını ve canlılığın bir anda ortaya çıktığını kanıtlayan sağlam gerekçelerimiz olsaydı bilim insanlarının da Tanrı'yı canlılığın bir açıklaması olarak öne sürmelerinin makul olacağını düşünüyorum. Bilim adamlarının doğaüstü açıklamalara başvurmaktan kesinlikle kaçınmaları gerektiği iddiası fazla sert bir iddia gibi görünüyor. En azından prensipte doğaüstü açıklamalara bilimde yer var çünkü. Doğaüstü açıklamalara hali hazırda başvurulmuyorsa bunun nedeni bilimin mutlaka doğal açıklamalara başvurmasını gerektiren bir metodolojiye bağlı olması değil, bu açıklamalara şu aşamada gerek olmaması olmalı.

4. İdeal bir bilim insanının metodolojik natüralist olması gerekir mi?

Üstteki soruya verdiğim cevap burada da geçerli.

2

İnançlar, ideolojiler bilim yapmaya engelleyen tabulardır. Bilim insanı bilimi yaparken tüm bunları bir kenara koyup objektif ve rasyonalist bir şekilde bilimini yapmalıdır. Eğer böyle yapmazsa bulacağı sonuçları kendi inançlarına göre yorumlayacak ve yapacağı bilimin bilim adına hiçbir faydası olmayacaktır. 

Doğaüstü ögelerin bilime girmesi bilimin amacından çıkmasına ve doğruluğunu yitirmesine yol açacaktır.

2

Ben bu soruya tamamen pragmatist yaklaşıyorum: Bir kişinin natüralizm-harici bir felsefeyi benimsemesi o kişinin gerçeklere ulaşma çabasını pekiştiriyorsa, istediği felsefeyi benimsemesinde hiçbir sakınca görmüyorum. Örneğin bir kişinin ispatlanmamış olmasına rağmen Tanrı'ya inanç duyması o kişinin "Tanrı yolunda" bilimsel araştırma yapıp, "Tanrı'nın yarattıklarının muazzamlıklarını göstermeyi" teşvik ediyorsa, bunda hiçbir sakınca görmüyorum.

Zaten evrimle ilgilenen biri olarak bunun aksini iddia etmem absürt olurdu; eğer Darwin, hocalarından John Stevens Henslow'un bazı fosilleri görmesi sonrası "canlıların birdenbire yaratılması" konusunda şüpheye düşmesi sonrası Darwin'i yaratılışı ispatlamak amacıyla Beagle'a binmeye teşvik etmemiş olsaydı; muhtemelen bugün Evrim Ağacı diye bir şey olmayacaktı, bu soru-cevap da bir başka sitede yaşanıyor olacaktı. Dolayısıyla bu basit örnekte bile teistik savunu ihtiyacının bilimsel ilerlemeye sebep olduğunu görebiliyoruz.

Ancak bu örnek bize başka bir gerçeği de gösteriyor: Bilim ilerledikçe ve daha çok şeyi daha mekanistik nedenlerle açıklamaya başladıkça, bilim insanları ihtiyaç duydukları teşviki gökte gaipte değil, bilimin bariz bilinmeyenlerinde ve sınır-bilim bölgelerinde bulmaya başlıyorlar. Yani çok az sayıda bilim insanı oturduğu yerden "Uff dur bugün de Tanrı ne muhteşem onu ispatlayayım." diye bilim yapmaya motive olmuyor; tam tersine, alanında zaten hararetle tartışılan bilinmeyenler var ve bunları ilk çözen olma hayali kişiyi motive ediyor.

Peki birçok bilim neden bu kadar natüralist? Çünkü natüralizm gücü ispatlanmış bir pozisyon bilimde ve alternatiflerinin hiçbirinin işlevselliğine dair dikkate değer bir kırıntı bile bulunmuyor. Yani bugüne kadar teist olduğu için, teistik metodoloji ile keşfedilmiş bir bilimsel gerçek var mı bilmiyorum. Yani "Bunu Tanrı yaratmış olmalıdır; dolayısıyla tanrısal bir dokunuş bulunmalıdır, bu nedenle bunu ararsak gerçeği ortaya çıkarabiliriz." tarzı bir açıklama ile keşfedilmiş bir bilinmeyenden haberdar değilim. Ancak "Bunun kesin mekanistik, materyalist, doğaya dayanan (natüralist) bir açıklaması vardır; bu şekilde düşünürsek onu bulabiliriz." diye bulunan şeyler, pratik olarak bilimin tamamını oluşturuyor.

Bir de tabii metafiziksel açıklamaları hangi noktada açıklama olarak kullanmayı seçeceğiz? Bir sorunla karşılaştığımız ilk anda mı? Üzerinde 3-5 sene natüralist bir şekilde çalıştıktan sonra mı "Tanrı yapmış demek ki." diyeceğiz? 10 sene? En az 150 kişi denediğinde? Eğer natüralizm-harici bir açıklamayı bilimsel araştırma metodolojisine dahil edeceksek, bu tarz açıklamaları ne zaman "Tamam, sonuca ulaştık, cevap metafiziksel açıklamalar." diyerek ileri süreceğiz? Bu bilime ket vuran bir yaklaşım olurdu. Bilimi ilerleten şey soruların nihai cevaplarının 0 kesinlikle bulunamıyor olması, herkes konuyu biraz daha netleştirmeye çalışıyor, yeni bir perspektif, daha iyi bir açıklama katmaya çalışıyor. Bunu bilimin elinden almak, nihai ve sorgulaması güç bir cevabı enjekte etmek bence hata olur.

Ama yine, bilim insanları oturup da "Dur bugün de natüralist bilimi yapayım, ateizmle duş alayım." tarzı bir yaklaşım ile bilim üretmiyor. Bilimin varsayılanı bu. Eğer ki bir nedenle natüralizm varsayımıyla keşfedilemeyen şeyler, natüralizm-harici felsefelerle bilim dahilinde keşfedilip de ortaya konursa, eminim en azından bir grup bilim insanı o felsefeyi de kullanmayı seçecektir. 

Bir örnekle kapatalım: Telekinezi yoluyla nesneleri uzaktan hareket ettirme konusundaki iddiayı samimiyetle incelerken, natüralizm harici bir yaklaşımın kendiliğinden ortaya çıkması zor geliyor bana. Yani "Bu kişi iman gücüyle yapıyor; ondan." gibi bir varsayımı samimiyetle kabul edecek olsaydık bile, bunu gösterirken natüralist yöntemden başka kullanabileceğimiz herhangi bir yöntem var mı bilemiyorum. En nihayetinde doğal açıklamalar üreteceğiz ve yine bize yolu gösteren natüralizm olmuş olacak.

Yani sorunun cevabı şurada düğümleniyor: Evrensel olarak her coğrafyadan insanın varılan sonucu kabul edeceği ve tekrar ettiğinde aynı sonuca ulaşacağı, sistematik bir metodolojiyi takip ederek ikna edici sonuçlar üretebilen, natüralizm-harici bir felsefe var mı? Varsa, bilim insanlarının memnuniyetle alet çantasına ekleyeceğine en ufak kuşkum yok.

Bunları yazarken aklıma ilginç bir nokta geldi: Natüralist yöntemi takip ederek Tanrı'nın varlığına kanıtlar üretecek olursak, acaba natüralizm-karşıtları "Biz demiştik." demenin ötesinde, dediklerinin neden daha önceden dinlenmiş olması gerektiğine dair herhangi bir sistemli cevap üretebilir mi? Yani natüralizmde "Tanrı/metafiziksel olgular/telekinezi, vs. yoktur." varsayımına gerek bile yok. Şu anda var olduğunu iddia edenleri neden dinlemeliyiz? Bence natüralizme aynı soru sorulduğunda buna vereceği cevap "Zaten bana güvenme; git kendin yap, aynı sonucu alacaksın." diyebilmesi. Başka hangi felsefe bu tarz bir yanıt üretebiliyor? Hele ki bilim, bu tarz cevapların peşindeyken, neden natüralizme dayananlar harici bir metodolojiye ihtiyaç duysun? Bunlar samimiyetle merak ettiğim sorular ve bu platformda bunları tartışabiliriz.

5
Puan Ver
1
Puan Ver

çağrı hocamızın dediğine tamamen katılıyorum. Zaten doğaüstü bir olay bilimle çelişmiyorsa o şey doğaüstü değildir:) Telepati gibi iletişim tipleri ise diğer canlılarda kısmi olarak vardır ama insandaki varlığı bilimsel olarak kanıtlanmamıştır ve bu konudaki çoğu yazın çarpıtmadan ibaret. Eğer bilim yaparken metafiziksel bir cevaba gitmek isteyerek çalışmalarınıza devam ederseniz bilimi sadece net bir sonuca ulaşmak için yani tatmin olmak için yapmış olursunuz ve bu sağlıklı çalışma yapmanızı engeller. Yani sonuç için nedenler ararken bulursunuz kendinizi. Oysa kurduğunuz hipotezi doğrulamak veya yanlışlamaktır bilim, hipotezi doğru kılmaya çalışmak değil.

Herkes istediği inancı gösterebilir ancak doğaüstü olan inançların bilimde yeri olamaz olsa da barınamaz sadece tetikleyici olarak durur ancak sonuç kısmında olacağını sanmıyorum ve şimdiye kadar olmamıştır. 

1
Puan Ver
1
Puan Ver

Naturalistlik hakkında pek bir bilgim yok ama bir Bilim insanının ulaşması gerektiği bilgiye erişebilmesi için diğer etkenlerden kurtulmalıdır. Bu yüzden eğer bilim yapacaksak,bu yapacağımız araştırmada eğer bu tarz konular(Doğaüstü varlıklar vb.) araştırdığımız konunun önünde bir engel oluyorsa yokmuş gibi saymamız şart diye düşünüyorum.

1
Puan Ver
1
Puan Ver

Bilim maddi olgulardan hareketle yapılır. Çalışmanın sonucunda bir gerçek ortaya çıkar. Aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir. E=mc2 gibi.

Metafizik, din, tanrı, cin, peri, efsane vs, sadece inanmak için vardır. İnanarak bilim yapılmaz. Aslında metafizik yoktur. Sadece varlık vardır. Varlık da bilimle anlaşılır.

1

Bilim insanı şüphe götürmeyecek şekilde bilimle uğraşan kişidir. Bilim, doğayı anlamlandırma çabamızda bize yardımcı olan en büyük araçtır. Natüralizm (Türkçe: Doğalcılık) ise adından da anlaşılacağı üzere yine doğa biliminin bir parçasıdır. Kendim de özel olarak fiziğe ilgili olduğum için söylüyorum fizik sözcüğünün Yunancası (φύση) doğa anlamına gelmektedir. Doğayı anlama ve anlamlandırma sürecinde bir bilim insanı natüralizm çerçevesinden ayrıldığında artık materyalist anlamda bilim yapmayı bırakmış demektir.

0
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Her şeyi keşfettiğini söyleyip hiçbir ispat üretemeyenler; imkansızı keşfetme sahtekarlığında bulundukları için tekzip edilebilirler.”
Archimedes
Geri Bildirim Gönder