Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
0

Barnum tek bir kişi ve tek bir kişinin az sayıda insan üzerinde yaptığı gözlemler neden uzman safsatası olarak değerlendirilmiyor?

Astroloji insanları 12 kategoriye ayırmaz, doğulan yer ve saate göre her insan kendi başına, tıpkı parmak izleri gibi özellikler taşır.
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
1 Cevap
Cevap

Astrolojiye yönelik deneyler, başarısız olacağı başından belli deneyler değiller. Tam tersine, astroloji çalışıyor olsaydı kesinlikle çalışabilecek şekilde tasarlanmış testler. Astrolojinin çalışmadığını, astrologların bizzat söyledikleri üzerine inşa edilen, hatta katılmayı bizzat kabul ettikleri deneyler yoluyla, empirik (deneysel) olarak biliyoruz. Forer-Barnum Etkisi'nin temelindeki deneyler, bu alanda yapılan tek deney değiller; bunu yazılarımızda tekrar tekrar anlattık. Örneğin "profesyonel" olduğunu iddia eden astrologlara, 15-20 öğrenci ve profilleri veriliyor ve bundan yola çıkarak bir "okuma" yapmaları isteniyor. Astrologların hiçbiri, atıp tutan bir çocuğun yapacağından daha başarılı bir sonuç çıkaramıyor. Bu, profesyonel astrologların katılmayı kabul ettikleri bir deney şartı. Astrolojiyi zaten böyle yapıyorlar; bilim insanları "başarısız olacağı belli olan" koşullar dayatmıyorlar.

Astroloji, temel bilimsel bilgilerimizle çeliştiği için de uydurma bir iddialar topluluğu. Astroloji, hiçbir güvenilir öngörüde bulunamıyor. Yılda ürettiği öngörülerin doğru çıkanlarının oranı, zaten atıp tutan bir çocuğunki ile aynı seviyede; ancak tutanlar pazarlanıp, tutmayanlar "Zaten ne bekliyorduk ki?" diye göz ardı ediliyor ve bir algıda seçicilik zinciri yaratılıyor. Astrologlar, gök cisimlerinin insan davranışları üzerindeki etkisinin dinamiğini izah edemiyorlar. Evren'de var olduğunu bildiğimiz ve matematiksel olarak ifade edebildiğimiz temel kuvvetlerin hiçbiri, astrolojinin iddia ettiği şeyleri doğrulamıyor; tam tersine, astrolojinin tamamen işlevsiz olduğunu gösteriyor. Buna alternatif olarak astroloji, herhangi bir cevap veya çözüm üretemiyor. Eğer belli bir şekilde yapılması gerekiyorsa deneyler, buyursunlar, o şekilde yapalım. Bilimi yapmak için bilim insanı olmak gerekmiyor, bilimin nasıl çalıştığını anlamak ve o kurallara uymak gerekiyor.

Bu Reklamı Kapat

Astroloji, kendi çalışmalarını deneysel olarak gösterecek tüm gösterimlerden yoksun. Bunu yapmadıkları gibi, yapmak da istemiyorlar çünkü bugüne kadar yapıldığında her seferinde başarısız olundu. Bu, milyarlarca dolarlık bir endüstrinin çökmesi olurdu; bu nedenle "inanmalısın", "bilim bunu açıklayamaz", "bilimin de bilmediği şeyler var" tarzı klişelere, safsatalara ve dikkat dağıtmalara başvuruyorlar.

Bilimi güvenilir yapan şey, ortada bir iddia varsa, "O iddianın izah ettiği olguyu sadece iddia sahibinin ileri sürdüğü şekilde mi açıklayabiliriz, yoksa başka bir açıklaması olabilir mi?" sorusunu cevaplandırmaya çalışması. Yani kendimizi kandırmaya yönelik eğilimimizi dizginlemesi. Bilimi "katı", "dar görüşlü", "kısıtlayıcı" olarak yaftalamaya çalışan astroloji fanatiklerinin (ve benzeri sahtebilimcilerin) yaptığı ise, "Hayır, başka bir açıklama olamaz, biz buna inanmak istiyoruz." demekten ibaret. Bu yüzden de astroloji savunucularının oluşturduğu kitle de koca bir kültten ibaret.

Yani astrolojiyi, "uzmanlarını" ve takipçilerini nereden tutsanız elde kalıyor. Astroloji bir bilim değil, bir safsataya inananları barındıran bir kült, bir inanç grubu. Bunda bir sorun yok, herkes, her şeye inanabilir. Ancak o inançları diğer insanlara dikte etmeye kalktığınız anda, kandırılmaya açık kişilerin paralarını, zamanlarını ve umutlarını ispatlanmamış safsatalarla çaldığınız anda, insan psikolojisini etkileyerek iyi niyetle bile olsa insanları (ve hayatlarını) temelsiz iddialarla yönlendirmeye başladığınız anda, problemler de başlıyor. Bir insan "Aman canım inanmıyorum ama bak bakalım falsız kalmayalım." ya da "Ay nasıl bildin sevgilimden yeni ayrıldığımı?" düzeyinde kalırsa sorun yok. Ama insanlar işten ayrılma kararlarını, çocuk yapma kararlarını, evlenme/boşanma kararlarını, yatırım kararlarını, vb. hayati kararları bir safsata üzerine kurmaya başladığınız anda, suç sınırlarına girmiş oluyorsunuz. Çünkü astrolojide iddia edilen hiçbir şeyin makul gerekçeleri yok; ancak test edilebilir ve yanlışlanabilir bir doğası var. Ve bunu yaparak test ettiğimizde, astrologların bütün iddialarını kolaylıkla yanlışlayabiliyoruz. Dolayısıyla astrolojiyi ciddiye almanın ve halkın gündeminde tutmanın hiçbir anlamı yok; tam tersine, zararı var.

2
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et