Şizofreni de Otizm Gibi Bir Yelpaze (Skala) Üzerinde mi Tanımlanmalıdır?

Şizofreni de Otizm Gibi Bir Yelpaze (Skala) Üzerinde mi Tanımlanmalıdır?
Yazar Simon Makin Mert Karagözoğlu Editör Mert Karagözoğlu
4 dakika
5,882 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Birçok insan tam manada kontrolü kaybetmese de depresif ya da endişeli olduğunu hisseder. Kaç kişinin "Biraz obsesifim." dediğini bir düşünün. Anlaşılacağı üzere insanlar birçok hastalığın çeşitli kademelerden oluştuğunu düşünür. Yine de çoğu kişi halusinasyon görmenin ya da olmayan sesleri duymanın nasıl bir şey olduğunu bilemez. Genel görüşe göre ya psikotik hastasınızdır, ya da değilsinizdir.

Ancak genel görüşün “hasta ya da değil” yargıları arasında bir çizginin olmadığına dair bulgular artmaktadır. Psikiyatrlar, psikotik hastalıkların kademeli bir spektrum ile değerlendirilip değerlendirilemeyeceğını uzun süredir tartışıyorlardı; ve 10 yılı aşkın suredir bu soruyu araştırıyorlar.

2013'te, Hollanda’da bulunan Maastricht Üniversitesi'nden Jim van Os ile Yeni Zelanda'daki Otago Üniversitesi'nden Richard Linscott tarafından yapılan, eldeki verilerin bir çoğunu kombine eden meta analiz, nüfustaki halüsiyonasyon ve sanrı yaygınlığının yüzde 7.2 olduğunu gösterdi. Bu sonuç, son araştırmalarda elde edilen %0.4’lük sonuçtan çok daha fazla. Araştırma, JAMA Psychiatry'de yayınlandı.

Reklamı Kapat

Şu zamana kadar keşfedilen psikoz deneyimlerini en kapsamlı şekilde açıklayan çalışma, kaç kişiye psikoz tanısı konulduğunun ve bunun ne sıklıkta gerçekleştiğinin detaylı resmini gözler önüne seriyor. Sonuçlar, kademeli ilerleyişin varlığına işaret ediyor ve bulgular ışığında psikotik episodlar için yapılan standart tedavilerin baştan sona elden geçirilmesi gerekebilir.

Avustralya'daki Queensland Üniversitesi'nden John McGrath'ın öncülüğündeki araştırmacılar, Dünya Sağlık Örgütü'nün 2001 ve 2009 yılları arasında yürüttüğü, 18 ülkeden 31,261 yetişkinin katılmış olduğu "Dünya Akıl Sağlığı Anketi"ndeki verileri inceledi. Uyku ve ilaç etkisinde olan katılımcıları eledikten sonra, ankete katılanların % 5.8'inin psikoz yaşadığını buldular. Katılanların üçte ikisi yalnızca tek tip episod yaşamışlardı ve halüsinasyonlar, sanrılardan dört kat daha yaygındı.

Psikotik episodlara genel anlamda az rastlandı, hastaların % 32'si yalnızca bir, diğer % 32'lik kesim ise iki ile beş arası episod geçirmişti. Geri kalanların episod sayısı ise altı ile yüz arasındaydı. Birden fazla türde episod geçirmenin toplamda daha fazla episod yaşamaya önayak olduğu saptandı. Psikotik davranış gösteren bu insanlar, yardım aramamış ve onlara psikoz tanısı konulmamıştı. McGrath bunun üzerine şöyle diyor: 

Birçok kişi tek tük ve gelip geçici nitelikte episod yaşar, fakat büyük sıklıkta, kalıcı psikoz yaşayan bir başka grup da bulunmakta.

Sonuçlar, psikozun belli kademelerde gerçekleştiğini göstermektedir. Ancak bunun nüfusun geneline dağılıp dağılmadığı hala araştırılıyor. Linscott, konu hakkında şunu soruyor:

Hepimizin içinde az da olsa şizofreni var mı; ya da bazı insanlarda var ve bazılarında yok mu?

Bir başka problem, halüsinasyon adı verilen şeyin sınırlarının çizilmesinin zor olmasıdır. Dikkatli bir şekilde tasarlanan araştırma anketleri bile yoruma açık olabilir. McGrath, bu konuda şunları söylüyor: 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sorularda kullandığımız dilin, çalıştığımız marjinlerde ince şeytanlıklara sebep olmuş olması mümkün.

Psikotik episodlar, kadınlarda %6.6, erkeklerde %5 oranında gerçekleşmektedir; fakat eksiksiz, tam şizofreni erkeklerde daha yaygındır. Ayrıca orta ve yüksek gelirli ülkelerde (sırasıyla %7.2 ve %6.8), düşük gelirli ülkelere (%3.2) göre daha çok psikotik episoda rastlanır. İşsiz, bekar veya düşük gelirliyseniz halüsinasyon ve sanrı görme olasılığınız artar. Sosyoekonomi ve stres gibi çevresel faktörler, şizofreni riskini beraberinde getirir. Psikotik episodlar bazen genel psikolojik sıkıntıların habercisidir. McGrath bunu şöyle açıklıyor: 

"Psikotik episodlar; depresyon, anksiyete ve buna benzer birçok rahatsızlıkta boy gösterir. Fakat episodlar, sağlıklı insanlarda da görülebilir. Komplikasyonlar bazı insanlarda hafif ve sıkıntısız şekilde atlatılırken bazılarında da ciddi hastalıklara sebep olur, esas amacımız da bunu belirleyen şeyin ne olduğunu öğrenmektir. Bu sorunun cevabını keşfetmemiz, buna benzer rahatsızlık yaşayanlara yol gösterecektir. Bulgular, episodları depresyon, anksiyete ya da bir kerelik akut stres sebebiyle meydana gelen kişilerin tedavisini, şizofreninin ilk belirtilerini taşıyanlarınkinden çok daha farklı kılacaktır.”

Psikozların bir spektrumla gelişiyor olması, şizofreni tanımı koyarken yaşanılan zorlukları azaltabilir. Bu durum, ilgili semptomları hafif ya da şiddetli yaşayan insanlar için büyük bir nimettir.

İyi Huylu Halüsinasyonlar?

Jenny şizofreni hastası değil, ama halüsinasyon görüyor. Bir episoduna dair anlattıkları şöyle: 

Reklamı Kapat

Mark sanki odadaymış, arkamda duruyormuş gibi hissediyordum. Ergenlikten beri görmediğim ilk aşkım, halüsinasyonlarım şekillenmeye başladığı zamanlardan bu yana olduğu gibi bana yol gösteriyordu. Onu bir an için göz ucuyla görür gibi oldum, dağılmış kanatlarımı okşuyordu ve bana eski hayatımı bırakıp gazeteci olmak için İngiltere'ye taşınmakla doğru kararı verdiğimi söylüyordu.

İsminin saklı tutulmasını isteyen “Jenny”, benimle iyi huylu olduğunu düşündüğü halüsinasyonları hakkında konuşmayı kabul etti. Ne zaman halüsinasyon yaşasa Mark'ı görüyor, Mark ona hep tavsiye veriyordu. Mark, Jenny'nin rehberliğe ihtiyacı olduğunda başvurduğu tarafıydı.

Jenny, çocukluk deneyimlerinin ve annesinin sağlık sorunlarının onu psikoza yatkın hale getirdiğine inanıyor. Bu çok şaşırtıcı bir durum değil, çünkü bilinen bir genetik bileşen araştırması mevcut. 2014 senesinde yapılan bir araştırma 108 ayrı genetik bölgeyi şizofreniden sorumlu tuttu. Psikologlar Jenny'e, yaşadığı episodların çocukluğunda yeterli psikolojik destek görmemesiyle alakalı olduğunu, bunun üzerine kendi kendine destek alabileceği bir içsel yaşam ağı oluşturduğunu söylediler. Görünüşe göre iş akıl sağlığına geldiğinde doğal ve çevresel faktörler hep iç içe, ayrılmaz şekilde bulunuyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Muhteşem! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 19:58:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3942

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Amerika
Balıkçılık
Ağız
Dilbilim
Öğrenme
Afrika
Gen
Komplo Teorisi
Samanyolu Galaksisi
Viral Enfeksiyon
Tehlike
Bağışıklık
Zihin
Orman
Retrovirüs
Hematoloji
Antropoloji
Türkiye
Sinir Hücresi
Filogenetik
Maskeler
Genetik Müdahale
Makale
Köpek
Hastalık Dağılımı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın