Gece Modu

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Şempanzeler, hayvanlar alemindeki en hünerli alet kullanan türlerden biri olarak bilinirler fakat fiziksel nesneleri manipüle etmeleri için bu karmaşık yeteneği nereden edinmektedirler?

Bilim insanları, bir ilke imza atarak, şempanzeleri alet kullanmayı öğrenirken görüntüledi. Görünen o ki onlar da alet kullanmayı öğrenmek için tıpkı bizim gibi eğitiliyorlar, hem de her daim güvenilir, birer bilgelik kaynağı olan anneler tarafından. St. Louis’teki Washington Üniversitesi’nden antropolog Stephanie Musgrave şöyle diyor:

“Yabani şempanzeler sıra dışı alet kullanıcılarıdır, fakat insanlara kıyasla yetişkin şempanzelerin, yavrularına alet kullanımını öğrettiğine dair bugüne kadar pek az delil vardı.”

Bu davranışın vahşi doğada da gerçekleşip gerçekleşmediğini görmek için Musgrave ve ekibi Kongo Cumhuriyeti’ndeki Nouabalé-Ndoki milli parkındaki termit kulelerinin etrafına uzaktan kamera yerleştirdiler.

Peki neden termit kuleleri? Çünkü diyetlerinin küçük bir kısmını oluştursa da şempanzelerin genel olarak yedikleri şeylerden biri de termitlerdir. Hatta ünlü Britanyalı primatolog Jane Goodall, şempanzelerdeki ilk alet kullanımını 1960’larda, şempanzelerin dalları yapraklarından arındırıp onları balık oltası gibi kullanarak topraktaki termitleri kıstırıp yakalamak için kullanırken gözlemledi. Bu olay, bilim insanları tarafından belgelenen insan harici hayvanlardaki alet kullanımına dair ilk örnek oldu.

Musgrave’nin ekibi yabani şempanzelerin bu çubukları nasıl biçimlendirip kullandıklarını görmek istediler ve bunun için de Nouabalé-Ndoki’nin güney ucundaki Goualougo Üçgeni denen alana kameralarını yerleştirdiler. Musgrave şöyle diyor:

“Bu popülasyonda şempanzeler av aletleri için belirli bitkileri seçip onlardan fırça uçlu tasarıma sahip aletler yapıyorlar.”

Eğer termit yakalamak için yapılan bu özel dokunuşların, her bir şempanze tarafından ayrı ayrı tahmin edilerek keşfedildiğini değil de bir nesilden diğerine aktarılması gerektiğini düşünüyorsanız, haksız değilsiniz. Musgrave şöyle söylüyor:

“Goualougo Üçgeni’ndeki anne şempanzelerin, termit yakalama araçlarını yavrularına devrederek bu şekilde onlara bilgi aktardıklarını keşfettik. Aletlerini paylaşarak anneler, yavrularına araç yapımı için gerekli olan uygun malzemeyi ve biçimi öğretebiliyorlar.”

Aşağıdaki videoda da alet paylaşımını görebilirsiniz. Anne şempanzeler çeşit çeşit araçlar hazırlayıp, bölüştürüp yavrularına dağıtıyorlar; hatta içlerinden bebek olanları isterlerse onlara da veriyorlar.

Araç yapımı ve paylaşımı çok büyük bir olay değilmiş gibi gözükse de annelere belli bir maliyeti oluyor çünkü ufaklığa ipleri eline almayı öğreten anneler aslında kendi beslenme zamanlarından kısmış oluyorlar. Musgrave şöyle söylüyor:

“Alet paylaşımı, annelerin termit yakalama performansını azaltarak onlar için epey maliyetliyken, alet becerisi öğrenme ve termit toplama fırsatı artan yavrular için kazançlı bir olay.”

İşte bu kâr zarar analizi sayesinde gördüğümüz şey, hayvanlar alemindeki “eğitim”in gerçekten ne anlama geldiğidir.

Araştırmacılar bu durumu makalelerinde şöyle açıklıyorlar:

“Bu araç devir teslimleri, eğitimin fonksiyonel kriterlerini sağlıyor: Bir öğrencinin varlığı sırasında gerçekleşiyor, öğretmene maliyetli ve de öğrencinin performansını artırıyor.”

Bu ufacık görev için bile olsa öğrencinin performansını bu denli artırması, vahşi doğada çok şey değiştirebilir, çünkü eğer yavrular başarılı bir şekilde termit kıstırmayı öğrenemezlerse, diğer gıda kaynaklarının azalması durumunda bu eğitim, ölüm kalım arasındaki ince çizgiyi belirleyebilir.

Hayvanlarda görülen alet kullanma davranışları, sadece yiyecek bulmayı değil aynı zamanda vahşi doğada hayatta kalmak için gereken diğer eylemleri de kapsamaktadır. Yılın ilk zamanları, Ruanda’daki araştırmacılar, genç gorillerin kaçak avcıların kurdukları tuzakları söktüğünü gözlemledi; bu eylem, gençlerde ilk kez tanık olunan bir davranıştı. Ekipten Crickette Sanz şöyle diyor:

“Karmaşık becerileri öğrenmek için bilgi paylaşımı yapmanın önemi bizde sorgusuz kabul edilir ve bilgi paylaşımı insanlarda yaygın olan bir davranıştır. Araştırmamızın bize gösterdiği şey ise bu davranışın evrimsel kökeninin, muhtemelen, bireylerin belli becerileri kendi kendilerine icat etmelerinin çok zor olduğu durumlara dayandığı yönündedir.”

Bulgular Scientific Reports’ta sunuldu.

 

Düzenleyen: Ayşegül Şenyiğit

Not: Bu yazı ScienceAlert adresinden çevrilmiştir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/09/2019 04:20:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4972

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hayvanların insanlar gibi duyguları olduğunu düşünmek uzunca bir süre bilimsel bir tabu olmuştur. Ancak bunu yapmazsak, hem onlarda, hem de kendimizde olan temel gerçekleri kaçırabiliriz.”
Frans de Waal
Geri Bildirim Gönder